Rechter: Wiersma moet gegevens veehouders openbaren aan Omroep Gelderland

Om het vonnis kracht bij te zetten, legt de rechter ook een last onder dwangsom op aan het ministerie: als de minister blijft weigeren, moet het ministerie een dwangsom van 50.000 euro per dag aan de omroep betalen, met een maximum van 1 miljoen euro.

Dat is vrij uitzonderlijk, maar de rechtbank wijst erop dat de minister “al een jaar nalaat de gegevens te verstrekken”, terwijl ze daar wettelijk toe verplicht is.

NRC en FTM moeten wachten
Eisen van andere media heeft de kortgedingrechter afgewezen. Het eindoordeel is daar aan de Raad van State, die hun zaak vorige week op zitting heeft behandeld. Ook NRC en Follow the Money hadden het ministerie tevergeefs gevraagd om gegevens over veehouderijen en hun stikstofuitstoot. Zij moeten wachten op het eindoordeel van de hoogste bestuursrechter. Normaal gesproken zou dat binnen zes weken moeten komen, maar een woordvoerster van de Raad van State sluit vanwege de complexiteit niet uit dat het langer gaat duren.

De Haagse rechtbank wijst in de uitspraak van donderdag op de komende Tweede Kamerverkiezingen op 29 oktober. In aanloop daarnaartoe moet het publiek “kunnen worden geïnformeerd over de effectiviteit van het stikstofbeleid”. Daarvoor zijn de uitstootcijfers relevant.

Gegevens over emissies die het milieu en de gezondheid kunnen beïnvloeden, zijn per definitie openbaar. Wiersma wilde de informatie echter niet direct vrijgeven. Ze wil eerst duizenden agrariërs actief informeren, wat nog maanden kan duren. Wiersma wees eerder ook op “een gevoel van onveiligheid op het erf”. Omdat boeren over het algemeen naast hun bedrijf wonen, zijn boerenorganisaties als LTO tegen het openbaren van gegevens op bedrijfsniveau.

Het Adviescollege Openbaarheid en Informatiehuishouding (ACOI) van de overheid vindt het geen steekhoudend argument. “Wie kwaad in de zin heeft, kan zeker ook zonder deze openbaarmaking grote of specifieke veehouderijen vinden en benaderen”, schreef het college erover in een advies.

De rechtbank in Overijssel oordeelde in juli dat de demissionaire minister in de zaak haar bevoegdheden had misbruikt en omschreef haar acties als een poging om openbaarmaking van de informatie te vertragen. Het ministerie kon zich niet in dat oordeel vinden en tekende beroep aan.

NVJ: Belangrijke uitspraak waarmee korte metten wordt gemaakt met de ondermijning van de WOO door minister Wiersma

‘Verheugd’
“Een klinkende overwinning voor Omroep Gelderland”, noemt Omroep Gelderland-journalist Just Vervaart de uitspraak van de rechter. “Weer een flinke tik op de vingers van de minister.”

Als Wiersma blijft weigeren, moet het ministerie een dwangsom van 50.000 euro per dag aan de omroep betalen, met een maximum van een miljoen euro. “Een uitzonderlijk hoge dwangsom”, merkt Vervaart op. “Dat laat wel zien dat de rechter er eigenlijk geen vertrouwen in heeft dat Wiersma de uitspraak zal uitvoeren en dus een flinke stok achter de deur nodig acht.”

De omroep had ook om gegevens over 2020, 2021 en 2022 gevraagd. Het eindoordeel in die zaak is aan de Raad van State, stelde de kortgedingrechter.

Follow the Money moet nog wachten op het eindoordeel van de hoogste bestuursrechter, maar laat in een reactie aan Villamedia weten ‘wel verheugd te zijn dat de civiele rechter heeft erkend dat het niet vanzelfsprekend is dat minister Wiersma de wet naleeft’.

“Dat blijkt uit de verplichting om de gegevens van Omroep Gelderland te verstrekken, waaraan een uitzonderlijk hoge dwangsom is verbonden. Voor de overige gegevens wachten we op het oordeel van de Raad van State, die onze zaak met spoed in behandeling heeft genomen.”

NRC-journalist Wouter van Loon, betrokken bij het Woo-verzoek vanuit zijn krant, laat op Bluesky weten dat de uitspraak van Wiersma een ‘flinke klap’ voor haar moet zijn.

“De minister zegde toe de gegevens te openbaren als ze de rechtszaak zou verliezen, een dwangsom zou niet nodig zijn. De rechtbank heeft daar zo weinig vertrouwen in, dat er een hoge dwangsom is opgelegd. Een miljoen euro is uitzonderlijk hoog voor een Woo-verzoek. We gaan de uitspraak verder bestuderen, en bepalen dan wat de volgende stappen worden. En in de tussentijd wachten we met veel vertrouwen de uitspraak van de Raad van State af.”

NVJ: belangrijke uitspraak
Ook de journalistieke beroepsvereniging NVJ toont zich tevreden met de uitspraak. De NVJ en het Persvrijheidsfonds steunden het kort geding van de journalisten.

“Belangrijke uitspraak waarmee korte metten wordt gemaakt met de ondermijning van de WOO door minister Wiersma”, schrijft algemeen secretaris Thomas Bruning op LinkedIn.

“Openbaarheid heeft een belangrijk publiek belang. Dat is vandaag weer eens (op straffe van een flinke dwangsom) vastgesteld.”