Arbeidsmarktmonitor: Nederland telt circa 18.500 journalisten en redacteuren
In Nederland zijn er om en nabij de 18.500 mensen werkzaam als journalist of redacteur. Van de personen in loondienst werkt één op de drie bij een nieuwsuitgeverij. Ruim drie op de tien journalisten en redacteuren is freelancer.
Dat blijkt uit onderzoek dat werd verricht in het kader van de NVJ Arbeidsmarktmonitor, een grootschalig onderzoek naar de journalistieke arbeidsmarkt. Voor het onderzoek werd een overzicht van journalistieke organisaties opgesteld. De organisaties op die lijst kregen vervolgens enkele vragen voorgelegd over hun personeelsbestand. Data over zzp’ers is grotendeels afkomstig van de Kamer van Koophandel. Het onderzoeksresultaat moet gezien worden als een onderbouwde schatting.
Meer informatie over de onderzoekwijze, vind je onderaan dit artikel.
Nederlanders zijn vaker journalist dan Belgen
0,187% van de Nederlandse werkzame beroepsbevolking werkt als journalist. Dat is aanzienlijk minder dan bij onze oosterburen. Duitsland telt 100.000 journalisten, aldus het Duitse ministerie van Buitenlandse Zaken. In Duitsland werkt 0,217% van de werkzame beroepsbevolking als journalist.
In Nederland is dus een kleiner deel van de werkzame beroepsbevolking journalist dan in Duitsland. Nederlanders telt absoluut en relatief wel meer journalisten dan België. Bij onze zuiderburen – waar journalist anders dan bij ons een beschermd beroep is -, zijn er 5069 journalisten (PDF). Dat komt neer op 0,1% van de werkzame beroepsbevolking.
De meeste banen in de uitgeefsector
Net iets meer dan 55% van de journalisten en redacteuren is werkzaam in loondienst (circa 10.300). Van hen werkt één op de drie voor uitgeverijen van nieuwsmedia, zoals DPG Media, FD Mediagroep, Erdee Media Groep, Mediahuis en Nedag Uitgevers. Ruim 20% van alle personen in loondienst werkt bij een uitgeverij voor een landelijk medium. Bijna 13% werkt bij een regionale nieuwstitel.
Naast de nieuwsuitgeverijen zijn landelijke publieke omroepen belangrijke werkgevers. Van alle personen in een redactionele functie die werken in loondienst, werkt ruim 21,5% bij een van de landelijke publieke omroepen. Eén op de tien redacteuren en journalisten in loondienst werkt bij de regionale publieke omroep.
De landelijke commerciële omroepen zijn goed voor een kleine 3,5% van het aantal redactionele en journalistieke banen. Ruim 10,5% van de banen bevindt zich bij de magazine-uitgeverijen, terwijl bijna 6% van de personen in loondienst werkzaam is bij uitgeverijen van vakmedia.
Bij de lokale en streekomroepen zijn net wat meer personen (550) in loondienst dan bij uitgeverijen van lokale media (ruim 400). Met name de lokale en streekomroepen zijn in grote mate afhankelijk van het werk van vrijwilligers, blijkt uit het onderzoek. Bij de 92 omroeporganisaties die data over het aantal vrijwilligers verschafte, waren gemiddeld 8 tot 9 vrijwilligers actief. Ter vergelijking: gemiddeld genomen werken er bij die omroepen 2 tot 3 personen in loondienst in redactionele functies.
Hoe de verhouding betaalde medewerkers en onbetaalde vrijwilligers bij de uitgeverijen van huis-aan-huiskranten is, is niet te zeggen. Daarvoor was te weinig data beschikbaar.
Grote jongens
De twee grote nieuwsuitgeverijen – DPG Media en Mediahuis – zijn veruit de grootste journalistieke werkgevers van het land. Hoewel beiden niet reageerden op verzoeken om data te delen, blijkt uit jaarverslagen dat zij gezamenlijk bijna 3000 personen in dienst hebben in redactionele functies. Van de omroepen is de NOS de grootste journalistieke werkgever.
Van alle personen die in loondienst in de journalistiek werken, werkt ruim 28% bij een van de twee nieuwsuitgeverijen. DPG Media zal in de nabije toekomst mogelijk nog groter worden: als de overname van RTL Nederland doorgaat, zal het personeelsbestand van DPG Media qua redactionele functies met een kleine 10% groeien. Bij DPG Media en Mediahuis samen werken na de overname 30% van de mensen die in Nederland in een redactionele functie werken.
