Vraag het Vreekamp: Dit is hoe journalisten de AI-bots kunnen stoppen!
Heb je vragen over AI en journalistiek, maar ken je niemand aan wie je die kunt stellen? Vraag het Vreekamp! Een rubriek waarin vakgenoten hun zorgen over artificiële intelligentie kunnen delen. Dit keer: 'het stond in de sterren dat ik de volgende, onvermijdelijke vraag zou krijgen van schrijvend journalist Herman: “Waar kan ik aangeven dat mijn werk NIET mag worden gebruikt voor training van AI-systemen?” Deze vraag verdient een eerlijk antwoord.'
Niks zeggen, niks vergoeden, lekker van nemen. Het lijken de uitgangspunten voor het nieuwe verdienmodel van techbedrijven, wanneer we kijken naar hun datadelving van ons journalistieke materiaal. Steeds meer nieuwsmakers krijgen echter in de gaten dat zonder hun werk de middelbare scholier geen werkstuk met ChatGPT genereert of de Outlook-gebruiker geen slimme reply krijgt voorgeschoteld.
En wat te denken van een van je opdrachtgevers die doodleuk toepassingen bouwt op die parasiterende AI-modellen, en dat onironisch ChatDPG noemt. Alsof je zegt: ‘roof mijn keuken maar leeg, maak van het gestolen spul iets suboptimaal eetbaars, en dan kom ik dat vervolgens tegen betaling van je opeten.’ Een gotspe, Herman!
Lees ook ons AI-Media Journaal
Rechten opgeven
Maar even, voor de goede orde: de meeste freelancers geven hun rechten al op voordat de eerste letter geproduceerd is door akkoord te gaan met de voorwaarden van de publicerende partij. En als je in loondienst werkt, heb je in principe geen auteursrecht op je werk; dat ligt bij je werkgever.
Valt er dan op zijn minst geen symbolische, collectieve vuist te maken tegen Big AI? Ja, maar die moet je zelf oprichten. Zo is er nog geen loketje voor schrijvers, maar wel voor beeldmakers. En die heet Opt Out Now; een gezamenlijk initiatief van onder meer de NVJ en NVF, Pictoright, BNO en Kunstenbond.
Zij schrijven: ‘De Auteurswet biedt in artikel 15o de mogelijkheid om je werk uit te sluiten van gebruik voor AI-training door commerciële partijen. Dat kun je doen door middel van een AI-rechtenvoorbehoud (opt-out).’
Via de site optoutnow.nl kunnen illustratoren, fotografen en andere visuele makers nu eenvoudig aangeven om hun werk uit te laten sluiten van zogeheten TDM - tekst en datamining - door derden.
Geen onderscheid
Maar waarom niet ook meteen voor scheppers der letteren zoals jij, Herman? Navraag bij twee juristen die bekend zijn met Opt Out Now leerde dat er in principe geen onderscheid is binnen het auteursrecht tussen tekst en beeld. Volgens Jordi Vreeling, jurist bij de Beroepsvereniging Nederlandse Ontwerpers, is het voor rechters in het verleden wel makkelijker gebleken om vast te stellen of er inbreuk wordt gemaakt op auteursrecht bij bewerkingen van visuele werken, zoals ontwerp en beeld door derden.
Vreeling: “Rechters kunnen bij die visuele werken makkelijker een totaalindruk ontlenen om auteursrechtinbreuk vast te stellen.” Wat het aanwijzen voor dergelijke inbreuk bij teksten lastig maakt, is dat feiten niet auteursrechtelijk zijn beschermd. Je moet dus een hele unieke pen hebben om je schrijfstijl te kunnen kenmerken en daar vervolgens ook nog inbreuk op aan te tonen.
Wat je wel al kunt doen, is het volgende: plaats een zogeheten machine-leesbare-tekst op je website. Met die tekst geef je aan dat AI-bots bij jou niet welkom zijn. Een voorbeeld vind je hier (.xml). Plaats dit bestand in de code van je website.
Tip: NVJ-jurist Jeanine Minkema geeft onder dit artikel nog meer tips en uitleg.
Drie kernpunten
Toch kunnen en mogen we niet verwachten van elke redacteur of freelancer om dit soort zaken individueel uit te pluizen, daaraan uren tijd te spenderen - en dit voor elke volgende AI-toepassing weer opnieuw. Daarom pleit Opt Out Now voor een duurzamer oplossing die voldoet aan drie kernpunten:
- ‘Een goede opt-out is laagdrempelig. [Het] moet makkelijk, toegankelijk en snel zijn, zonder ingewikkelde formulieren of procedures.’
- ‘De opt-out moet collectief beheerd worden: ‘Dat wil zeggen dat er een centrale, van de AI-bedrijven onafhankelijke en niet-commerciële partij is die de opt-out faciliteert en beheert. En dat je met een enkele aanmelding in één keer klaar bent.’
- Als laatste moet de opt-out door de maker direct gelden om diens volledige oeuvre uit te sluiten van gebruik voor AI: ‘Zo hoeven makers geen catalogi van werken aan te leveren en geldt de opt-out ook voor werk dat over het gehele internet verspreid is.’
Vierde argument
Vreeling geeft nog een vierde argument: het is slim om als schrijvers collectief te opereren en te opt outen om zo een betere onderhandelingspositie te creëren voor de toekomst.
