Alberto Stegeman geeft in Het Leesfragment zijn undercovercollega’s een grote pluim

Johan Cruijff

Het is 7 juni 2014. Ik slenter met mijn zwangere vriendin Judith rond in de Bijenkorf in Amsterdam om kleren voor mij te kopen. Ik ben wat verveeld, want winkelen is zeker geen hobby van me. Sterker nog, ik heb er een bloedhekel aan. Maar vandaag is alles anders, want ik zie ineens mijn grote held Johan Cruijff zitten. Bam, zomaar uit het niets. Ik heb tientallen jaren van dit moment gedroomd en ineens is het daar. Totaal onverwacht want, eerlijk is eerlijk, een grote winkelketen kwam in die droom niet voor. Johan Cruijff, die jarenlang – met één voet op de bal – als een levensgroot kartonnen bord in mijn kamertje stond in Vroomshoop, is nu zomaar op een paar meter afstand wat voetbalshirts aan het signeren. Er staat een korte rij en Judith spoort me aan erin te gaan staan. ‘Nee, joh. Ik ben geen klein kind meer,’ zeg ik.

Vijf minuten later sta ik, drieënveertig jaar oud, toch in de rij. Trappelend van ongeduld, als een klein kind. Dan is het zo ver: ik ga mijn grote held de hand schudden. Voordat ik ook maar iets kan uitkramen, begroet Johan me uit zichzelf: ‘Hoi Alberto.’ Hij kent mijn voornaam. En dat is nog niet alles. Hij vertelt dat hij geregeld kijkt naar ‘Undercover in Nederland’. En het mooiste moet nog komen. In een monoloog, zoals alleen hij dat kan, vertelt hij dat de sportwereld een voorbeeld kan nemen aan ‘Undercover in Nederland’. Johan zegt iets in de trant van: ‘Wij hebben de mond vol van fair play. Maar er wordt te veel over gepraat en te weinig aan gedaan. En als ik dan zie hoe jullie met ‘Undercover in Nederland’ onrecht aanpakken en er echt wat gebeurt, dan is dat iets wat ook in de sport moet gebeuren. Jullie constateren misstanden en pakken door, zo hoort dat.’ Hij zet daarna zijn handtekening op het Oranje-shirt met – natuurlijk – nummer 14 op de achterkant.

Een compliment van mijn grootste held, en wat voor een! Ik ben door het dolle heen. Echt zo fantastisch. Het compliment is natuurlijk niet alleen voor mij bedoeld, maar voor ons hele team. Zodra ik op kantoor ben vertel ik daarom de redactie, nog steeds als een kind zo blij, over mijn ontmoeting met Johan Cruijff en hoe positief hij over ons programma sprak. Ze zijn net zo verbaasd als ik en het doet ze zichtbaar veel deugd. Ik vind het extra leuk voor ze, omdat mijn collega’s zelf maar weinig complimenten krijgen en door de buitenwereld bijna nooit in het zonnetje worden gezet. Domweg omdat niemand weet wie ze zijn. Ik vind het dus superfijn dat ik nu ook in dit boek kan opschrijven hoe belangrijk ze zijn. En hoe trots ik op ze ben. Want het is niet zomaar een team. Het is een wereldteam.

Onherkenbaar

Dat ik in ‘Undercover in Nederland’ mijn collega’s nooit laat zien en nooit hun echte namen noem heeft goede redenen. Ik heb dat twintig jaar geleden, bij de start van het programma, bedacht en ik sta nog steeds achter die beslissing. Ik noem het de ‘trechtertactiek’. Als daders die zijn ontmaskerd kwaad willen, kunnen ze hun woede alleen op mij botvieren, omdat ze niet weten door wie ze nog meer gefilmd zijn. Daarnaast zouden mijn collega’s natuurlijk niet zo makkelijk meer undercover kunnen gaan op het moment dat hun gezichten op tv zouden worden getoond. Daarom maken we ze onherkenbaar met een blur over hun gezicht. Bovendien filmen we vooral in eigen land en zijn de werelden waarin we infiltreren bepaald niet zonder gevaar. Ik wil – hoe dan ook! – voorkomen dat een woedende pooier, mensensmokkelaar, drugsdealer of wapenhandelaar wraak neemt op mijn collega of hem of haar tijdens de undercoveractie herkent van tv. Dat zou meteen tot een gevaarlijke situatie leiden. Van mijn undercovercollega’s verlang ik daarom dat ze in het openbaar zwijgen over wat voor werk ze doen. Daarmee hoop ik te voorkomen dat ze in de problemen komen. Slechts een select gezelschap weet waar ze werken.

Ik vind het bijzonder dat collega’s al jaren zoveel offers brengen om dit werk te kunnen doen. Mijn undercovercollega’s hebben geen Instagram of Facebook onder hun eigen naam en geen eigen LinkedIn-account. Als hun gevraagd wordt waar ze werken, zeggen ze actief te zijn in de communicatie of in algemene zin bij een productiebedrijf te werken. Daar is niets aan gelogen, maar het vertelt natuurlijk niet het hele verhaal. De meester van het zoontje van een van mijn collega’s vond het maar vreemd dat het jongetje niet kon zeggen wat zijn papa precies voor werk doet. ‘Werk je undercover bij de politie of zo?’ vroeg de meester daarna aan mijn collega. Hij heeft hem toen maar in vertrouwen genomen en gezegd bij ‘Undercover in Nederland’ te werken. Maar mijn collega’s kunnen dus nooit op een feestje een stoer verhaal vertellen over wat ze nu weer voor spannends hebben meegemaakt tijdens hun werk. Natuurlijk krijgen ze er ook veel voldoening voor terug. Daders worden gearresteerd, oplichters krijgen een gezicht, wetten worden aan gepast, gezochte criminelen worden opgespoord, de beveiliging wordt aangescherpt, slachtoffers worden gered uit benarde situaties of krijgen hun gestolen geld of spullen terug, en criminelen verdwijnen achter de tralies. Maar als die overwinningen zijn behaald, krijg ik als presentator vaak de credits in de media. Wel uiten slachtoffers en andere betrokkenen natuurlijk rechtstreeks hun waardering voor het werk van mijn collega’s.

Het mooiste compliment hoorde ik tijdens de rechtszaak tegen de hoofdverdachten Michel K. en Paul W. in verband met de mishandelingen op de zorgboerderij in Wedde. De vader van een van de bewoners zat tijdens de zitting op dezelfde rij als ik. Hij boog voorover en keek mij indringend aan. ‘Linda verdient een plek in de hemel.’ Die lieve woorden waren bedoeld voor mijn collega, die vijf dagen undercover op die zorgboerderij was en de mishandelingen en pesterijen vastlegde. Hij begreep wat voor geweldige prestatie mijn collega had geleverd. Niet alleen door de ernstige misstanden vast te leggen, maar ook door zo lang in haar rol te kunnen blijven, telkens de juiste vragen te stellen en een houding aan te nemen die geloofwaardig is. Hij is haar eeuwig dankbaar. ‘Linda’ was die dag op vakantie, maar ik heb haar de lieve woorden van de vader natuurlijk meteen geappt. Dat deed haar goed.