Zittingszaal 14

Het was eerder een opwelling dan vooraf bedacht toen ik op een avond besloot een weblog te beginnen over mijn werk als rechtbankverslaggever in Groningen. Dat was in januari 2005. Inmiddels ben ik ruim vijf jaar en honderden blogs met verslagen van strafzaken verder en kan ik me een leven als verslaggever zonder weblog nauwelijks nog voorstellen. Eerder is er verbazing dat er nog collega’s bestaan die dagelijks aan de perstafels in de rechtszalen zitten, maar niet bloggen.

Een verandering in functie – ik was politie- en justitieverslaggever – deed mij in 2004 in zittingszaal 14 van de rechtbank in Groningen belanden. Als rechtbankverslaggever ontdekte ik al snel dat een strafzaak rond een veelplegende winkeldief, een akelige poging tot doodslag, een brandstichting of een vunzige zedenzaak net zo interessant was als de spraakmakende moord waar al het nodige over was gepubliceerd.

Wat ik ook ontdekte – en mijn voorgangers wisten dat natuurlijk al lang – was dat de krant niet zat te wachten op vijf, zes uitvoerige rechtbankverslagen per dag. Steeds vaker gebeurde het dat ik drie uur lang op het puntje van mijn stoel aan de perstafel een proces volgde en aan het einde van de dag genoegen moest nemen met een stukje van dertig regels, een eenkolommertje. Na een paar maanden zat het hoofd vol niet-vertelde verhalen en dat begon te knagen. Een mailtje van mijn internetprovider dat ik ook nog eens een gratis weblog kon beginnen – er stond bij: moeilijkheidsgraad, eenvoudig – bracht mij op het idee. Nog diezelfde avond ontstond www.zittingszaal14.nl

In het begin wachtte ik keurig met publiceren van het uitgebreide weblogverslag op het internet tot de krant met het rechtbankbericht op de deurmat lag. Dat doe ik nu niet meer. Nieuws uit de rechtszaal gaat zo snel als mogelijk naar de website van de krant, later aangevuld met een link naar het verslag op het weblog. Voor de krant schrijf ik een ander, doorgaans iets feitelijker verhaal. Eens per week wordt een blog integraal gepubliceerd in de papieren krant. Ik kan nu dus alle kanten op.

Toegegeven: het is wel wat extra werk. Maar het levert ook iets op. Twee boeken in 2007 en 2009 (gebundelde verhalen), een nominatie voor de Jac. van Veen-persprijs (2007) en vorige maand de Groninger Persprijs van 2010. En ook het afschaffen van het hekje waar verdachten in zittingszaal 14 bij aanvang van het strafproces achter moesten gaan staan, beschouw ik maar als een wapenfeit. Ik kwam er achter dat de rechtbank in Groningen de enige rechtbank in het land was, waar dit oude gebruik in stand werd gehouden. Twee maanden na een publicatie op mijn weblog (‘rechtongelijkheid in Groningen’) besloot het rechtbankbestuur het hekje los te schroeven en op te bergen in de kelders van het gerechtsgebouw.

Maar wat zo’n weblog vooral oplevert, zijn reacties. Naast het reguliere werk voor de krant, publiceer ik twee tot drie (langere) verhalen per week op mijn weblog. Het aantal bezoekers laat sinds januari 2005 een gestaag stijgende lijn zien. Momenteel tel ik gemiddeld ruim 1200 bezoekers per dag. Ik ga er voor het gemak maar vanuit dat dat ook lezers zijn.

En die lezers reageren. Hoewel de inhoud zich er voor leent, heb ik weinig last van reaguurders die te pas en te onpas wilde en gedachteloze meningen verkondingen. Bezoekers reageren niet met tientallen tegelijk, maar significant vaker dan er een briefje op mijn bureau belandt met een reactie op een stuk in de krant.

Bezoekers stellen vragen, wijzen op een onjuistheid of komen met aanvullingen. Politiemensen die betrokken zijn bij de beschreven strafzaken reageren, soms een rechter (anoniem), officieren van justitie en advocaten. Maar ook slachtoffers en nabestaanden, de verdachten zelf of hun verdrietige moeders of echtgenotes. Af en toe levert dat een nieuw verhaal op.

Ik kan nog twee redenen bedenken om als rechtbankverslaggever een weblog te beginnen.

De journalistieke aandacht voor misdaad is groot. Een akelige kindermoord wordt landelijk breed uitgemeten evenals een ontuchtige zwemleraar of de strapatsen van Holleeder & Co. Daar is niks mis mee. Maar die ‘grote zaken’ zeggen zo weinig over de alledaagse misdaad zoals die dag in en dag uit in een van de negentien rechtbanken in Nederland aan de orde komt. En is er even geen grote zaak die landelijk voor beroering zorgt, dan weten wij journalisten wel raad met cijfers die willen dat de misdaad de ene dag stijgt en een dag later weer afneemt.

Maar wat politie en justitie, politici en alle beleidsmakers ons ook willen doen geloven, de misdaad is veel te grillig om zich te laten verpakken in wat cijfers. Cijfers scheppen orde (en stellen gerust of juist niet), maar zeggen bar weinig over de aard van het fenomeen misdaad. Want achter die cijfers gaan mensen met verhalen schuil. Soms zijn dat bizarre en weerzinwekkende verhalen, vaker is de triestheid troef. Iedere rechtbankverslaggever die tien moordzaken heeft verslagen, kan vertellen dat moord en doodslag met misdaad niet zo heel veel te maken heeft.

Het ziet er niet naar uit dat de papieren krant ooit nog eens van elastiek wordt. En nu de trend is dat krantenartikelen vooral niet heel lang moeten zijn, biedt een weblog als aanvulling uitkomst. Ik durf inmiddels best te beweren dat wie mijn weblog een tijdje volgt, een reëlere kijk heeft op de misdaad in Groningen dan alle politiecijfers uit deze regio bij elkaar.

Dan is er nog zoiets als de nuance. Strafzaken zijn complex, ook als het niet over (het verschil tussen) moord en doodslag gaat. De collega op de eindredactie die eens doodslag veranderde in moord omdat dat beter paste in de kop, is het vergeven.

En ik snap ook de eindredacteur die de alinea’s schrapt waarin ik uitvoerig verhaal over voorwaardelijke opzet, over het verschil tussen noodweer en noodweerexces, over het feit dat ontslag van alle rechtvervolging iets anders is dan vrijspraak, over de ontvankelijkheid van het openbaar ministerie of over dat in een paar regels zo lastig uit te leggen artikel 63. Soms kan het, maar niet in elk krantenbericht. Een weblog, zo elastisch als het maar kan, biedt uitkomst.

Rechtbankverslaggever is een van de klassieke functies binnen de dagbladjournalistiek. Ik hoop dat deze functie nog lang blijft voortbestaan en dat ‘wij’ niet allemaal plaats moeten maken voor de misdaadverslaggever. Die laatste moet soms op de feiten vooruitlopen en ontkomt daarom ook niet altijd aan enige speculatie. De rechtbankverslaggever loopt altijd een beetje achter de feiten aan. Maar met een web­log erbij valt er wel iets te winnen.

www.zittingszaal14.nl

magazine@villamedia.nl