Mart Smeets over zijn jarenlange zoektocht naar informatie over een sportheld die geen held geworden was

De eerste maal dat ik de naam Roger Walkowiak tegenkwam, was in 1959. Ik maakte voor mezelf ‘Tour de France-schriften’ met uitslagen en zijn naam viel me op. Mijn vader vertelde me dat het een Fransman met een Poolse vader was. Ook dat intrigeerde me. Waar kwam hij vandaan? Ja, geboren in Montluçon, maar verder was er weinig over hem bekend.

Als sportjournalist kwam ik vanaf 1973 in de Tour de France-wereld binnen; een tamelijk rommelige omgeving. Vlak bij mijn hokje werkte de Franse journalist Jean-Paul Ollivier, een wandelende encyclopedie, en deze man leerde me over het hoe, waar en waarom van de winnaar van de Tour van 1956. Daar deed hij jaren over. Steeds weer kwam er een nieuwe, vaak ook nét iets andere vertelling over een sportheld die geen held geworden was en die stilletjes leefde, nog werkte en later opgeborgen werd in een bejaardentehuis.

Op bezoek in Lyon ergens rond de eeuwwisseling kwam ik het boek ‘Roger Walkowiak, le Maillot Jaune assassiné’ tegen en toen wist ik zeker dat ik ooit over deze man een boek wilde schrijven.

Dat ik er pas in 2024 aan kon beginnen, komt door vele andere drukke werkzaamheden. Ik las het genoemde boek tweemaal zorgvuldig, en ging neuzen in oude Nederlandse kranten van het jaar 1956.

Ik vond prachtige verhalen, vol verbazing geschreven, over een zeer gemiddelde wielrenner, die een soort Pools-Frans sprak en opvallend genoeg al snel na zijn Tourzege gestopt was met fietsen-voor-geld.

Ik las al in het begin van de jaren zeventig ‘l’Équipe’, het Franse sportblad dat tot voor kort dagelijks in Nederland te koop was. Daaruit ontstond voor mij het beeld van een teruggetrokken levende, niet bijster bekende sportman die zelden iets won, maar die al wel driemaal aan de Tour had meegedaan voordat hij die in 1956 won. Zonder een etappe te hebben gewonnen, zonder subliem te rijden. Dat laatste was ongekend in de Franse sportwereld. ‘Gagner comme Walkowiak’ werd een uitdrukking voor een eenmalige, toevallige triomf.

Door te lezen over die zomer van ‘56, door uitslagen te bestuderen, door de sfeer uit die tijd via kranten te proeven, kon ik die Tour reconstrueren.

Ik heb Walkowiak nooit gesproken. Ik had hem graag eens willen ontmoeten, maar Ollivier vertelde me dat hij vreselijk moeilijk te interviewen was en dat er lange stiltes vielen.

Hij bleek nooit een man van veel woorden te zijn geweest. Hij leefde een teruggetrokken bestaan, was na zijn wielercarrière weer in de fabriek gaan werken, kwam heel weinig naar bijeenkomsten van oud-wielertoppers en stierf in 2017 in redelijke eenzaamheid.

Ik vond dat de Nederlandse wielerliefhebber hem moest leren kennen.