Lees hier de toespraak van journalistiek directeur DPG Media aan de koning

Villamedia mag de toespraak van Remarque integraal publiceren.

Lees ook: Koning opent DPG Media’s hoofdkantoor ‘Mediavaert’ officieel

Majesteit,
Een jaar of veertien geleden was ik als hoofdredacteur van de Volkskrant op bezoek bij u en uw echtgenote. U woonde toen nog iets kleiner. U beklaagde zich destijds over de bezorging van de Volkskrant. Nu u staatshoofd bent geworden, hoop ik dat we dat hebben opgelost?

Beste mensen,
Ik kan het niet nalaten om bij de opening van deze prachtige nieuwe behuizing terug te denken. Aan mijn eigen eerste schreden op de redactie. Dat was nog in het legendarische Volkskrantgebouw aan de Wibautstraat.

Er werd flink gerookt (dat mocht toen nog in de vergaderzaal). De oude getrouwen togen na het werk naar café Hesp aan de Amstel. Ik mocht mee als jong broekie. Lekker drinken en tegendraads zijn.

Het is een wereld van verschil met nu. Journalisten kunnen hun vrouw niet meer laten opdraaien voor de kinderen terwijl ze in de kroeg zitten te oreren. Ze zijn nu meestal zelf vrouw. En als ze man zijn, spoeden ze zich ook naar de crèche. 

Over die verandering hoeven we niet te treuren. Maar ik hoop wel dat de dwarsheid en eigenheid van vroeger, dat die zich ook in dit gebouw weer gaan manifesteren. Het is zeer smaakvol ontworpen. Maar je zult zien: nu gaan de redacties zich de ruimtes nog eigen maken, tot leven brengen.

Want de rebelse geest en de vrijheid, het zelf nadenken en onderzoeken, dat is eigen aan de journalistiek. Onze redacties zitten wel in één huis, maar ze gaan volstrekt hun eigen gang. En zo hoort het ook. Die onafhankelijkheid van geest en pluriformiteit zijn dringend nodig voor onze samenleving. Juist in het huidige smartphone-tijdperk. Ik zal uitleggen waarom.

De online-revolutie heeft het voor iedere burger mogelijk gemaakt zichzelf te publiceren. Iedereen staat ook met elkaar in verbinding. Als rechtgeaarde democraat kun je dat alleen maar toejuichen. Laat duizend bloemen bloeien!

Maar vrijwel elke vooruitgang heeft ook negatieve gevolgen. Hier zijn dat de polarisatie en het complotdenken, aangejaagd door sociale media. Door de algoritmen en verdienmodellen. Die hebben van big tech in Californië een monopolist gemaakt, ook in Nederland. Die harkt veel aandacht en geld binnen, maar betaalt er geen enkele journalist van.

Mensen van nu hebben deze ultra-slimme technologie van verbinding uitgevonden. Maar mensen van nu kunnen technisch briljant zijn - als sociale wezens zijn ze er niet veel op vooruitgegaan sinds de Middeleeuwen. We zien op dat moderne netwerk sensatiezucht, kuddegedrag, bedrog en goedgelovigheid, wij- en zij-denken en complottheorieën.

OK, we verbranden net geen heksen meer. Maar die al te menselijke emoties zijn er. En ze worden opgestuwd door de turbo van de technologie. Die polariserende kracht heeft de potentie om onze democratie te ontwrichten. 

Ik ga dit verhaal zo een positieve wending geven. Maar eerst maak ik het nog iets somberder. Ten eerste: ik weet, Majesteit, u kunt daar niets aan doen, maar uw regering maakt de strijd voor de waarheid wel een stuk moeilijker door zomaar veel meer BTW te gaan heffen op krantenabonnementen. Alle andere landen in de EU begrijpen dat ze dat juist niet moeten doen. Omdat de vrije pers essentieel is voor de democratie. Daarom is het zo goed dat u hier vandaag bent, aan de zijde van journalisten.

Tweede sombere punt: u gaat zo onze collega’s uit Rusland bezoeken. Bravo. Die dappere mensen hebben huis en haard moeten verlaten om de waarheid te blijven vertellen over de dictatuur in hun land. Daar kun je zien wat voor vreselijke dingen er gebeuren, als er geen tegenmacht meer is. 
   
Nu de lichtpuntjes. Want ik ben wel degelijk optimistisch. Ik denk dat journalisten juist een grote kans hebben in het nieuwe tijdperk. Want mensen voelen zich vervreemd door de huidige informatiechaos. En dan gaan ze toch op zoek naar kwaliteit. We zagen dat heel duidelijk tijdens de pandemie. Het nieuws raakte de levens van mensen. Er waren heel veel vragen. Kon je nu wel of niet een deurklink aanraken? Er was ook heel veel polarisatie. Over inentingen bijvoorbeeld.

En wat zagen we?

