Vita van Lennep is de tweede genomineerde voor de Villamedia Afstudeerprijs 2025: ‘Journalistieke urgentie én een heel persoonlijk verhaal’

Fragment uit ‘Het blijft mijn moeder’

In beeld: Moeder in gesprek met dochter. De moeder scrolt op haar telefoon en kijkt naar filmpjes van heftige vechtpartijen in Milaan tussen jonge asielzoekers en de politie.

Ze zegt: ‘Milaan was, toen ik er studeerde, veel veiliger. Nu is er veel geweld. De mensen voelen zich totaal onveilig. Maar ik wil er niet over praten.’
Dochter: ‘Het is juist goed om er wel over te praten. Kijk hoeveel mensen hier op Wilders hebben gestemd en hoeveel mensen in Italië op Meloni stemden. Er wordt juist te weinig over gepraat.’
Moeder: ‘We mogen er niet over praten. Dan worden we aangevallen.’
Dochter: ‘Van wie mag je er niet over praten?’
Moeder: ‘Van mensen, zoals jij, die zeggen dat het niet waar is wat ik zie. Dus ik praat er niet over. Stop ermee. Ik wil ook niet dat je dit beeld gebruikt.’
Dochter: ‘Oké’.

Beeld valt weg, geluid loopt door:

Moeder: ‘Het gaat om vertrouwen’.
Dochter: ‘Ik vertrouw jou wel’.
Moeder: ‘Ik vertrouw jou niet en de mensen die net zo denken als jij ook niet’.

De documentaire lijkt na 5 minuten alweer ten einde. Dat komt niet meer goed tussen moeder en dochter, denk je als kijker. Maar dan komt toch de titel in beeld en gaat de documentaire nog 30 minuten door.

De dochter is Vita van Lennep (25) die met deze film afstudeerde aan de master journalistiek van de Universiteit van Amsterdam. Ze is nu in vaste dienst bij het tijdschrift Quote. ‘Niet iedereen op onze opleiding mocht een afstudeerfilm maken. Je moet een voorstel indienen en daaruit wordt een selectie gemaakt. Ik moest begin 2024 mijn onderwerp indienen. Dat was vlak na de landelijke verkiezingen waarbij de PVV de grootste werd.

Ik had in de periode daarvoor stage­gelopen bij NRC en ik luisterde nog trouw naar Haagse Zaken, de podcast van de krant. Ik hoorde daar dat er op de krant discussie was geweest over de PVV-verkiezingsavond. Niemand had erop gerekend dat Geert Wilders de grootste zou worden. Dat vertelde ik thuis aan mijn moeder en eigenlijk hoorde ik toen voor het eerst hoe mijn moeder erin stond. We hadden het er nooit over gehad.

Mijn moeder Simona komt uit Italië en woont al dertig jaar in Nederland. Ze is kunstschilder en helemaal niet conservatief. Ze is feminist en heel erg voor de vrijheid van menings­uiting. Maar ze vond het heel naïef dat ik verbaasd was over de overwinning van de PVV. Zij begreep dat juist heel goed. Net zoals ze het logisch vindt dat Meloni in Italië aan de macht is. Ze heeft niet op haar gestemd, maar vindt dat Italië en ook Nederland steeds onveiliger zijn geworden door de komst van vluchtelingen. Ik was verbaasd over haar stellige meningen en ook gekwetst.’

Het zaadje voor de film die Vita wilde maken was geplant. ‘Het moest gaan over de PVV en over de vraag waarom de overwinning van Wilders zo onverwacht kwam, in elk geval voor veel politici en journalisten. Ik was niet van plan om mijn moeder erbij te betrekken en het moest ook niet over mijzelf gaan. Integendeel, ik had op mijn opleiding net een voorlichtingsbijeenkomst gehad en daar werd nadrukkelijk gezegd dat je het plan niet al te persoonlijk moest maken.’

Het plan van Vita werd aanvaard en ze kreeg op de universiteit een ervaren documentairemaker als begeleider toegewezen. Toen die hoorde over de discussies tussen Vita en haar moeder zei ze meteen dat ze dat een veel interessanter idee vond dan het oorspronkelijke voorstel. ‘Ze had me snel overtuigd. Ik heb een nieuw plan gemaakt met als uitgangspunt dat ik wilde uitzoeken waar de radicale meningen van mijn moeder vandaan komen.’

Het moeilijkste was om haar moeder te overtuigen. De eerste poging werd resoluut afgewezen. ‘Daarna heb ik haar gevraagd wat haar bezwaren precies waren. Ze was vooral bang dat ze gevaar zou lopen als ze zich eerlijk uitsprak. Ik heb met haar afgesproken dat ze de film van tevoren mocht zien en dat ik alles wat haar niet beviel eruit zou knippen. Ook beloofde ik zoveel mogelijk te zorgen dat ze niet in gevaar zou komen.’

Vita stelde haar voor om samen naar Milaan te gaan en daar te kijken of het echt zo gevaarlijk was. Moeder Simona stemde in. Eenmaal in Milaan gearriveerd vonden moeder en dochter allebei hun gelijk in hun eigen realiteit. ‘We konden rustig door Milaan wandelen en mijn moeder gaf toe dat ze zich geen moment onveilig heeft gevoeld. Maar we spraken ook met jongeren die vertelden dat ‘s nachts in het centrum een dreigende sfeer heerste. En regelmatig pakte ze toch weer haar telefoon en zag ze, dankzij het algoritme, steeds nieuwe filmpjes van rellen.’

Moeder Simone gaf uiteindelijk alle vrijheid aan haar dochter om de film te monteren. Ze is ook naar de première geweest en heeft geen bezwaar gemaakt. Moeder en dochter hebben nog steeds een goede band, maar over Wilders en zijn achterban wordt niet meer gesproken.

Lees hier de interviews met de andere genomineerden Daan Brunsman en Merve Özdemir.