Wat freelancers betreft is DPG Media de grootste opdrachtgever. Hoewel de uitgeverij geen gegevens over freelancers heeft gedeeld voor dit onderzoek, stelde zakelijk leider Bart Verkade medio 2022 in gesprek met Trouw dat er zo’n 4000 freelancers actief zijn voor DPG Media. Dat betekent dat bijna 60% van alle journalistieke zzp’ers in enige vorm actief is voor DPG Media. De overname van RTL Nederland brengt daar weinig verschil in: RTL heeft een relatief klein freelancersbestand.
Ongeveer evenveel journalisten, meer zzp’ers
Het aantal personen werkzaam in de Nederlandse journalistiek, is de afgelopen tien jaar redelijk stabiel gebleven. Een in 2015 door Villamedia (minder uitgebreid) uitgevoerd onderzoek, concludeerde op basis van een onderbouwde schatting dat er in Nederland 18.000 journalisten werkzaam waren. Eerdere onderzoeken van de Universiteit van Amsterdam uit 2004 en 2010, kwamen uit op 10.000 en 15.000.
De verhouding loondienst/zzp is in de tussentijd wel veranderd: in 2015 waren er volgens de Kamer van Koophandel nog zo’n 4900 freelancers, tegenover een kleine 6700 halverwege 2024. Dat is een stijging van ruim 36%. De afgelopen jaren werd er door veel partijen - waaronder de NVJ - vanuit gegaan dat de helft of meer van de journalisten als zzp’er werkte.
Recent onderzoek dat werd verricht in het kader van de NVJ Arbeidsmarktmonitor liet al zien dat Nederland half 2024 bijna 6700 journalistieke zzp’ers telde. Bijna een kwart daarvan werkt parttime.
Het aantal zzp’ers in de journalistiek is het afgelopen jaar voor het eerst in lange tijd aan het dalen (ook tussen het eerste en derde kwartaal van 2024 zette die daling door). Al komt die daling wel na een forse stijging in de jaren ervoor. De journalistiek drijft voor een veel groter deel op zzp’ers dan andere branches. 4 op de 10 Nederlandse journalisten is freelancer. Dat is aanzienlijk meer dan in andere branches: een kleine 11% van alle werkenden in Nederland levert volgens het CBS arbeid als zzp’er.
Cijfers wijken af van die van het CBS
De resultaten uit het onderzoek wijken af van data die het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) bijhoudt. Volgens het CBS telde Nederland in het eerste kwartaal van 2024 23.000 journalisten (eind 2023 waren dat er nog 25.000). Deze data komt tot stand aan de hand van een enquête onder de beroepsbevolking (de EBB), waarbij deelnemers zelf hun beroep invullen. Iedere deelnemer die invult werkzaam te zijn als journalist, telt daarin mee. De CBS-data schommelen van kwartaal tot kwartaal schommelen daardoor erg.
Navraag leert dat in die data niet alleen personen zitten die vallen in de branche ‘Informatie en communicatie’ (waar journalistiek onder valt), maar ook mensen die werken in andere branches, zoals het onderwijs, bij de overheid en in de zakelijke dienstverlening. Van de 25.000 journalisten die het CBS in 2023 telde, waren er 13.000 werkzaam in de beroepsgroep ‘Informatie en communicatie’. Dat is de beroepsgroep waar de journalistiek onder valt.
Een blik vooruit
Hoewel het aantal journalisten ten opzichte van eerder onderzoek de afgelopen negen jaar stabiel is gebleven, lijkt de kans groot dat we de komende jaren een daling gaan zien. Uit recente cijfers van het UWV blijkt dat het vinden van een baan als journalist het afgelopen jaar lastiger is geworden. Het aantal in te vullen vacatures was laag, en het aantal kortlopende werklozen relatief hoog.
Allereerst heerst er nog altijd veel onzekerheid over de door het kabinet gewenste verhoging van het btw-tarief op media (van 9% naar 21%). Hoewel die verhoging in november in ieder geval tot het voorjaar in de ijskast gezet werd, is hij nog niet van de baan. Als de btw-verhoging doorgang vindt, zal dat volgens NDP Nieuwsmedia een zware klap zijn voor de markt. De brancheorganisatie voorspelt dat de btw-verhoging voor een krimp van 377 fte gaat zorgen. Dat gaat er volgens NDP Nieuwsmedia-voorzitter Rien van Beemen voor zorgen dat er gesneden gaat worden in redacties.
