‘Nieuws zal ons redden’
Het gaat goed met de journalistiek in Nederland, constateert hoofdredacteur Peter Vandermeersch van NRC Handelsblad. ‘Ik schrijf dit stuk enkele uren nadat de nominaties bekend zijn gemaakt voor de Tegel. Nieuwsuur, De Volkskrant, NRC Handelsblad, RTL Nieuws, VPRO Radio en anderen worden genoemd met prachtige werkstukken. Wat mij daarbij vooral opvalt is de grote waardering die de jury heeft uitgesproken voor hard nieuws. Voor onderzoekswerk bijvoorbeeld naar het derivaten-drama, naar de inkomensafhankelijke zorgpremie, naar het SNS-drama, naar doping in de sport… Dat is een prettige en in zekere zin geruststellende vaststelling. Wij, de Nederlandse journalistiek, doen wat we in de allereerste plaats moeten doen: nieuws brengen en tegels lichten.’
Dagelijks lees ik in (buitenlandse en) Nederlandse kranten en tijdschriften rommel. Slecht uitgezochte stukken. Half bevestigde geruchten. Onjuiste feiten. Opgeklopte nieuw- tjes. Ongenuanceerde stukken. Schreeuwerige meningen die het vooral moeten hebben van het volume en minder van de onderbouwing. Dat laatste geldt trouwens in over- dreven mate voor radio en televisie die meer en meer meningfabriekjes zijn met te veel luidruchtig rumoer en te weinig fundamenteel debat.
Maar dagelijks lees ik in diezelfde kranten en tijdschriften, en hoor en zie ik op radio en televisie, ook uitstekende journalistiek. Goed uitgezochte verhalen. Scherpe interviews. Doorgeprikte leugens. Prachtige reportages. Steengoede analyses. Uitstekend onderbouwde commentaren.
Bij NRC stellen we vast dat er steeds meer informatie maar steeds minder journalistiek is. In een wereld waarin we bedolven worden over nutteloze en onbetrouwbare infor- matie, is er daarom meer dan ooit nood aan serieuze ernstige media. Die kunnen natuurlijk overleven. Beter nog, ze hebben zelfs een prachtige toekomst. NRC ziet een rol voor zichzelf in die toekomst door zich te concentreren op vier gebieden.
De volgorde is ook een rangorde.
1. Eigen nieuws. Nieuws uitzoeken. Back to basics dus.
Elke journalist van de hele organisatie is een onder- zoeksjournalist. Weergeven wat algemeen bekend is, is onvoldoende. We zoeken zelf het nieuws uit op die deel- gebieden die relevant zijn voor de samenleving.
2. We leveren de best mogelijke achtergronden, commen- taren en analyses bij het algemeen bekende nieuws. Daarbij kijken we bewust veel en ver over onze grenzen.
3. We zijn de plek van opinievorming en van debat in dit land. Op onze pagina’s strijden goed onderbouwde meningen en opinies met elkaar.
4. We zijn een slimme gids voor wat er gebeurt in de cultuur- en mediawereld.
Willen we die kwaliteitsjournalistiek waarmaken, dan moet aan de volgende voorwaarden worden voldaan:
1. Genoeg (goed opgeleide) mensen en middelen. Jour- nalistiek is een tijdsintensief beroep. Het verlies van mensen op een redactie is bijna recht evenredig met het verlies van kwaliteit.
2. Eigenaren die overtuigd zijn van de waarde van de journalistiek en van het aparte economische karakter daarvan. In de (kwaliteits)journalistiek kunnen geen rendementen worden verwacht die er wel zijn in een aantal andere sectoren.
3. Een juridisch kader dat het intellectuele eigendoms- recht bewaakt. De ‘content’ die redacties produceren is waardevol. Die moet technisch/juridisch beschermd worden tegen ‘aggregatoren’.
4. Een ‘fair playing field’ waarbij initiatieven uit de private sector niet verstikt of afgeremd worden door een onge- paste rol van de overheid.
5. Een technische oplossing die aangereikt wordt aan lezers/klanten om op een gemakkelijke manier content te downloaden aan een kleine prijs.
6. Enthousiasme en durf van nieuwsorganisaties om te experimenteren met andere platformen dan de klassieke kranten, sites etc.zonder schrik te hebben voor kannibalisatie.
7. Een bescheiden en transparante houding van de jour-nalistieke actoren over zichzelf en hun werkwijze, hun (onvolkomen) resultaten…
8. Journalisten die niet alleen de bal in het kamp leggen van uitgevers en eigenaren, maar hogere eisen stellen aan hun eigen functioneren en hun energie stoppen in de zaken die het verschil maken.
9. Zorgen dat ook jonge mensen de relevantie van journalistiek blijven zien, door inhoud, vorm en presentatie.
10. Een grote onbescheidenheid over het belang van journalistiek. Laat ons blijven uitschreeuwen hoe cruciaal goede journalistiek is voor de kwaliteit van onze samenleving.
Samengevat: enkel uitstekende (betaalde) journalistiek zal overleven. Gratis zal er veel middelmaat blijven. Of anders gezegd: we gaan alleen maar overleven als we beter worden in wat we moeten doen. En dat betreur ik niet.
Deze bijdrage van Peter Vandermeersch verscheen in de bundel ‘Journalistiek als water uit de kraan’, die de NTR uitbracht in kader van de expertmeeting Journalistiek op vrijdag 22 maart in De Rode Hoed in Amsterdam.
Praat mee