Opinie Thomas Bruning: Dit is een afrekening met een kritische publieke omroep

De publieke omroep, met nieuws en achtergronden op radio, TV en app. Het is net als het water uit de kraan, je gebruikt het elke dag, verwacht dat de kwaliteit gecontroleerd is en de toevoer niet zal gaan haperen. Maar anders dan bij ons drinkwater staan de toevoer en kwaliteit bij de omroep onder druk, door besluitvorming van het demissionaire kabinet. Wat wij zien is dat de publieke omroep een politieke speelbal is geworden, met forse bezuinigingen als gevolg. En helaas is daarbij niet alleen geld de drijfveer, maar ook het feit dat de smaak van het water sommige partijen niet meer bevalt.

Daarmee wordt voorbij gegaan aan het bestaansrecht van de publieke omroep. Zij vormt een buffer tegen een geconcentreerd digitaal media-aanbod, waarbij commerciële en soms zelfs politieke drijfveren domineren. Denk alleen maar aan het legertje Techbazen van Trump. 

Desinformatie en ongecontroleerde beweringen worden gericht op ons afgevuurd, waarbij algoritmes de orde bepalen. Zeker voor jongere generaties vormt een blik op social media hun venster op de wereld. Juist de publieke omroep lijkt nog als beste in staat om de 35 min-generatie met betrouwbaar nieuws te bereiken, met een Jeugdjournaal, BOOS en NOS Stories, in schrille tegenstelling tot commerciële uitgevers. En gelooft u dat een netwerk van 70 correspondenten door een commerciële partij in stand zou worden gehouden?  Dat een social mediabedrijf zou gaan voorzien in regionale en lokale journalistiek? Of dat daar ruimte zou zijn voor onderzoek, cultuur en documentaires? Neen.

Toch wordt er slordig met de omroep omgesprongen. Onder het mom van een efficiency slag bezuinigde het demissionaire kabinet zo’n 150 miljoen op de omroep. Maar daarbij moest er eerst in de kernactiviteit van de omroep worden gesneden, pas daarna wordt de overhead en structuur aangepast. Daarmee is zonneklaar dat dit voorstel vooral een afrekening is met een journalistiek kritische publieke omroep.

Ook in hun twitter-gedrag staken de leden van kabinetspartijen PVV en BBB hun agenda niet onder stoelen of banken. Als de omroep hun wereldbeeld niet uitdroeg, dan was de omroep onbetrouwbaar, links en vooringenomen.
Afgelopen week toonde vice-premier Mona Keijzer nog eens hoe dat soort ondermijning eruit ziet. Zij trok de integriteit van de NOS in twijfel zette de redactie weg als roeptoeter van Hamas. Beide zaken hebben een desastreus effect op de omroep.

De NOS lijkt politiek continue onder vuur genomen te worden, waardoor hun rol in twijfel wordt getrokken. Dit merken NOS-journalisten op straat en online, waar dreigementen en intimidatie niet worden geschuwd. En de publieke omroep wordt nu gedwongen een kleine 20% van de programmering te schrappen, juist programma’s die alleen met publiek geld gerealiseerd kunnen worden. Kassa, Tegenlicht, Opium, documentaires, maar ook Eenvandaag en NOS moeten fors bezuinigen. 

Terwijl de omroep in kwaliteitsjournalistiek zou moeten investeren. Dat wat commercieel weinig oplevert, zichtbaar maken, juist ook voor een jongere generatie, die nieuws alleen nog via social media ziet. De journalistiek staat onder grote druk. Net als cultuur en educatie floreren deze niet in een louter commerciële omgeving. Deze zaken moeten toegankelijk en beschikbaar blijven, met een blik op de wereld ver van huis en dichtbij. Want wanneer de wereld in brand staat en extreme politieke geesten de informatievoorziening onder druk zetten, is een investering in goede en betrouwbare informatie cruciaal.

Dat zeg ik in uw belang. Niet bezuinigen is niet alleen een kwestie van beschaving, maar vooral ook een aanval tegen het ergere.  Anders zijn het de techreuzen, die de dienst uitmaken en bepalen commerciële mediapartijen wat u te zien krijgt. En blijft er voor u weinig te kiezen, als het om betrouwbare informatie gaat.

Dat vraagt om een sterke publieke tegenmacht. Op alle platforms. Deze tijd verdraagt geen bezuiniging op publieke journalistiek. Een nieuw kabinet kan hierin een duidelijk signaal geven.