Symposium jongeren, nieuws en sociale media: Commerciëlen jaloers op publiek geld, maar missen ook daadkracht

In de zaal sprak Nienke Venema van Stichting Democratie en Media daarom met enig ontzag over “enorme macht van de NOS”, terwijl ‘bereik’ wellicht het passende woord zou zijn. Verdiend bereik bovendien, waar de NOS met specifiek op jongeren gerichte uitingen als NOS op 3 en NOS Stories al jaren aan de weg timmert.

Het succes van NOS Stories is een balanceeract tussen hard nieuws en subtiele grapjes | Villamedia

Commerciële giganten als DPG Media en Mediahuis, ook aanwezig bij de presentatie in Amsterdam, benoemden het publieke geld dat zulke experimenten mogelijk zou hebben gemaakt. Tegelijk bekennen ze in het rapport onomwonden een gebrek aan dwingende noodzaak om te investeren in de jongerendoelgroep, omdat die - nóg, is de hoop - niet bereid is te betalen voor journalistiek.

“Wij zien heus wel waar de jongeren zitten en op wat voor manieren ze nieuws tot zich nemen. En dat ze moeilijk bereikbaar zijn met onze traditionele vormen, of zelfs met de digitale vertaling daarvan. Maar ja, we hebben bedrijfskundig op korte termijn weinig incentive om daar fors in te investeren, want ze betalen niet op sociale media”, werd Philippe Remarque, directeur journalistiek bij DPG Media, in het rapport geciteerd.

RTL Nieuws-adjunct Dennis van Luling stelde tegenover de onderzoekers “natuurlijk niet de armslag van de NOS, die publiek wordt gefinancierd” te hebben. De wenselijkheid van nieuwsvoorziening via TikTok werd bij RTL Nieuws in 2022 door redactietwintigers voorgesteld, omdat TikTok hét medium voor jongeren was. Een kleine redactie met bescheiden budget is daar inmiddels actief en lijkt goed door te hebben wat wel en niet werkt.

In de paneldiscussie na de presentatie werd overigens gesuggereerd dat de NOS een miljard euro te besteden heeft, maar dat werd door de zaal al snel gecorrigeerd: er gaat dit jaar 940 miljoen naar de gehele Nederlandse Publieke Omroep.

Het door commerciële partijen met miljardenomzet geopperde idee dat aanwezigheid van publiek geld en niet een gebrek aan experimenteerdrift het succes van de NOS mogelijk maakte, is te makkelijk gedacht. Jongeren, toch ook je potentiële afnemer in de toekomst, hadden ook door commerciële uitgevers voor een vermoedelijk bescheiden opstartbedrag al jaren eerder bediend kunnen worden. Mediahuis onderzoekt sinds vorig jaar wel via het interne project C.Tru hoe jongeren geïnteresseerd kan krijgen in (betaalde) kwaliteitsjournalistiek.

In de paneldiscussie werd nog steeds in toekomende tijd gesproken over het maken van een vertaalslag naar aansprekende vormen voor jongeren. Video, kortere stukken, makkelijker taalgebruik op plaatsen waar jongeren te vinden zijn. Snackpaper-oprichter Janna Nieuwenhuijzen (waar collega Rutger afgelopen zomer mee sprak) legde in de paneldiscussie regelmatig de vinger op de zere plek: het experiment had al jaren terug kunnen beginnen.

Jongeren worden zonder cultuuromslag onbereikbaar voor nieuwsmedia | Commissariaat voor de Media

Sociale media, de favoriete drinkplaats van jongeren, biedt uitgevers verder op dit moment kortom geen uitzicht op een verdienmodel. Toch moeten ze daar echt wel zijn, benadrukken de onderzoekers. Jongeren moeten niet alleen bereikt worden op de platforms waar ze zitten, maar ook directer worden aangesproken over waarom iets relevant voor ze is. In een zee van afleiding, lijkt de jarenlange afname in interesse in nieuws onder jongeren alleen zo af te remmen.

De btw-verhoging op culturele en (digitale) journalistiek maakt die uitdaging alleen maar groter. Ook een enorme groep van de oudere generatie dreigt af te haken, als het btw-tarief van 9 naar 21 procent schiet. NDP Nieuwsmedia-voorzitter Rien van Beemen (tevens CEO Mediahuis) en dagvoorzitter Jeroen Smit deden een publieke oproep dat plan te laten varen.

Secretaris-generaal Loes Mulder van OCW, die het rapport officieel in ontvangst nam, liet zich uiteraard geen enkele toezegging ontlokken. Wel onderkende Mulder de in het rapport aangetoonde belang en nut van mediawijsheid en discussie over nieuws.

Een voorstel voor een digitale dienstenbelasting ligt al jaren in de la, en zou minstens zoveel kunnen opbrengen als deze ondoordachte btw-maatregel. Algemeen-secretaris NVJ Thomas Bruning

Dagvoorzitter Smit citeerde regelmatig universitair docent Martin Andree die onlangs het boek Big Tech muss weg! publiceerde, waarin hij oproept tot ingrijpende regulering van technologiebedrijven. Volgens Andree doen die bedrijven weinig minder dan de totale vernieling van onze democratie.

De jonge nieuwsconsument glipt weg tegen deze achtergrond. Zonder stevig ingrijpen zullen techbedrijven over pakweg vijf jaar de traditionele uitgevers in print en online volledig zijn verdrongen, voorspelt Andree.

“We kunnen het internet liberaliseren”, schrijft hij. “We kunnen ervoor zorgen dat het internetverkeer zich eerlijker verdeelt. Dat bedrijven en media weer een kans hebben verkeer te krijgen, als we simpelweg die barrières afbreken. Maar we moeten het wel willen.”

Of dat lukt is aan de landelijke en Europese wetgevers. En of het lukt om de jongere nieuwsconsument te bedienen en te bereiken (en bij de volgens Commissariaat-peilstok hoopgevender cijfers te zien) is eigenlijk eenzelfde uitdaging: we moeten het wel willen.