De Schepping van David Kleijwegt: Strijdmakker, over collega Wim Brands

Wim, zag het bericht. Hoe gaat het?

Niet zo goed, maar ik probeer boven te komen.

Wil je bellen?

Later David, ik heb een inktzwarte depressie, slik een antidepressivum.

Later kwam nooit.

Het is 25 maart 2016 en dit is de laatste uitwisseling van Whatsapp-berichten die ik met Wim Brands zou hebben. Maar dat wist ik toen nog niet.

Ik dacht, met mijn stomme kop: hij schrijft het nog op, dat van die inktzwarte depressie. Als hij dat nog kan, zal het zo’n vaart niet lopen.

Ik weet niet of we vrienden waren, waarschijnlijk wel. Ik zag Wim vooral als geestverwant. Iemand bij de omroep die totaal ander werk deed, maar tot wie ik me kon verhouden.

We werkten af en toe samen. Hij deed dan het interview, ik deed de regie. Hij bemoeide zich niet met mijn werk, ik niet met het zijne.

In zijn laatste bundel schreef hij een opdracht: Voor David, strijdmakker.

Strijdmakker. Raar woord eigenlijk. Iemand waarmee je samen vecht tegen een gemeenschappelijke vijand.

Strijdmakker ben je dus per definitie niet alleen.

Ergens halverwege de zomer van 2023, toen ik hard werkte aan Zomergasten, werd ik op een ochtend wakker met de gedachte dat ik iets moest maken over Wim. Een aanleiding was er niet.

Enkele vriendelijke collega’s zetten voor mij de jaargangen van ‘Boeken’ op een schijf en ik begon te kijken, een paar afleveringen elk weekend. Ik maakte aantekeningen in een schriftje, dat ik het Brandsboek doopte. De mooiste uitspraken van Wim of gasten kregen een sterretje.

Er vormen zich gaandeweg enkele gedachten, waaronder deze: er zijn vele archieffilms gemaakt over mensen die worden geïnterviewd. Kun je ook een archieffilm maken over een interviewer?

En: ik had al eens geschreven over Wim, maar wat ik nu wilde uitdrukken kon ik niet met woorden.

Dat werden de uitgangspunten voor Strijdmakker.

Net als veel documentaires heeft ook Strijdmakker een held die nooit genoemd wordt (maar nu stiekem toch wel). Deze heet Jessica van Beek. Zij was de producer van de belangrijkste serie die ik met Wim heb gemaakt: ‘Boeken op Reis’. We namen die serie op op XDCAM, schijven die destijds in trek waren omdat ze makkelijk hergebruikt konden worden. Jessica vond de serie zo bijzonder dat ze tegen me zei: “Neem die schijven mee naar huis, dit mag niet verloren gaan.”

Jarenlang stond er een grote verhuisdoos te verstoffen in mijn kruipkelder, maar zonder het behind the scenes-materiaal van ‘Boeken op Reis’ was ‘Strijdmakker’ er nooit gekomen. Alleen daardoor kon ik, ondanks de beperking van archief, het werk van Wim laten samensmelten met zijn rijke innerlijke leven.