Vraag het Vreekamp: Zijn er alternatieven voor de AI-software van Big Tech?

Beste Hedwig,

Veel mensen ervaren een technologie­crisis. Redenen om Big Tech te bekritiseren zijn: hun kapitaalpositie, marktdominantie, ondoorzichtigheid, verkoop van persoonlijke data en inmenging in democratische processen. De storing op Eindhoven Airport toont onze kwetsbaarheid wanneer het bij Microsoft misloopt. Hoog tijd voor een software-spreidingswet. Maar wie vangt wat op?

Marleen Stikker, auteur van ‘Het internet is stuk’, vergelijkt technologie graag met voedsel: we hebben het nodig maar sommige vormen en productieprocessen zijn ongewenst. Er zijn daarom niet alleen regels nodig maar ook software-alternatieven die gebaseerd zijn op maatschappelijke waarden.

Lees ook: Dit is hoe journalisten de AI-bots kunnen stoppen!

Uitpluizen met het blote oog
Hedwig, jij kent als beeldredacteur ongetwijfeld AI-plaatjesgeneratoren zoals MidJourney en DALL-E. De onderliggende modellen zijn alleen te bouwen met enorme hoeveelheden geld, kennis, hardware en data en daardoor voorbehouden aan enkele spelers wereldwijd. Ontwikkeling gebeurt in het geheim, onder het mom van concurrentie. Die trainingsdataset goed analyseren is echter onmogelijk: het bevat 5 miljard afbeeldingen. Uitpluizen met het blote oog kost je 781 arbeidsjaren berekende knowingmachines.org.

Inmiddels zijn er ‘open bron’-varianten van AI. De Europese AI-Verordening liep er zelfs vertraging door op. Twee Europese spelers, Mistral en Aleph Alpha, betoogden ‘anders’ te opereren dan de Amerikanen. Ze wilden uitzonderingen in de wet vanwege hun ‘open source’-benadering: hun code is in te zien en aan te passen. In de industrie is echter onduidelijkheid over wat ‘open’ betekent bij AI. Platform Hugging Face is hier interessant, omdat het samenwerkt met techbedrijven en al een aantal jaar opener en minder bevooroordeelde AI-toepassingen aanbiedt.

Individuele vervangers als GPT4All geven je toegang tot verschillende bekende chatbots tegelijk; je bepaalt zelf welk taalmodel je gebruikt. Voor het analyseren van grote hoeveelheden documenten is Datashare (ICIJ) een goed alternatief. Podcaist.com biedt vergelijkbare mogelijkheden als NotebookLM van Google, waarmee je documentinhoud omzet naar een ‘synthetisch’ audiogesprek. TNO werkt sinds vorig jaar aan GPT-NL, een Nederlands open taalmodel. De zestien miljoen euro subsidie is peanuts vergeleken met de miljarden die techbedrijven investeren. Het duurt dus nog wel even, Hedwig, eer er eerlijker, opener en user-friendly alternatieven zijn.

Ik geef toe: onze relatie met technologie is grotendeels gemankeerd. Het is verhelderend (en confronterend) om al je digitale gereedschappen eens te inventariseren met de ‘Digitale Spoelkeuken’ van PublicSpaces. In vier stappen helpen ze jouw Big Tech-footprint te verkleinen.