Monja van Deurzen en Leonie Gossens willen baarmoederzaken beter zichtbaar maken

Verrast en getriggerd door het gebrek aan representatie van miskramen in de beeldende kunst begon ik, Leonie Gossens, als ervaringsdeskundige dan maar zelf aan het conceptuele fotografieproject ‘Ik Mis’. Een persoonlijke zoektocht vanuit de wens dat de vragen en fotografische antwoorden bijdragen aan meer aandacht, herkenning en empathie voor vrouwen die een miskraam meemaken.

Ik koos ervoor om het zwangerschapsverlies te verbeelden door een meer abstracte benadering, herhaling van eenvoudige motieven en alledaagse voorwerpen en ruimtes zoals een vergiet, glaswerk, een bed, een lege badkamer, flarden uit de buitenruimten. En gebruikte fotografisch technische ingrepen als meervoudige belichting en overbelichting of juist onderbelichting. De beelden roepen een gevoel op van gemis, van onzekerheid, nadenken en overdenken, van iets dat niet benoemd kan worden.

Tijdens een eerste expositie merkte ik meteen op dat mijn beelden krachtig functioneerden als gespreksopener en bezoekers uitnodigden om niet alleen vragen te stellen, maar ook hun eigen ervaringen te delen. Wat me opviel en raakte is dat mensen zelf aangaven dat zij hun ervaringen vaak jarenlang voor zichzelf hadden gehouden en door het gevoel van herkenning deze nu pas durfden uit te spreken.

Ik kende collega fotograaf Monja van Deurzen van een eerdere samenwerking aan een project in De Lichtkamer, de werkplaats voor analoge fotografie in ‘s-Hertogenbosch. Behalve over onze gedeelde interesse, analoge experimentele fotografie, spraken we uitvoerig over het bredere thema vrouwengezondheid en besloten samen een fotografieproject te starten over baarmoederzaken. Met een sterk gedeelde drive om deze onderwerpen beter zichtbaar te maken en het gesprek erover te normaliseren.

Met haar documentaire fotografie project ‘Ongewenst Ongesteld’ brengt Monja van Deurzen de verhalen van vrouwen die dagelijks met de ziekte endometriose leven in beeld. Als ervaringsdeskundige weet zij hoe het is om te leven met deze onzichtbare chronische ziekte. Van Deurzen: “hoe kan het toch dat zoveel vrouwen hier onder lijden (1 op de 8) en er zo weinig bekendheid is over de ziekte?”

Tijdens haar eigen ziekteproces ervaarde ze eenzaamheid en schaamte om erover te praten. In haar gesprekken met lotgenoten ontdekte Van Deurzen dat veel vrouwen dezelfde ervaring deelden. De onwetendheid in de omgeving, over menstruatie in het algemeen en endometriose specifiek, speelt hierbij een grote rol. Daarbij spreken we niet graag over onze menstruatie. Denk aan de informele term ‘ongesteld’, dat een negatieve bijklank heeft omdat het de menstruatie als ongemakkelijk of ongewenst beschrijft.

Openheid creëren en erover spreken, dat werd het doel. De fotoserie die Van Deurzen ontwikkelde werd niet alleen een communicatietool maar werkte ook psychologisch helend om haar leven met een chronische ziekte te accepteren.

Voor de serie werden vrouwen in hun eigen huis bezocht. Na een uitgebreid interview over het ziekteproces vroeg zij de deelnemers om in te checken bij hun gevoel. Pas daarna ging Van Deurzen fotograferen. Op ooghoogte, zodat je de vrouwen recht in de ogen aankijkt. Een dwingend perspectief met de boodschap om niet weg te kijken. Het waren intense en verbindende ontmoetingen, met veel herkenning en erkenning onder elkaar.

Die herkenning en erkenning hopen we te stimuleren met onze expositie & expertmeeting.