Noodklok voor nieuwsvoorziening

Als beroepsvereniging van journalisten riepen wij PCM Uitgevers op een afgewogen balans te maken van de voor- en nadelen van alle geïnteresseerde partijen. En de diverse scenario’s - verkoop, fusie, verwatering aandelen, in delen verkopen of in zijn geheel - voor te leggen aan redactieraden en ondernemingsraden. Nu dat nog niet uit de verf is gekomen, ontstaat in het bedrijf een voedingsbodem voor de uiteenlopendste opvattingen. De ene krant wil met de ene nieuwe eigenaar, de andere krant met een andere.

Bij elke beslissing blijft het verleden een grote rol blijft spelen. Er zijn immers cruciale fouten gemaakt, zoals het binnenhalen van Apax en het afwijzen van een fusie met NDC/VBK - toch een vaardig bestuurd bedrijf met een vergelijkbare stichtingsstructuur. Deze laatste optie, ontworpen door grootaandeelhouder SDM na het weer uitkopen van Apax, werd om onduidelijke redenen afgewezen door de zittende raad van bestuur en de verschillende uitgevers binnen het concern.

Maar de situatie is dusdanig verslechterd dat PCM door banken gedwongen kan worden in te gaan op het bod van de hoogste bieder, zonder afdoende garanties voor werkgelegenheid en de kwaliteit van de nieuwsgaring. De prioriteit moet echter liggen bij waarborgen voor de continuïteit van alle PCM-kranten.

PCM Uitgevers is niet zomaar een bedrijf; het gaat hier om een concern met prachtige dagbladtitels, die een zeer belangrijke bijdrage leveren aan de nieuwsvoorziening in Nederland. Nog belangrijker dan het brengen van nieuws, is het maken ervan. De PCM-titels leveren talrijke nieuwsbronnen en nieuwsfeiten die door andere media weer worden opgepikt. Met het verdwijnen of inhoudelijk verschralen van kranten verdwijnt niet alleen een ‘marketinginstrument voor nieuws’, maar ook een deel van de nieuwsvoorziening in Nederland - nieuwsvoorziening waarvan bijvoorbeeld tijdschriften en publieke omroepen afhankelijk zijn.

De rol van de redactieraden, redactiecommissies en ondernemingsraden is nu van groot belang. Ze moeten voorwaarden formuleren waaraan een nieuwe koper of aandeelhouder moet voldoen, met garanties voor journalistieke werkgelegenheid en een brede en onafhankelijke stroom van nieuws. Er moet vergaand worden gekozen voor een profilering van een bedrijf dat eigen ‘journalistieke content’ levert, via papier of internet. Dat is de grote kracht van PCM Uitgevers.

Ook moet duidelijk worden wat de bereidheid is (uitgedrukt in euro’s) van de nieuwe eigenaar om op de langere termijn in die content te investeren (bijvoorbeeld op multimediaal gebied), en of er bereidheid is de komende jaren een laag rendement te accepteren om PCM de ruimte te geven op adem te komen. De eigenheid van de titels moet worden uitgewerkt en aangescherpt. Langs die lat zouden geïnteresseerde partijen gelegd moeten worden. Dat is belangrijker dan de vraag of de overnemende partij uit het buitenland komt, en of die veel geld biedt.

Tegelijkertijd raakt de situatie aan een groter probleem. Uitgevers en hoofdredacteuren (niet alleen van PCM, maar ook van bijvoorbeeld Wegener, de regionale dagbladen in het Noorden of de dagbladen van het Telegraaf-concern) zouden zich moeten afvragen hoe de vrije markt en onafhankelijke kwaliteitsjournalistiek zich in een nieuwe economische werkelijkheid verhouden. In de VS wordt al openlijk uitgegaan van een toekomst met andere bronnen van financiering voor de publieke nieuwsvoorziening, waarbij de staat of mecenaten zouden moeten bijdragen.

Angst voor verlies van onafhankelijkheid is een veelgehoorde reactie van hoofdredacteuren en uitgevers, maar het NOS Journaal dat deels (indirect) staatssteun ontvangt, is toch een toonbeeld van hoogwaardige en onafhankelijke journalistiek. De Brede Commissie van Elco Brinkman die zich in opdracht van minister Plasterk buigt over de stand van zaken in de dagbladsector, en waarvan het lid Yvonne Zonderop opriep tot debat over de toekomst van PCM (Forum, 18februari), zou in elk geval ‘out of the box’ moeten denken - verdergaand dan alleen over verstrekking van middelen om bestaande bedrijfsstructuren te ondersteunen. Of dat reëel is of niet, en wat de uitkomst vanuit de bedrijfstak en (hoofd)redacties ook moge zijn, dit is een gedegen debat waard. Een debat dat rekening houdt met de lange termijn. Maar haast is geboden. De noodklok luidt voor de Nederlandse dagbladen, en daarmee voor de nieuwsvoorziening van Nederland.

Dit artikel verscheen op 21 februari in de Volkskrant.