AI-Media Journaal: Een brandbrief en grote zorgen over AI

Het werd in internationale trendrapporten al een paar keer aangekondigd, maar nu is het ook in Nederland zover. Het Commissariaat van de Media constateert deze week in de Mediamonitor 2025 dat we ook hier ‘een keerpunt’ hebben bereikt in het gebruik van chatbots voor nieuws- en informatievoorziening: “Anders dan andere innovaties van de afgelopen jaren, zoals smart speakers en de metaverse, kunnen deze tools een ongekende disruptieve impact op het medialandschap hebben.”

Dat voelen ook de Nederlandse nieuws- en mediapartijen. Voor het eerst in de geschiedenis sloegen alle grote partijen vorige week de handen ineen om een brandbrief te schrijven aan de informateur: “Burgers die online informatie zoeken, krijgen hun antwoorden steeds vaker van een op AI gebaseerde zoekmachine, chatbot of virtuele assistent, in plaats van journalistieke of andere redactioneel gecontroleerde bronnen. Inmiddels gebruikt één op de negen jongvolwassenen generatieve AI voor hun informatievoorziening.”

Het meest opvallende uit de brandbrief, vond ik dat de mediasector een oproep doet om de nieuwsvoorzieningen expliciet te betrekken bij Nederlandse ontwikkelingen en investeringen in eigen AI modellen. Blijkbaar gebeurt dat op dit moment nog niet genoeg.

Maar eerst: hoe gebruiken journalisten AI zelf?
Naast de uitdagingen rond het feit dat ons publiek steeds meer AI gebruikt om aan nieuws te komen, zijn er ook genoeg uitdagingen met AI op de redacties zelf. Er zijn nieuwe cijfers uit het Verenigd Koninkrijk. Onderzoekers van het Reuters Institute stuurden de afgelopen maanden vragenlijsten uit naar 1004 Britse journalisten. Daaruit bleek dat:

- Meer dan de helft van de journalisten (56%) gebruikt AI minstens één keer per week tijdens het werk. Het gaat dan vooral om transcriberen, eindredactie en vertalen. Een kleiner deel gebruikt het om een eerste conceptversie te schrijven of om te factchecken. Een enkeling genereert video of audio met AI. 16% heeft het nog nooit gebruikt.

- Het inzetten van AI heeft er nog niet voor gezorgd dat mensen hun baan leuker zijn gaan vinden. De belofte dat je door het inzetten van AI voor simpele taken, meer tijd overhoudt voor diepgaand en creatief werk, is in het Verenigd Koninkrijk nog niet uitgekomen. De meerderheid (62%) ziet AI als een bedreiging, slechts 15% ziet het als kans. Maar: journalisten die AI vaak gebruiken en er wat vanaf weten, zijn minder pessimistisch.

- Slechts 32% van de respondenten geeft aan dat ze AI-training krijgen van hun werkgever. Bij de meerderheid (60%) zijn wel richtlijnen over het gebruik van AI opgesteld.

Van richtlijnen naar verantwoord gebruik in de praktijk
Interessante resultaten, want ook in Nederland merk ik dat er vaak een groot gat zit tussen de ‘richtlijnen’ en theorie rond AI, en de praktijk op de nieuwsvloer. Zelfs als een redactie goede trainingen heeft gehad, blijkt het lastig het een vaste plek in je journalistieke praktijk te geven.

Samen met Merlijn Passier begeleid ik AI-implementaties bij nieuws- en mediabedrijven. Daar experimenteren we met een bottom-up workflow. Tegen welke frustraties en problemen loop je als journalist, vormgever of producer aan in je dagelijkse werk?

Hoe zou het eindproduct nog beter kunnen worden als we meer tijd en middelen hadden? Vanuit die concrete casussen experimenteren we met AI om te kijken waar het het werkproces kan verbeteren, binnen alle randvoorwaarden en richtlijnen die er zijn. Dat helpt, omdat het dan binnen je eigen werkproces betekenis krijgt, in plaats van via een casus in een training. Pas dan leer je echt waar de kansen en ook zeker de uitdagingen zitten.

Veel urgentie en stevige woorden dus, maar volwassen strategieën om als journalistieke organisatie je publiek te blijven bereiken, blijven een uitdaging.

Wil je lees- en luistertips met mogelijke oplossingen, inspiratie en denkrichtingen? Lees dan hier de volledige nieuwsbrief!