Dat helpt niet alleen jouw opdracht- en uitgevers, die als partij optreden richting de AI-bedrijven - die voor hun modellen actuele, feitelijk juiste en onafhankelijke informatie nodig hebben. Het is ook beter voor jou als opdrachtnemer: in contracten kun je differentiëren hoe verschillend gebruik/doorverkoop vergoed wordt. Onder de meeste freelancevoorwaarden krijgt je opdrachtgever namelijk een zogeheten ‘licentie’ op je werk. Daarmee mag hij jouw werk publiceren.
‘Dat is ook niet zo raar: journalistiek werk openbaar maken is natuurlijk ook het hele idee van een journalistiek medium,’ zo legt Nick Kivits op de website www.freelancevoorwaarden.nl uit.
Maar je werk doorverkopen aan anderen, dat kan niet zonder jouw toestemming: het is schending van je auteursrecht. En daarvoor kun je schadevergoeding eisen.
Opt Ouw Write Now
Dus Herman, verzamel mede-schrijvers, benader de NVJ, de Auteursbond, het CPNB, Lira en weet-ik-wie-nog-meer aan belanghebbenden en start dat collectief.
Vervang in de tussentijd even de naam in dat machine-leesbare bestand voordat je hem uploadt naar je website.
Succes met het collectief. Noem het Opt Out Write Now. 😉
Aanvullend antwoord van NVJ-jurist Jeanine Minkema
‘AI-systemen mogen alleen worden getraind met data die op een legale manier is verkregen. Dit betekent dat persoonlijke gegevens, auteursrechtelijk beschermd materiaal en schadelijke inhoud niet zonder toestemming mogen worden gebruikt. Artikel 4 van de DSM-richtlijn biedt een juridische basis voor AI-ontwikkelaars om onder bepaalde voorwaarden gebruik te maken van auteursrechtelijk beschermd werk voor tekst- en datamining, zolang het materiaal legaal toegankelijk is en de rechthebbenden niet expliciet hebben aangegeven dat het gebruik verboden is.
Dit is echter relatief nieuwe wetgeving en er zijn nog veel onduidelijkheden over de precieze regels. Er zijn nog geen waterdichte methodes om uw werk volledig te beschermen tegen ongewenst gebruik door AI-systemen, maar u kunt al wel enkele stappen nemen die u in ieder geval op weg helpen
Als u niet wilt dat uw werk gebruikt wordt voor AI-training, kunt u een zogenoemde ‘opt-out’ instellen. Dit kan bijvoorbeeld door bij publicaties een voorbehoud toe te voegen zoals het volgende: ‘[Uw naam], alle rechten voorbehouden. Het gebruik van dit werk voor tekst- en datamining (door (AI-systemen) is uitdrukkelijk verboden zonder voorafgaande schriftelijke toestemming.’.
Een andere manier om te voorkomen dat uw werk wordt gebruikt door AI-systemen is het indienen van een bezwaar bij mediabedrijven die uw werk willen gebruiken. U kunt hierbij aangeven dat u bezwaar maakt tegen het gebruik van uw werk voor AI-training op deze manier:
“Ik maak bezwaar tegen het gebruik door […] van de door mij gedeelde beelden, teksten en persoonsgegevens voor AI-training zonder mijn expliciete toestemming. Ik sluit het gebruik van mijn gegevens voor AI-doeleinden uit met een rechtenvoorbehoud op grond van artikel 15o Auteurswet en artikel 4 van de DSM-richtlijn.”
Daarnaast kunt u het ‘robots.txt’-protocol gebruiken om AI-systemen de toegang tot uw website te ontzeggen. Dit kan bijvoorbeeld door bepaalde AI-crawlers te blokkeren, hoewel dit ook invloed kan hebben op de vindbaarheid van uw site via zoekmachines zoals Google. Omdat er steeds nieuwe AI-bedrijven bijkomen, moet deze lijst regelmatig worden bijgewerkt. Er zijn initiatieven om betere protocollen te ontwikkelen om scrapen voor tekst- en datamining te voorkomen, maar deze werken alleen voor de specifieke pagina’s waar ze zijn toegepast, wat minder effectief is als je werk op meerdere plekken online staat.
Om te controleren of uw werk toch door AI-systemen is gebruikt, kunt u platforms zoals “Have I Been Trained” raadplegen. Als blijkt dat uw werk ongeoorloofd is gebruikt, verzamel dan bewijs, zoals screenshots en links. U kunt vervolgens contact opnemen met de ontwikkelaar van het AI-systeem om te vragen om verwijdering van uw gegevens. Bedrijven zoals OpenAI en Meta bieden hiervoor formulieren aan. Als het om persoonsgegevens gaat, kunt u ook uw rechten onder de AVG (Algemene Verordening Gegevensbescherming) inzetten om te eisen dat uw gegevens worden verwijderd.
Als de ontwikkelaar niet reageert of weigert om uw gegevens te verwijderen, kunt u juridische stappen overwegen. De juridische afdeling van de NVJ kan hierbij helpen, vooral als u bewijzen heeft van het ongeoorloofde gebruik van uw werk.’
Praat mee
1 reactie
Ren de Vree, 5 november 2024, 14:15
U heeft het over gestolen spullen.
Ik ben bang dat, o.m. vanwege Ai, het auteursrecht er aan gaat op den duur. En is dat zo gek? Als een product eenmaal gemaakt is en de maker heeft ervoor betaald gekregen waarom zou een ander het dan niet mogen namaken. Dat copyright is ook alleen maar eens door iemand als verdienmodel bedacht he. Het heeft ook iets overdreven verhevens, zo van: ik ben de kunstenaar, niemand mag wat IK bedacht heb namaken.