Peter en de Belgenbonus

‘Limburger mijdt de buren’ kopte de Volkskrant recent op gezag van het Centraal Bureau voor de Statistiek. Wat blijkt? In de periode 1997-2009 zag men in Limburg aftakeling van de sociale samenhang, terugloop van het aantal vrijwilligers, neergang van vertrouwen in de toekomst, in de politiek en in elkaar. Met de Nederlandse parlementsverkiezingen hebben we in ieder geval één lichtpunt in het Zuiden kunnen ontwaren: het vertrouwen in Geert Wilders is er fors gestegen. Bij zoveel onvrede wordt de Limburger als vanzelf in de armen gedreven van wie die gevoelens met kracht en overtuiging deelt, een honderdjarige traditie van christendemocratische loyaliteit ten spijt.

CBS-onderzoekers worstelen met een verklaring voor de Limburgse trend en verwijzen naar ontkerkelijking, vergrijzing en sociaaleconomische omstandigheden. Hun referentiekader is de rest van Nederland. Ik zal ze niet tegenspreken, maar mijn eerste reactie was: de Nederlandse Limburgers gaan wat meer op de Belgen lijken. Belgen, ook Vlamingen, hebben van oudsher al een stuk minder vertrouwen in van alles en nog wat dan de Nederlanders. Wijs geworden door eeuwen van onderdrukking, verwacht de Belg niet veel goeds ‘van boven’. Alle instanties die de burger vertrouwen zouden moeten geven, zoals de regering, justitie, politie, de kerkelijke leiding, de wetenschap en de pers, worden door de gemiddelde Belg aanmerkelijk minder vertrouwd dan door de gemiddelde Nederlander.

Ik besef dat ik Vlamingen en Belgen nu op één hoop gooi. Dat is te verdedigen. De landsdelen van België groeien alsmaar verder uit elkaar en ze slagen er niet meer in om samen nog een regering te vormen. Vlamingen en Walen zijn hoe langer hoe minder bij elkaar betrokken: ze luisteren niet meer naar dezelfde muziek, kijken niet meer naar elkaars televisiezenders, lezen elkaars boeken of bladen niet langer. Dat is allemaal waar, maar ondertussen blijft hun onderliggende cultuur dicht bij elkaar liggen – een kwestie van levensstijl, fundamentele overtuigingen, zelfbeeld én consumptiegedrag. Als mens lijken Vlamingen veel meer op die politiek gesproken vermaledijde Walen dan op de Nederlanders, met wie ze toch min of meer de taal delen. En aan beide kanten van de taalgrens wil slechts een minderheid van één vijfde België helemaal doorhakken.

Waar Belgen en Nederlanders met elkaar samenwerken, zie je cultuurverschillen altijd weer opspelen. Je hoeft er niet diep voor te graven. Een paar maanden terug begeleidde ik medewerkers van een internationale reisorganisatie bij werkbezoeken over en weer. Ze doen hetzelfde werk in respectievelijk Mechelen en Utrecht, maar op een heel andere manier. Nederlanders worden getroffen door de stilte op de werkvloer in Mechelen – “is hier iemand overleden?” – terwijl de Belgen zich in Utrecht te midden van al het gekakel totaal niet op hun gemak voelen – “hoe kan een mens hier aan werken toekomen?”. Een Belgische medewerker (‘ondergeschikte’ is geen taboewoord) verlangt duidelijke instructies van de baas en volgt die op. Althans: hij trekt zijn plan. Nederlanders zijn ‘met elkaar’ (toverformule) aan het ontdekken wat ze willen doen. Hun manager faciliteert het gesprek.

Wat gebeurt er nu wanneer een Nederlander, we noemen hem Jan, leiding gaat geven aan een club Belgen? De eerste associatie van de Belg met de Nederlander is ‘arrogant’, nog voor ze hem gezien hebben. Onze Jan bevestigt het vooroordeel, want hij is lang, praat veel en zegt wat hij denkt. Verwarring treedt in wanneer hij vervolgens weigert instructies te geven en aan iedereen loopt te vragen wat ze er zelf van vinden. Dat geeft Belgen een incompetente indruk. Nederlandse managers hebben het in België erg lastig om iets voor elkaar te krijgen. Hoe vergaat het een Belgische baas, we noemen hem Peter, in Nederland? Vooreerst kan Peter de Belgenbonus opstrijken, want in Nederland overheerst het vooroordeel dat de Belg sympathiek, gezellig, creatief en bescheiden is. Belgen zijn dan ook erg in trek in de creatieve sector, als museumdirecteur, theaterregisseur, intendant van een muziekfestival, hoofdredacteur van een krant. (En als bankdirecteur, toen dat ook nog een creatieve sector was.) Peter kan een potje breken. Hij moet het wel snel doen, want krediet heeft de neiging op te raken. Vooral wanneer de club in de gaten krijgt dat de sympathieke hand hen meevoert naar een plek waar ze niet hadden willen zijn. Peter kan natuurlijk nieuwe kuren leren. Jan wordt die tijd niet gegund, hem wel.

Paul Wouters is organisatieadviseur