Burgers gingen op zoek naar informatie van mensen die echt weten waar het over gaat. Professionals die iets echt onderzoeken. En die ontwikkelingen van alle kanten belichten. Nog nooit bezochten zo veel mensen journalistieke sites. Nog nooit verkochten kranten in Nederland zoveel nieuwe abonnementen. Je zou bijna gaan bidden voor een nieuwe pandemie. 

Maar wat we dus zagen: die echte, onderbouwde informatie waar mensen naar snakten, dat is nu net wat journalistieke redacties kunnen bieden. In dit huis en in heel Nederland, waar wij en onze collega’s van de concurrentie hetzelfde belangrijke werk doen. Zelfs als AI het aan iedereen in een andere vorm brengt, blijft de waarheidsvinding zelf een taak van journalisten. Wij kunnen een lichtend baken zijn in de kolkende zee van informatie. 

Maar dan moeten we wel veranderen. Want de manier waarop mensen informatie tot zich nemen, verandert met de dag. En de eisen die mensen stellen aan de kwaliteit zijn ook steeds hoger. Ten eerste moeten we topjournalisten zijn. Die echt op de hoogte zijn, die nieuws ontdekken, die de macht onverschrokken controleren en die ingewikkelde kwesties echt goed uitleggen.

Ten tweede moeten we nuance aanbrengen in die harde debatten van vandaag. Een constructief gesprek mogelijk maken over voors en tegens. Zodat burgers zelf kunnen nadenken over de wereld.

Ten derde moeten we beter begrijpen wat nieuws met mensen doet. Er gaat heel veel mis in de wereld, en wij journalisten kunnen nog al eens schril zijn in onze toon, eenzijdig in het menu dat we voorschotelen. We zijn aan het leren om ook te berichten over oplossingen. Om nog vaker dan nu te inspireren en te verbinden.
Tenslotte moeten we voor die journalistiek de meest toegankelijke vorm vinden. Iedereen met een smartphone in zijn zak of tas weet: je eigen gedrag als mediaconsument verandert voortdurend. Het gaat razendsnel. Redacties moeten zich dus geheel nieuwe vaardigheden eigen maken. Prevaleren in de strijd om de aandacht. Toegankelijk zijn op een nieuwe manier. Aantrekkelijker en visueler vertellen. 

Er is voor mensen zoveel interessants op hun scherm te toveren. Maar er zitten nog steeds maar 24 uur in een dag. Dus: alleen nog met het beste en aantrekkelijkste bereik je het publiek. Journalisten trotseren tegenwoordig ook uitdagingen die ze niet gewend waren. De vrije stroom van informatie en de polarisatie hebben het vertrouwen ondermijnd in gevestigde instituties. Ook in ons. Wij worden niet meer op ons woord geloofd. Dat is op zich niet erg. Journalisten hebben informatiemacht en ze maken soms ook fouten. Het is goed als ze meer verantwoording afleggen. We moeten transparanter worden over hoe onafhankelijke journalistiek werkt. Ons best doen om vertrouwen te winnen.

Maar het is ook moeilijk. Want aan de ene kant moeten we de persoon van de journalist duidelijker naar voren schuiven. Authenticiteit en persoonlijkheid zijn essentieel voor het digitale publiek. Ook voor het vertrouwen in ons journalistieke gezag. Mensen navigeren online op gezichten, met wie ze een band kunnen opbouwen.

Maar diezelfde journalisten zijn steeds vaker blootgesteld aan agressie en haat, bedreigingen zelfs. Ze moeten zich dus zelfverzekerd ontplooien en tonen in een omgeving die heel onguur kan zijn. Als je dit allemaal bekijkt, dan hadden die journalisten in Café Hesp het best gemakkelijk.

De journalist van nu moet niet alleen compleet veranderen, zij moet ook strijden om geloofwaardig te zijn voor een nieuwe generatie burgers. Met werk dat echt overtuigt. Ik vind dat mooi om te zien gebeuren. Ja, het vloerkleed is onder ons vandaan getrokken. We moeten onszelf opnieuw uitvinden.

Maar ten eerste: dat is intellectueel een opwindende uitdaging. We zijn iets nieuws aan het scheppen. En het is leuker om daar je energie aan te geven dan aan gemopper achter een glas bier. En, veel belangrijker: de journalistiek wordt er alleen maar beter van. Overtuigender, grondiger, beter verantwoord, gemaakt in contact met het publiek. Mooier verteld dan we vroeger konden.

Om de journalistiek een toekomst te geven, maken we haar dus eigenlijk beter dan ze ooit is geweest.
Dat is een opwekkend idee als je zo’n mooi nieuw gebouw betrekt.

Dat het maar een huis mag worden van inspiratie, van eigenzinnigheid en van creativiteit.
Majesteit, u gaat nu de ronde maken, en ik hoop dat u ziet: je hebt natuurlijk al die gewichtige maatschappelijke ontwikkelingen die ik net beschreef, en wij hebben daarin onze rol te spelen. Maar we hebben hier op de eerste plaats enorm veel plezier bij het maken van al deze mooie en opwindende journalistiek.

En die krant, die blijven we bij u bezorgen.

Dankuwel.