Opinie: De naam Bender valt en iedereen is gelijk wakker

Gelukkig ben ik gewapend met een presentatie vol voorbeelden, stellingen, vragen en feiten over journalistiek. Alle elementen voor een interactieve les. Om te peilen in hoeverre de jongeren op de hoogte zijn, vraag ik: wie volgt hier het nieuws? Een stilte volgt. Langzaam gaan er twee handen omhoog. Even slik ik, maar dan realiseer ik mij dat ik een fout heb gemaakt. Ik heb de verkeerde vraag gesteld. Want wat is eigenlijk nieuws?

Uit onderzoek weten we al dat hun definitie van nieuws breder is: nieuws kan mode zijn, bekende mensen, games, sport en nog veel meer. Niet per se wat wij in de journalistiek onder nieuws verstaan. Zodra ik mijn vraag herformuleer naar wie er weleens iets nieuwswaardigs voorbij ziet komen, gaan er veel meer handen omhoog.

De bronnen? Niet de kranten, niet het journaal en opvallend genoeg in deze klas ook niet NOS Stories. Maar zodra een leerling ‘Benderbij’ roept, is iedereen wakker. De straatinterviews van Benjamin Buit (17) kennen ze allemaal.

Hij noemt zichzelf een journalist met een kritisch randje en is vaak aanwezig bij demonstraties, waarbij hij soms als enige verslaggever ongestoord kan werken, en evenementen. Onlangs was hij voor zijn straatinterviews nog genomineerd voor een Gouden Televizier-Ring in de categorie Online-videoserie 2025 en werd hij door het Reuters Institute genoemd in de top 15 ‘newsfluencers’ in Nederland.

Jongeren lijken vooral niet bezig te zijn met de vraag of Bender een journalist is. Ze kijken zijn video’s omdat hij ergens naartoe gaat, vragen stelt en iets laat zien wat hem interesseert. Of dat journalistiek heet, is voor hen een bijzaak.

En dat is precies waar het wringt. Want terwijl de beroepsgroep discussieert over ethiek en journalistieke codes, doen ‘newsfluencers’ wat we al jaren proberen: jongeren bereiken. Bender begrijpt hoe hun wereld werkt, hoe zijn content zich verspreidt en hoe hij een band opbouwt met de kijkers.

Deze les was voor mij pijnlijk. Ik dacht dat ik, als journalist van 24 jaar oud, de brug vormde tussen jongeren en redacties. Maar ik voelde in het klaslokaal hoe groot de kloof inmiddels is.

Misschien helpt het niet om onszelf weer te dwingen om kritisch naar ons vakgebied te kijken. Want als we echt kritisch kijken moeten we erkennen dat sommige newsfluencers succesvoller zijn in het bereiken van bepaalde doelgroepen dan de journalistiek.

Waarom sturen traditionele nieuwsmedia geen brutale, jonge journalisten naar demonstraties? Hoe kan het dat Benjamin de enige was die de Maccabi-rellen filmde? Terwijl wij vergaderen, plannen schrijven, afwegen en twijfelen staat Bender al vooraan.

En nee, we hoeven het absoluut niet met newsfluencers eens te zijn of hun stijl te kopiëren. Hun gebrek aan afstand tot de doelgroep roept vragen op, want het is problematisch wanneer een verslaggever zoals Bender op de schouders van demonstranten wordt gehesen of rondloopt met een PVV-sticker op zijn jas.

Maar tegelijkertijd moeten we erkennen dat het succes ergens vandaan komt. De journalistiek is groot geworden met het idee dat betrouwbaarheid een bepaalde afstand vergt tot het publiek. Misschien werkt dat nog steeds, alleen dan in combinatie met zichtbaarheid, aanwezigheid en transparantie. Betrouwbaarheid vergt in de huidige tijd meer nabijheid.

In dat klaslokaal voelde ik dat we iemand als Bender niet meteen moeten wegzetten, maar dichterbij moeten houden. Niet om hem als ideaal voorbeeld te nemen, maar om vragen te stellen en van te leren.

Die les neem ik mee. Ik moet verder kijken dan mijn eigen journalistieke bubbel door het gesprek aan te gaan met makers waar ik het niet mee eens ben. Als we jongeren willen bereiken, moeten we niet alleen onze eigen standaarden bewaken, maar ook bereid zijn te leren van mensen die het gesprek met jongeren al lang voeren. Niet om ze te kopiëren, maar om te begrijpen welke afstand we moeten bewaren en welke we eindelijk moeten overbruggen.