Jantine Weidenaar over waarom de zoektocht naar vermiste piloten uit de Tweede Wereldoorlog er na 80 jaar nog steeds toe doet

Het mooie van werken bij een regionale omroep is dat je vaak de kans krijgt om je eigen passies op een journalistieke manier te volgen. Toen ik in de herfst van 2022 te horen kreeg dat de gemeente Súdwest-Fryslân het jaar daarop een Engelse bommenwerper wilde bergen uit het IJsselmeer, heb ik dan ook meteen de eerste stappen gezet om het project naar me toe te trekken.

Maar deze keer wilde ik niet alleen als verslaggever sporadisch bij de berging aanwezig zijn, ik wilde het van begin tot eind volgen. Ik wilde erachter komen waarom wij deze vliegtuigen na 80 jaar nog steeds bergen.

Fryslân is in de meidagen van 1940 en in april 1945 verschillende keren het toneel geweest van oorlogsgeweld, maar het grote vechten speelde zich tussen 1940 en 1945 in onze provincie niet af op de grond, maar in de lucht.

De Lancaster ED603 bommenwerper is dus zeker niet het enige vliegtuig dat in het IJsselmeer is geëindigd, maar het is wel het eerste ‘Friese’ vliegtuig dat onder het Nationaal Bergingsprogramma wordt geborgen. Het programma is in 2018 door het Ministerie van Binnenlandse Zaken opgezet om vermiste vliegers uit de Tweede Wereldoorlog terug te vinden, en om hun een waardig graf te geven. Nederland is hiermee uniek in de wereld.

Het bergen van een vliegtuig is geen gemakkelijke klus, en hier komen ook veel partijen bij kijken. Voor mij als journalist was het eerst zaak om in gesprek te gaan met de belangrijkste van deze partijen, zoals de gemeente en defensie.

Ik heb ervoor gekozen om bij alle grote partijen langs te gaan voor een persoonlijk gesprek. Ik wilde dat de betrokkenen mij zagen als persoon, en niet alleen maar als journalist die ‘weer een verhaal komt halen’. Alleen op die manier kun je genoeg vertrouwen krijgen om een proces zoals dit nauwkeurig te volgen.

Alle partijen kregen daarnaast van mij een productieplan, met daarin uitgelijnd mijn ideeën en plannen voor de documentaire. Het zorgde voor rust en duidelijkheid. Hierdoor kon ik toegang krijgen tot plekken die voor een ‘dag-journalist’ vaak afgeschermd zijn, zoals een draaiende bergingslocatie.

Wat mij het meeste is bijgebleven aan het maken van deze film, is de emotie die er na tachtig jaar nog vrijkwam bij de nabestaanden van de vermiste vliegers.

Via de Stichting Missing Airmen Memorial Foundation was ik in contact gebracht met een neef van een van de vermiste crewleden. Hij maakte mij echter meteen al duidelijk dat hij zijn oom nooit gekend had, en dat er in zijn familie niet vaak werd gesproken over ‘uncle Arthur’.

Maar eenmaal ter plaatse schoot de Schot ineens vol. Het ging plotseling niet meer om het wel of niet gekend hebben van zijn oom de vliegenier, maar om de generationele pijn die ongemerkt was doorgegeven. En te midden van dat grote circus van al die partijen die samenwerken, was daar daar het krachtige antwoord op mijn kernvraag.