Zelfs nepjournalisten verdragen geen fictie

Buitenlandse correspondenten leiden een avontuurlijk bestaan met dilemma’s die zich dagelijks afspelen op het snijvlak van goed en fout, moed en angst, persoon en professie. Althans, dat wil het gemiddelde filmscript. Drie films waarin een hoofdrol is weggelegd voor dit (stereo)type journalist zijn vanaf vrijdagavond 26 maart te zien op het Haagse Movies that Matter Filmfestival. Slechts eentje daarvan is echt van belang.

Movies that Matter, in 2006 voortgekomen uit het Amnesty International Filmfestival, biedt een platform voor (inter)nationale human rights-films en organiseert daarbij de nodige debatten. Zo ook bij de ‘journalistenfilms’ ‘Reporter’, ‘Ceasefire’ en ‘Balibo’ (zie kader voor de programma-informatie). Deze films stellen de misstanden aan de kaak in het door oorlog getroffen Congo van 2007, het Irak van 2004 en Oost-Timor van 1975. Een film die zich enkel richt op de schendingen van journalistenrechten zit er dit jaar niet bij. Een thema waar helaas ook talloze filmproducties aan gewijd kunnen worden.

Documentaires, bij voorkeur, want wie ‘Ceasefire’ en ‘Balibo’ heeft gezien, moet helaas concluderen dat de ontwikkeling van de journalist als personage de laatste jaren niet is meegegaan met die van de film. Neem ‘Ceasefire’ (2009). Deze Duitse film van Lancelot von Naso speelt zich af net na de verwoestende Amerikaanse bombardementen op Fallujah in april 2004. In het plot, waarin een hoofdrol is weggelegd voor onze eigen Thekla Reuten, proberen twee artsen medicijnen van Bagdad naar het getroffen hospitaal in Fallujah te transporteren. Een Duitse journalist en cameraman gaan mee, waarna het gezelschap de nodige beproevingen te verduren krijgt.

Regisseur Von Naso is een relatieve nieuwkomer op het filmfront die het script voor ‘Ceasefire’ zelf (mede) schreef. Helaas weet hij het stereotype beeld van televisiejournalisten in oorlogsgebied geen moment te ontstijgen. De cynische, waakzame, oude rot-in-het-vak noch de idealistische, jonge carrièrehond ontbreken in het verhaal, en omdat er geen moment wordt stilgestaan bij de achtergronden van het conflict, blijven de Irakese figuranten volkomen eendimensionaal. De film lijkt even de vraag te willen opwerpen of journalisten en medici elkaar in oorlogsgebieden kunnen helpen of bijten, maar dit gegeven wordt onvoldoende uitgewerkt om een naam te mogen hebben.

Ook ‘Balibo’ (Australië, 2009, Robert Connolly) met de Australische acteerveteraan Anthony LaPaglia blijft wat teveel steken in clichés over jonge honden en oude rotten. Daarnaast kampt de film met balanskwesties als een te lange aanloop en teveel aandacht voor details. Maar gelukkig weet deze (waargebeurde) zoektocht naar vijf vermiste, Australische journalisten op Oost-Timor in 1975 wel beter de achtergrondinformatie te doseren, waardoor er empathie ontstaat voor de Oost-Timoreze bevolking die tot 1999 onder Indonesische bezetting moest leven.

De grootste aanrader uit het journalistieke programma van Movies that Matter is dit jaar met afstand de documentaire ‘Reporter’ (2009). Hierin volgt de jonge, Amerikaanse maker Eric Daniel Metzgar de New York Times-journalist Nicholas Kristof in het sinds 1994 door etnische onlusten geteisterde Congo.

De documentaire behandelt verschillende journalistieke dilemma’s: Is het ethisch verantwoord compassie te creëren door het zieligste verhaal te zoeken? Wat zijn de alternatieven als de nieuwsconsumenten al lang zijn verlamd? Moeten we het veranderende journalistieke landschap ook anders aanwenden?

Kristof zegt er niet trots op te zijn dat hij is afgestompt door jarenlange buitenlandse verslaggeving vanuit de meest ellendige situaties, maar de documentaire ‘Reporter’ maakt juist zichtbaar hoe menselijk Kristof is gebleven. Hoe hij betaalt voor de ziekenhuisopname van een uitgehongerde Congolese vrouw, hoe hij het dineraanbod van een warlord niet aan durft te nemen noch af te wijzen, hoe hij hakkelt als hij een impopulaire vraag moet stellen en hoe hij er in blijft geloven dat hij met zijn pennetje de misstanden moet bestrijden.

Een inspirerende film – tegen beter weten in. Of is dat te (stereotyperend) cynisch?

magazine@villamedia.nl

——-