Robbert Blokland leerde de impact van hiv op zijn eigen generatie beter te snappen

De beste ideeën krijg ik op vakantie. Het plan voor het boek ‘Als je maar gelukkig bent’, over twintig jaar homohuwelijk, ontstond bijvoorbeeld tijdens een dronken Pride-weekend in Londen. De eerste aanzet voor Live to tell vormde zich toen ik met mijn man op een bankje bij het New York City AIDS Memorial in Greenwich Village zat, een imposant stalen kunstwerk ter nagedachtenis aan de meer dan 100.000 mensen die in de stad overleden aan de gevolgen van aids.

Ik realiseerde mij dat mijn parate kennis over hiv en de aidsepidemie zich beperkte tot de iconische uitzending die Paul de Leeuw in 1992 maakte met stervende zanger René Klijn. Toch was de impact op mijn leven als jonge, twijfelende homo vele malen groter. Grimmige Postbus 51-spotjes met stervende bijtjes beitelden de boodschap in mijn hoofd dat seks met andere mannen tot de dood kon leiden. Die wetenschap droeg voor mij in elk geval niet bij aan een snelle coming-out.

Waarom was er eigenlijk in Nederland nog geen boek met verhalen van mensen met hiv door de decennia heen, vastgelegd en gebundeld voor huidige én toekomstige generaties?

Deze vraag leidde tot een ontdekkingstocht waarin ik met tientallen bekende en minder bekende mensen sprak over hiv en aids in Nederland. Vrijwel iedereen die ik ontmoette, beklemtoonde na een paar zinnen de urgentie om deze belangrijke geschiedenis te documenteren. Voor mensen met hiv vormde 1996 een mijlpaal: de komst van de zogenoemde ‘combinatietherapie’ maakte van hiv in Nederland een chronische en – met medicatie - niet overdraagbare aandoening. Toch lijken deze ontwikkelingen aan een groot deel van Nederland voorbij te zijn gegaan. Het gebrek aan goede voorlichting over het onderwerp zadelde ook de volgende generatie twintigers op met meer angst dan nodig.

Bijna alle gesprekken die in het boek zijn beland, maakten diepe indruk. De generatie die de jaren tachtig meemaakte, herinnert zich vier decennia later alle details nog. Dat geldt voor zowel artsen als Sven Danner en Roel Coutinho, die opeens geconfronteerd werden met een onbekend dodelijk virus, als voor de paar overlevenden die in die tijd al een infectie opliepen en het op miraculeuze wijze volhielden tot 1996. Ik wilde echter ook de diversiteit van de hiv-community schetsen. Zeer onderbelicht zijn bijvoorbeeld de verhalen van vrouwen die een hiv-diagnose kregen en die medicatie moesten slikken die voor mannen was ontwikkeld – met alle nare bijwerkingen van dien. Ontroerend hoopvol was de ontmoeting met montere twintiger Tim, een zogenoemde lifetime-survivor die geboren werd met hiv maar tot voor kort totaal geen weet had van de gruwelijke verhalen uit de jaren tachtig.

Ik heb niet de illusie dat dit papieren monument compleet is, er zijn vele tienduizenden mensen in Nederland die hun soortgelijke verhalen over hiv en aids zouden kunnen delen. Maar ik hoop wel dat Live to tell recht doet aan deze diverse, veerkrachtige groep mensen die een recent onderdeel van de Nederlandse geschiedenis vertellen die niet vergeten mag worden.