Winfried Baijens over de nieuwe serie ‘Het stof daalt’

Zelf zien ze het niet zo, maar ik wel. ‘Ze’ zijn de mensen van Andere Tijden waarmee ik nu al aan drie documentaireseries werkte. Carolien, Ingeborg, Sophie, Maarten, Hein, Marja, Mélinde, Nine Jit, Mirjam, Welmoed, Bram, Suzan, Gerard en Femke (in wisselende samenstelling).

Zij weten niet dat ik dit schrijf, anders zouden ze daar waarschijnlijk bezwaar tegen maken. Iets met bescheidenheid. Het succes van deze researchers, regisseurs en producers zie ik als een milde vorm van zoete wraak. Omdat ik gevraagd werd om op deze plek te schrijven over het maakproces van onze nieuwe serie ‘Het stof daalt’ leek het me wel mooi om daar aandacht voor te vragen.

Want, weet u nog, ruim drie jaar terug? ‘Andere Tijden na 21 jaar van de buis’ was de kop. Ook op deze site. Een koerswijziging van de NPO zou het programma decimeren. Verjonging was het streven waardoor dit instituut van de NTR zou verdwijnen. Nou ben ik de laatste die klaagt over vernieuwing. En ook bezuinigingen bij de NPO kunnen best goed zijn. Helaas komen die bezuinigingen vaak terecht op programma-niveau en zie ik in de twee decennia dat ik zelf voor de NPO programma’s werk het aantal chefs, coördinatoren en directeuren nog niet afnemen.

En verjonging bereik je niet per se door oude programma’s te laten sneuvelen. Wel door je uiterste best te doen om mooie programma’s ook bij jongere mensen terecht te laten komen. Een niet willekeurig zijpad; zolang ik nog niet vanuit de NPO Start-app programma’s makkelijk kan delen op sociale media, moet je denk ik niet bij redacties aankomen met de woorden ‘vernieuwing en verjonging’. Bovendien zag ik intussen de programmering van Omroep Max alleen maar uitdijen.

Verjonging voelde meer en meer als een ietwat vals argument. Voor de duidelijkheid: ik was toen nog redelijk onpartijdig, werkte toen nog niet met Andere Tijden, maar was wel een van de tienduizenden mensen die de petitie tegen het verdwijnen van het programma tekende.

Andere Tijden is niet een programma dat makkelijke taartjes bakt voor weinig geld die zonder moeite een groot publiek bereiken. Maar als je een beetje je best doet en ervoor zorgt dat veel mensen het zien, door een goed uitzendtijdstip, een prominente plek op NPO Start en veel promotie, dan maken hun producties wat los. En blijft er zowaar iets hangen.

Het idee om aan de hand van een actuele gebeurtenis te kijken hoe ‘we’ daarmee omgingen in het verleden is en blijft een gouden formule. En bovendien kunnen we, jong en oud, wel een opfrisser van ons collectieve geheugen gebruiken. Want wat blijkt, als je de programma’s van Andere Tijden kijkt? Dat we vaak dezelfde fout maken. En dat fouten maken misschien wel menselijk is, net zoals de fouten snel willen vergeten of zelfs ontkennen.

Andere Tijden kunnen we er dus goed bij hebben. Het verdween dan ook gelukkig niet. Er werd wel stevig ingegrepen in het aantal reguliere afleveringen, met ook personele gevolgen die er op individueel niveau flink inhakken. En in de loop van de tijd is de redactie meer korte series gaan maken. Waarvan ik er aan drie mocht meewerken. Ook daarin kwam eerdergenoemde allemaal terug.

Dat ‘we’ hetzelfde deden in Zeeland, Groningen en Limburg. De signalen van mensen in nood over het hoofd zien. Omdat ‘zij’ niet ‘wij’ zijn. En dat dat nog generaties doorwerkt. Met in ‘Het stof daalt’ het schrijnende voorbeeld dat de al arme gemeente Heerlen meer mensen met lage inkomens opvangt omdat zij wel sociale huurwoningen bouwden en rijke gemeentes dat niet doen. Arm helpt arm, maar blijft daardoor ook arm.

En Zuid-Oost Limburg, Noord-Oost Groningen en delen van Zeeland voelen zich niet gezien door het Westen. Wat ook uit de drie series blijkt, is dat je echt nieuwe en mooie verhalen vindt door te doen wat Andere Tijden gewend is. Research doen. Niet vanuit Hilversum, maar bij de mensen thuis.

Interessant, vermoeiend en ook ‘duur’ misschien, maar het blijkt onbetaalbaar als, zoals bij Het water komt (en in zekere mate ook bij ‘De aarde beeft’) het honderdduizenden mensen, zelfs miljoenen raakt. En dan maar hopen dat we niet dezelfde fouten maken.