Iedereen was coronamoe, maar Sandra Uittenbogaart kon wel tig redenen bedenken waarom het waardevol was om deze tijd te documenteren

In het voorjaar van 2020 kreeg ik een bijzonder verzoek van het Haags Historisch Museum en het Haags Gemeentearchief om de gevolgen van de pandemie in de Haagse samenleving te documenteren. Een fijn en welkom verzoek, omdat al mijn andere fotowerk destijds stil was komen te liggen. De opdracht liep enkele maanden, maar de crisis bleek langduriger.

Op eigen initiatief ging ik door met fotograferen en trok ik bijna dagelijks door de stad om het veranderende straatbeeld vast te leggen: de uitwerking van de maatregelen, maar ook het tegengeluid dat zich in een stad als Den Haag duidelijk manifesteerde. Na twee jaar fotograferen had ik meer dan 20.000 foto’s, diverse sterke series en een grote drang tot publicatie, omdat we door een historisch ongekende tijd waren gegaan.

Maar na afloop van de crisis bleek iedereen coronamoe. “Een fotoboek over deze tijd? Wie zit daar nu op te wachten? Die periode willen we toch zo snel mogelijk vergeten?” Dat was lange tijd de reactie die ik kreeg als ik voorstelde om mijn foto’s te bundelen. Van redacteuren tot uitgeverijen en collega-fotografen: ze vonden het allemaal geen goed idee, corona was voorbij. Maar soms moet je advies naast je neerleggen en je eigen pad kiezen. Ik vond het namelijk wel een goed plan. Sterker: ik kon wel tien redenen bedenken waarom het me waardevol leek om deze tijd blijvend te documenteren.

Was de pandemie niet de grootste gezondheidscrisis sinds de Tweede Wereldoorlog? Waren de maatregelen niet ongekend geweest voor een land in vredestijd? Was het niet juist in deze periode dat het kritische debat werd gesmoord en de polarisatie in de samenleving stevig wortel schoot? En kon fotografie misschien helpen bij reflectie op deze uitzonderlijke tijd? Een jaar geleden besloot ik toch de koe bij de horens te vatten, fondsen te zoeken en een crowdfunding op te zetten.

Naar aanleiding van die crowdfunding werd ik benaderd door GGD Haaglanden. Zij wilden in verschillende Haagse wijken met bewoners herinneringen ophalen aan de coronatijd, om te peilen hoezeer het onderwerp nog leefde. Mijn foto’s – gemaakt door heel de stad – konden daarbij als opmaat voor de gesprekken dienen. Voor hen maakte ik uiteindelijk een selectie van 20 foto’s die als een reizende expositie langs de buurthuizen gingen. Een mooi initiatief, waarbij bleek dat er nog veel behoefte was om te praten over die jaren.

Het boek werd uiteindelijk gelanceerd op 20 september 2025, precies op de dag van het uit de hand gelopen anti-immigratieprotest op het Malieveld. Terwijl de uitgever en ik in een bovenzaaltje in het centrum van Den Haag speechten over groeiende polarisatie in coronatijd, trokken onder ons de prinsenvlaggen door de straat, raakten onze gasten verstrikt in charges van de ME en vlogen de stenen langs de ramen. Het werd een historische dag.

“Geschiedenis moet je op de staart trappen”, riep ik al vaker. En daar sta ik nog steeds achter. Het duurde een tijdje voordat het boek verscheen. Maar het belangrijkste is dat het verschenen is. De laatste jaren komen er nog maar weinig fotojournalistieke boeken op de markt, terwijl de wereld zich roert.

Het is ook het eerste fotoboek dat de volledige twee jaar van de crisis in beeld brengt: van raambezoek en avondklok tot de omstreden coronapas. De parlementaire enquêtecommissie corona heeft enkele exemplaren opgevraagd voor de zittingen die binnenkort starten, en ook het Rijksmuseum heeft het boek inmiddels opgenomen in zijn collectie, vanwege de historische waarde van de beelden. Dat zijn uiteindelijk mooie pluimen op een project dat begon met de nodige weerstand, maar dat eindigde in een iconische publicatie.