Recensie: Koning Midas met vuile handen

Velen vergeleken Rupert Murdoch, de 94-jarige patriarch van een wereldwijd media-imperium, met William Shakespeares King Lear. Dat klopt niet, zegt zijn meest recente biograaf Sherman, wiens boek ik het voorbije weekend in één ruk heb uitgelezen. Hij was eerder Koning Midas, die alles wat hij aanraakte in goud veranderde.

“Rupert verzamelde een fortuin van 17 miljard dollar, maar vernietigde in dat proces bijna alles wat hem lief was. Zijn media wakkerden haat en verdeeldheid aan op industriële schaal, en om die rijkdom te vergaren moest hij vrijwel alles beschadigen wat hij aanraakte: het milieu, vrouwenrechten, de Republikeinse Partij, de waarheid, fatsoen - zelfs zijn eigen familie.”

Het verhaal van ’s werelds machtigste en meest beruchte krantenbaas is niet alleen dat van een succesvolle zakenman, maar van een man wiens onverzadigbare machtshonger de westerse democratie heeft hertekend. Je kunt het verhaal van politici als Margaret Thatcher, David Cameron en vooral Donald Trump niet schrijven zonder de ambities van zakenman Murdoch te kennen.

‘Seks, misdaad en rechtse politiek’
Rupert werd in 1931 in Melbourne geboren als zoon van Sir Keith Murdoch, een gevierd journalist, en genoot zijn opleiding in het Londense Fleet Street van de jaren vijftig, waar hij bij Daily Express leerde hoe kranten werden gevuld met “seks, misdaad en rechtse politiek” — een recept dat hij tot het zijne zou maken.

Aanvankelijk deed hij dat in Australië, waar hij na de dood van zijn vader in 1952 de Melbourne Herald overnam. In de jaren zestig breidde hij zijn imperium uit naar Groot-Brittannië, aanvankelijk met News of the World, later met The Sun en vooral met The Times en The Sunday Times. Vanaf de jaren zeventig veroverde hij de Verenigde Staten: New York Post, The Wall Street Journal en Fox News.

Murdochs werkelijke drijfveer was de wens om via media politieke macht uit te oefenen. Hij liet zich inspireren door de legendarische Britse krantenmagnaat Alfred Harmsworth (1865–1922), die geloofde dat de krant aan lezers moest vertellen “wie ze moesten liefhebben, wie ze moesten haten en wat ze moesten denken”. Daarvoor waren alle middelen goed: blote meiden op pagina 3, verzonnen reportages, leugens, angst- en lastercampagnes. Het verklaarde de bijnaam die Murdoch in Londen kreeg: “The Dirty Digger”.

Meedogenloze machtsstrategie
Zijn machtsstrategie was meedogenloos: hij gebruikte zijn kranten om politici te belonen voor gunsten en te vernietigen als zij hem tegenwerkten. Een van de slachtoffers daarvan was de Britse premier Gordon Brown in 2009. Om een gunstig klimaat te scheppen voor de overname van de omroep Sky zocht Murdoch toenadering tot de Conservatieve leider David Cameron. The Sun trok zijn jarenlange steun aan Labour in, wat een cruciale factor werd in de politieke ondergang van Brown.

“Tegen het midden van de jaren tachtig had Rupert bereikt waar weinig immigranten van konden dromen: hij bezat invloedrijke kranten op drie continenten en was bezig om een televisie-imperium te bouwen in Amerika. In 1985 dook hij voor het eerst op in Forbes’ lijst van de rijkste mensen ter wereld. De productie en distributie van nieuws en ontspanning waren nu zo waardevol als het ontginnen van mineralen. Door zijn succes wilde hij meer. Hij werd gedreven door grotere deals - hoe groter, hoe beter.”

Die deals volgden: de filmstudio 20th Century Fox, de uitgeverij HarperCollins en de Britse kabeltelevisienieuwszender Sky News. In 1996 richtte Murdoch samen met Roger Ailes, een voormalig adviseur van Richard Nixon en George H. W. Bush, Fox News op. Het werd het bolwerk van conservatief tv-commentaar met presentatoren als Bill O’Reilly, Glenn Beck, Tucker Carlson en Megyn Kelly. Het werd, met een winst van 1 miljard dollar per jaar, een geweldige geldmachine en het lanceringsplatform voor de politieke ambities van Donald Trump.

“Rupert wist dat hij een idioot was”, schrijft Sherman. Maar hij liet Roger Ailes, die later zou worden ontslagen in een grootschalig #MeToo-schandaal, toe om Trump groot te maken, al was het maar omdat dat de kijkcijfers (en de winst) ten goede kwam. Nieuws dat vermengd werd met opinie en “alternatieve feiten” was nu eenmaal een succesvolle en verslavende cocktail.

Dat explodeerde na de verkiezingen van 2020, die Trump verloor van Joe Biden. Fox News bleef vasthouden aan fantasieën over gemanipuleerde stemmachines. De strategie om Trumps onbewezen beweringen over verkiezingsfraude een platform te blijven geven bleek kostbaar: het leidde tot een schikking die het bedrijf bijna achthonderd miljoen dollar aan schadevergoedingen kostte.

Pijnlijk blootgelegd
Ook aan deze kant van de oceaan waren de praktijken van Murdoch en zijn News Corp intussen op een pijnlijke manier blootgelegd. Daar bleek dat journalisten van News of the World op grote schaal en jarenlang illegaal telefoons hadden afgetapt. Hoewel Rupert Murdoch directe verantwoordelijkheid ontkende, gaf hij toe dat hij en de zijnen met “vuile handen” waren betrapt. Zoon James Murdoch moest de schuld op zich nemen, wat zijn positie als opvolger ernstig beschadigde. De krant werd gesloten.

Intussen is de grote uitverkoop begonnen. In 2019 verkocht Murdoch Twentieth Century Fox voor 71 miljard dollar aan The Walt Disney Company. Deze verkoop leverde elk van zijn zes kinderen ongeveer 2 miljard dollar op, maar maakte tegelijkertijd het imperium kleiner waarover zij ooit de macht hoopten te delen.

Die strijd om de opvolging - waardoor de briljante Succession werd geïnspireerd - werd uiteindelijk beslecht in het voordeel van de oudste zoon Lachlan, wiens politieke visie het meest op die van zijn vader lijkt. De dissidente kinderen James, Elisabeth en Prudence ontvingen in 2024 elk een extra 1,1 miljard dollar om hun verlies aan zeggenschap te verzachten.

Rupert Murdoch laat straks een wereld achter die donkerder is dan hij haar vond. Intussen, aan zijn vijfde huwelijk toe, bezit hij op 94-jarige leeftijd een fortuin van miljarden dollars, maar de prijs daarvoor was de versplintering van zijn familie en vooral de uitholling van de journalistieke integriteit. Zoals Gabriel Sherman concludeert: de pathologie van deze familie heeft gevolgen waar de hele wereld vandaag de dag mee leeft.