De overheidsbezuinigingen op de NPO, die het met ingang van 2027 jaarlijks met 156 miljoen euro minder moet doen, laten de arbeidsmarkt waarschijnlijk niet onberoerd. Van alle journalistieke takken heeft de landelijke publieke omroep de meeste journalisten in dienst. Hoewel nog niet duidelijk is waar de NPO precies op gaat bezuinigen, is de kans klein dat redacties helemaal buiten schot blijven.
En voor freelancers is het ook een onzekere tijd, zeker voor hen die op redacties werken. De Belastingdienst gaat per 1 januari 2025 strenger controleren op schijnzelfstandigheid en ook de nieuwe wet Verduidelijking Beoordeling Arbeidsrelaties en Rechtsvermoeden (VBAR) – die op 1 januari 2026 ingaat – maakt het freelancen op redacties lastiger. Een aantal werkgevers sorteert daar al op voor. Zo kondigde de NOS recentelijk aan dat de organisatie vanaf 1 juli 2025 alleen nog werkt met CAO-contracten en met zzp’ers die voldoen aan de strengere eisen van de VBAR. Veel freelancers bij de organisatie voldoen daar momenteel nog niet aan.
Om de exacte gevolgen van die ontwikkelingen vast te stellen, is meer onderzoek nodig.
Verantwoording
Voor dit onderzoek werd in het eerste kwartaal van 2024 een overzicht van journalistieke werkgevers. Bij het samenstellen van de lijst werd een brede definitie van journalistiek gehanteerd. Naast klassieke journalistieke organisaties (zoals uitgeverijen en omroepen), werden ook andere organisaties meegenomen waar journalisten werken, zoals (de redacties van) onderwijsinstellingen en vakbonden.
Alle werkgevers op de lijst kregen in het tweede kwartaal van 2024 een korte vragenlijst voorgelegd. Daarin werd gevraagd naar het aantal personen dat bij hen in redactionele functies werkt, het aantal fte aan redactionele functies bij de organisatie, het aantal freelancers dat regelmatig wordt ingezet en – indien van toepassing - het aantal vrijwilligers dat voor de organisatie werkzaam is.
Van de 509 benaderde organisaties, gaven er 269 antwoord op de eerste twee vragen. De ontbrekende data over de eerste twee vragen werd ingevuld met andere bronnen. In een aantal gevallen werden namen in colofons opgezocht en werd bij deze namen nagegaan of de personen in kwestie werkzaam waren in loondienst of als freelancer.
Bij grote organisaties werd ontbrekende data bij de eerste twee vragen aangevuld met data uit jaarverslagen. Bij kleinere organisaties werden gaten in de data aangevuld door middel van een berekening. Dat gebeurde aan de hand van gemiddelden van soortgelijke organisaties die wel inzage in hun data hebben gegeven.
De derde en vierde vraag (over het aantal freelancers en vrijwilligers) werden veel minder vaak beantwoord: respectievelijk 160 en 58 keer. Omdat deze data geen representatief beeld geeft van de markt, is daar geen totaal van berekend. Data over zzp’ers is afkomstig van de Kamer van Koophandel.
Enkele kanttekeningen: veel lokale omroepen zijn zich momenteel aan het omvormen tot streekomroepen. Omdat de ene omroep daarin verder is dan de ander, is ervoor gekozen de data van lokale en streekomroepen samen te nemen. Daarnaast bleken de diverse productiebedrijven in de televisiebranche – die bijvoorbeeld veelal de talkshows produceren – bijna niet bereid data te delen. Hoewel hun data werd aangevuld met behulp van andere bronnen, zijn conclusies over productiehuizen niet met zekerheid te trekken.
Het onderzoeksresultaat moet gezien worden als een onderbouwde schatting. In het komende jaar wordt nog verder onderzoek gedaan om eventuele ontbrekende data verder aan te vullen.
Met dank aan Femke ter Aar, Zoë van Baarle, Dennis Boom, Bart Koomen, Tijmen Koppelaar, Susanna Schellenbach Bueno, Noya Geurts Tijhuis en Jewel Versluis voor hun hulp bij de uitvoer van dit onderzoek.
Praat mee