Marokkaan gezocht, niet de waarheid

Hoe hard de Goudse burgervader ook riep dat juist in Gouda de laatste jaren de relatie tussen de Marokkaanse gemeenschap, de gemeente en de politie sterk verbeterd was en het aantal probleemjongeren mede door deze samenwerking was afgenomen. Eveneens in 2009, moest het hijgerige Spitsnieuws.nl, gemaand door de Raad voor Journalistiek, een drietal artikelen rectificeren waarin, onterecht, criminaliteit met Marokkaanse jongens in verband werden gebracht.

De positie van media in conflicten met een etnische component, is onderwerp van debat op 9 maart in Amsterdam. Het blijkt nog altijd een actueel thema: wanneer is etniciteit van belang in een conflict? Het is een vraag die ruim 25 jaar geleden, in 1984, overigens ook al werd opgeworpen en wel door de NVJ-werkgroep Migranten & Media. 
In 1995, onderzocht TNO-medewerkster Andra Leurdijk ook al de tv-verslaggeving in multiculturele wijken als het Utrechtse Zuilen en Spangen. Zij kwam tot de conclusie dat de problemen in de wijk door de programmamakers vooral werden verklaard uit het ‘minderhedenprobleem’; een sociaal-economische verklaring speelde amper een rol. Leurdijk stelde bovendien vast dat in de tv-reportages vooral de autochtone wijkbewoner aan het woord kwam als dé ervaringsdeskundige van de wijk. De allochtone wijkbewoners, de andere 50% van de wijkbewoners, werd niets gevraagd. 
Sindsdien is er weinig veranderd in die journalistieke houding, sterker nog niet alleen de etnische maar daarenboven de religieuze benadering, zeker wanneer er betrokkenheid bestaat van Marokkaanse Nederlanders, is toegenomen; zie de verslaggeving over de wijken in Gouda, Culemborg of Ede. De Marokkaanse etniciteit of moslimidentiteit wordt bovendien zelfs gezocht als die er niet is, zie de eerste twee voorbeelden. 

Een nieuw dieptepunt in dit journalistiek moeras vond recent, op 1 maart, plaats. Actualiteitenprogramma EenVandaag hield in aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen een debat tussen de politieke leiders. Uit haar opiniepeiling bleek dat kiezers zich vooral zorgen maakten, niet over integratie, maar over ‘veiligheid’. Deze uitkomst werd gevisualiseerd door beelden van de drieheilige eenheid Gouda-Culemborg-Ede, Telegraafkoppen, Wilders in de Tweede Kamer en Marokkaans-Nederlandse jongens. Met als kers op de taart tot slot de stelling: de islam vormt een bedreiging voor de Nederlandse samenleving. D66-leider Pechtold sprak daarop expliciet de programmamakers aan op deze tendentieuze relatie: wat hebben islam en veiligheid met elkaar te maken? Maar het leed was al geschied. PVV-voorman Wilders kon inkoppen met uitspraken over ‘moslimgetto’s’, massa-immigratie, vrouwenbesnijdenis en polygamie. Allemaal veiligheidsvraagstukken uiteraard. 
Of onzorgvuldige journalistiek van de bovenste plank? Ik wou dat ik het anders kon zien.
Hoe kunnen we deze bijna onfrisse aanpak voorkomen? De NVJ-werkgroep Migranten & Media boog zich in 1984 niet alleen over deze vraag, maar kwam wat meer is met een aanbeveling. En die vind ik eigenlijk nog altijd ijzersterk: meld iemands afkomst, nationaliteit, geloof of geboorteland alleen als dit onmisbaar is om de tekst/het item te begrijpen. En áls je al de afkomst noemt, geef dan de relevantie hiervan aan. 

Door ‘veiligheid’, willekeurig, te koppelen aan geloof (islam) en etniciteit (Marokkaans) heeft de redactie van EenVandaag, in naam van de journalistiek, méér gedaan dan Wilders’ agenda overnemen: ze heeft een nieuw stigma de wereld ingeholpen. Het wachten is nu op de ontdekking dat Gerard Kemkers toch een Marokkaan blijkt te zijn of op zijn minst Marokkaanse banden onderhoudt. Hoe anders kan deze oer-Hollander tot die fatale handbeweging gekomen zijn die ‘ons’ het zo zekere Olympisch goud kostte?

Mercita Coronel is hoofdredacteur van Wereldjournalisten.nl