De Schepping van Tom Rooduijn over zijn boek ‘De voorloper’

Wanneer werd geopperd dat er een boek over mijn vader moest komen, zei ik: “inderdaad, maar ik ben de laatste die dat moet schrijven”. Zijn leven was interessant genoeg, maar ik zag er tegenop mij te verdiepen in zijn eigenaardige vaderschap. Hij zag kinderen als kleine volwassenen die hun vaders sympathie maar moesten zien te winnen.

Ten slotte overwon ik mijn tegenzin. Na mijn onderzoek kon ik zijn gemankeerde ouderschap beter begrijpen, en herleiden naar zijn eigen jeugd: hij verloor al jong zijn vader en brak met zijn moeder.

Ik ben blij het boek te hebben voltooid, maar gemakkelijk was het niet. Ik las mijn vaders wanhopige brieven uit Veenhuizen, waar hij anderhalf jaar vast zat wegens dienstweigering terwijl hij door zijn eerste vrouw werd bedrogen. Ik las zijn liefdesbrieven aan zijn tweede echtgenote, en zijn even vurige brieven aan de derde: mijn moeder — met wie hij in mijn herinnering alleen nog ruziede.

En ik las zijn – soms kwetsende – brieven aan zijn kinderen. Ik ontdekte hoe hij Joodse vluchtelingen het leven redde, hoe dierbaren hem in de oorlog ontvielen en hoe hij de zelfmoordpoging van zijn eerste vrouw en de abortus bij zijn derde verwerkte. Maar ik ontdekte ook de moedige verzetsman die hij in de oorlog was, en de details van zijn sleutelrol in het culturele leven daarna.

Het is niet eenvoudig zo’n vol leven in een vorm te gieten. Ik wilde geen traditionele, chronologisch vertelde biografie. Daar waar ik deelgenoot van zijn leven was, verweefde ik mijn ervaringen met zijn levensverhaal. Ik maakte de vermissing en het verongelukken van mijn vader tot raamwerk van het boek. Naast mijn jeugd moest ik ook deze ingrijpende gebeurtenis ‘herbeleven’. Wat zorgvuldig was verwerkt en toegedekt moest even zorgvuldig aan de lezer worden geopenbaard.

Mijn boek is meer biografisch van toon waar ik er nog niet ben, en persoonlijker waar onze levens elkaar kruisen. Het raamwerk, gevormd rond het zoeken naar mijn vader in de Noord-Italiaanse bergen, is te kenmerken als ‘literaire non-fictie’. Door bepaalde herinneringen uit te lichten en andere weg te laten roep ik het wezenlijke van deze gebeurtenissen op. Hierbij merkte ik dat zo’n persoonlijke vorm haaks staat op de journalistieke habitus van het streven naar volledigheid en objectiviteit.

Nog een valkuil voor wie zo’n nabij leven reconstrueert is het sentiment. Niet alles waardoor jij geraakt bent is even roerend voor de lezer. Behoud afstand. Laatste tip: doorzoek minutieus alle documentatie die je kan vinden. Wie zich in een leven verdiept moet eerst eindeloos graven. ‘De voorloper’ was er niet gekomen zonder mensen die brieven en foto’s bewaren, hun herinneringen opschrijven en archieven van materiaal voorzien.