Wanneer komt de niet-stemmer aan het woord?

Waarom stemden in de afgelopen gemeenteraadsverkiezingen haast de helft van de stemgerechtigden niet? Van de dertien miljoen bleven er zo’n zes miljoen thuis. Slechts 55 procent van de kiesgerechtigden kwam opdagen, vier jaar geleden was dit nog minder, zo’n 53 procent. Vooral in de grote steden was de opkomst vaak onder de helft of soms net 50 procent.

Heel medialand stond dagenlang bol van de opiniepeilingen, interviews met regionale en landelijke politici en de kiezer. Maar waarom miljoenen hun stem bewust niet horen lieten bleef geheel buiten het rondtrekkende mediacircus.

Na zo’n bijzonder lage opkomst in 2014 zou je van journalisten verwachten om eens een speciale uitzending te wijden over de vraag: ‘Waarom heeft haast de helft van ons land geen geloof meer in de politiek?!’ Dat zou absoluut een eye-opener zijn zo vlak voor de verkiezingen van afgelopen 22 maart, nietwaar. Met een heel rijtje statistische gegevens als uitkomst daarnaast.

Met vragen zoals: ‘Hoe lang stemt u niet? Zowel regionaal als landelijk? Heeft u daarvoor wel gestemd? En zo ja, op wie? Wat gaf voor u de definitieve doorslag om niet meer naar het stemhokje te gaan? Heeft u uw geloof in dit politieke stelsel totaal verloren? Ziet u nog alternatieven om tot een ander soort bestuur of regeren te komen? Als u zou moeten kiezen voor het besturen van ons land door onafhankelijke niet-politieke wetenschappers of de huidige politici, zou u dan wel gaan stemmen?’

Geen gezicht
Om maar een voorzetje te geven om die niet-stemmers uiteindelijk wel in de schijnwerpers te zetten. Want tot nu hebben die zes miljoen geen enkel gezicht. Gaat het hier merendeels om hoogopgeleiden of juist laagopgeleiden? Mannen of vrouwen? Middenklassers of burgers met uitzichtloze schulden? Jongeren, veertigers of juist ouderen? In grote steden of dorpen? Etnische afkomst? Gelovigen of niet-gelovigen? De voornaamste vijf redenen waarom besloten is om niet meer te gaan stemmen? Welke partij staat niettemin het dichtst bij u, als u toch zou moeten kiezen uit twee kwaden?

Zie hier, zo gaan die thans anonieme grote groep Nederlanders weer een identiteit krijgen, al is het maar voor de statistieken. En wellicht dat zelfs de huidige groep stemmers zich hierin min of meer kunnen herkennen. Tenslotte is uit onderzoeken gebleken dat zo’n 2/3 van de bevolking nog amper geloof heeft in het zogenaamde politieke democratische stelsel in dit land. Kan je überhaupt nog spreken van democratie als zowat de helft van de burgers niet meer in dit stemmenspel (lees: stemvee) willen worden betrokken?

Vragen en nog eens vragen die tot op heden amper of niet door de media zijn gesteld. Hoe komt dit? Er nog steeds van uitgaande dat onafhankelijke onderzoekende journalisten de waakhond zijn en blijven van de democratie. Stel dat die zes miljoen niet-stemmers voor zo’n 80 procent weer wel zouden gaan stemmen, hoe zou ons huidige politieke landschap er dan uit zien? Eindelijk een grote meerderheid, eindelijk democratie, waarin de meerderheid wettig regeert,

‘Monddood’
Het is en blijft dus onbegrijpelijk dat deze miljoenen in de aanloop naar de verkiezingen in hun vrijheid van meningsuiting praktisch ‘monddood’ zijn gemaakt. Dit als gevolg van de bewezen desinteresse van de media. Wel helaas een totaal gemiste kans in alle afgelopen media debatten. Een beetje fantasierijke tv-regisseur had op de werkvloer vlak voor D-Day een panel gevormd van niet-stemmers. Een doorsnee-selectie van zo’n vijftien mannen en vrouwen. Per lijsttrekker separaat een confrontatie laten aangaan met dit bijzonder kritische panel. Munitie volop en vuurwerk verzekerd!

In het hele mediacircus van de afgelopen week was een bejaarde man te zien voor enkele minuten tv-uitzending. Vlak voor woensdag 22 maart had hij te kennen had gegeven ‘blanco’ te stemmen om diverse redenen. Wat een verademing, eindelijk eens een ander geluid. En ja hoor, de tv-ploeg volgde hem de volgende dag naar het stemhokje. Toen hij daaruit kwam stelde de betrokken verslaggever de briljante vraag: ‘Heeft u nu wel of niet gestemd?’ Antwoordde de bejaarde nuchter: ‘Zoals gezegd, heb ik blanco gestemd!’

‘Sleepwet’
Tijdens de spannende race over het referendum van de ‘Sleepwet’ (meer bevoegdheden inlichtingendiensten) bleek dat na het tellen van de stemmen liefst vier procent ‘blanco’ had gestemd. Dat kwam in percentage neer op zo’n 200.000 burgers die dus niet stemden voor het simpele ‘ja’ of ‘nee’.

Na een lange periode van tellen bleek uiteindelijk (los van die vier procent) dat een nipte meerderheid met 48,7 procent had tegen gestemd en 47,3 procent voor. Volgens de normale democratie normen zou deze wet dus verworpen zijn.

Maar niet voor politiek Den Haag. ‘Ja’, vertelden politieke commentatoren na afloop, ‘daar zit het kabinet wel een beetje mee in zijn maag. Echter met enkele kleine wijzigingen wordt die Sleepwet er toch doorheen gesleept! Dat stond eigenlijk al vast voordat het referendum werd gehouden. Waarom dan toch dit referendum doorgevoerd als een complete fopspeen? ‘Pure democratie’, noemen ze dat in Den Haag, nietwaar.

Is het dan tenslotte een wonder dat zes miljoen kiesgerechtigden zijn thuis gebleven?