Kwaliteitsjournalistiek in Digitale Transitie: ‘Minder korte nieuwsupdates, meer duiding en analyse’

“More than just the facts”, luidt de titel uit het Reuters-deelonderzoek naar nieuwsbehoeften. Mensen verwachten dat de media ze voorzien van feiten om op de hoogte te blijven, maar hebben ook een sterkte behoefte aan nieuws dat die feiten in perspectief plaatst. Reuters beschouwde voor het onderzoek naar nieuwsbehoeften de categorieën van bedrijf Smartocto en concludeerde dat naast “weten” als hoofdbehoefte voor nieuws, er ook een noodzaak is voor “begrijpen”.

Wat betekent deze trend voor buitenlandredacties? Met oorlogen in Oekraïne en Gaza, de comeback van Trump en de opmars van China zijn het turbulente tijden op het wereldtoneel. Genoeg buitenlandnieuws dus, maar de selectie van dat nieuws volgt in de praktijk vaak het aloude motto “If it bleeds, it leads”. Dat leidt tot een cynische formule om de publicatiekans uit te drukken: het aantal slachtoffers gedeeld door de afstand in kilometers tot de redactie.

If it bleeds, it leads? Niet wat je publiek betreft

Willen, maar niet krijgen
Hoewel redacties voor het bepalen van nieuwswaarden voor binnenlandnieuws steeds meer gebruik maken van zogenoemde user needs-modellen die de nieuwbehoeften analyseren, is er over de wensen wat specifiek betreft buitenlandnieuws weinig recent onderzoek. Bezoekersstatistieken geven weliswaar waardevolle informatie over de verschenen artikelen, maar niet over nieuws dat bezoekers mogelijk graag willen, maar niet krijgen.

Het lectoraat Kwaliteitsjournalistiek in Digitale Transitie van de Hogeschool Utrecht verrichte om die behoeften in kaart te brengen in de eerste helft van 2024 kwalitatief onderzoek in de vorm van groepsgesprekken van twee uur met in totaal vijftig mensen tussen de 20 en 72 jaar. Deelnemers hadden van tevoren aangegeven minimaal twee keer per week het buitenlandnieuws te volgen.

In de week voor de bijeenkomsten kregen respondenten de opdracht bij te houden wat ze zelf het meest interessante buitenlandnieuws vonden om vervolgens in de focusgroepen hun selectie en waardering te beargumenteren. Met name Amerikaanse verkiezingen (of specifiek Trump), de oorlog in Oekraïne (of specifiek Poetin) en de oorlog in Gaza sprongen er hier uit.

De meest geraadpleegde media voor buitenlandnieuws bleken de verschillende NOS-kanalen, NU.nl, RTL Nieuws en de Volkskrant (nieuwsmerken die overigens ook het meest worden vertrouwd volgens recente gegevens van het Commissariaat voor de Media). Er was echter ook een zeer grote variatie aan media van papieren kranten tot podcasts en online nieuws, ook van buitenlandse media zoals BBC, CNN en The Guardian.

Naast het bespreken van hun selectie beantwoordden respondenten vragen over onder andere waarom ze buitenlandnieuws volgen, wat ze in het algemeen interessant vinden, of dit voldoende aan bod komt, en of er bepaald nieuws is dat ze kunnen missen. Tot slot rangschikten en bespraken ze een aantal door de onderzoeker aangedragen buitenlandproducties over uiteenlopende onderwerpen in verschillende genres zoals nieuwsvideo’s, analyses, reportages, liveblogs en explainers.

De intensieve gesprekken over hun perceptie van het buitenlandnieuws in Nederlandse media leidden tot deze vijf behoeften:

1: Meer verdiepende berichtgeving over geopolitiek, verschuivende machtsverhoudingen en de daaruit volgende conflicten.
Samengevat is het alom heersende gevoel dat er “nogal veel gebeurt in de wereld”. “Ik vind dat schaken op het wereldbord bijzonder fascinerend”, is een veelgehoorde variant op de interesse die ze hebben, maar ook omdat het effect heeft op onze veiligheid en politieke besluiten in Nederland.

“We zitten nu op een soort kantelpunt van de afname van de invloed van het Westen en dat gaat voor ons heel grote gevolgen hebben”, aldus een deelnemer. “En dat is volgens mij een ontwikkeling die toch veel in de media gemist wordt.” Specifiek de rol van China wordt vaak genoemd als onderwerp waar ze meer over zouden willen horen. “Terwijl wij hier druk bezig zijn met Rusland is China ondertussen heel stil van alles wat aan het doen. Maar er wordt bijzonder weinig over verteld.”

2: Meer achtergronden en minder korte updates bij oorlogen.
Respondenten willen liever de duiding op een later moment dan constant nieuwe updates. De oorlogen in Gaza en in Oekraïne worden nog altijd als zeer interessante onderwerpen gezien, maar ze zien voor hun gevoel te veel herhaling en te weinig “nieuws”. Zoals een deelnemer zei: “In Oekraïne gaat het dan daar weer iets beter en elders weer ietsje slechter en dan krijgen ze weer iets meer wapens, of juist weer niet. Dat rommelt maar door de hele tijd en ga ik dan niet meer lezen.” En andere deelnemer: “Datzelfde heb je natuurlijk ook met Gaza (..) vannacht weer drie doden. En morgen ook weer. En de kop voor overmorgen kan je alvast invullen.”

3: Meer context bij rampen, ongelukken en incidenten.
Kort nieuws over rampen en ongelukken zonder context beschouwen respondenten als weinig relevant, vaak ongeacht aantal slachtoffers. “Berichten zoals ingestorte mijn in Congo met zoveel doden, treinongeluk India met zoveel doden valt voor mij en mijn Brabantse vrienden in de categorie “’t’is wa””, aldus een deelnemer.

“Het klinkt misschien heel hard en het is superrot voor de betrokkenen, maar ik kan er eigenlijk niet veel mee.” Een andere deelnemer verwoordde de behoefte aan meer informatie over oorzaken en gevolgen bij rampen als volgt: “Na een treinongeluk of vulkaanuitbarsting hoor je de dag erna vaak helemaal niks meer. Dan denk ik, ja maar dan hoef ik dat soort dingen toch ook niet te weten?”

4: Meer berichtgeving over landen uit andere werelddelen.
Respondenten zeggen het jammer te vinden “heel veel informatie te krijgen over slechts een paar buitenlanden”. Met name Afrika en Latijns-Amerika worden vaak genoemd. Respondenten storen zich eraan dat deze regio’s door de media als “tweederangs nieuws” lijken te worden gezien. “Een heleboel landen of continenten blijven eigenlijk zo heel erg onderbelicht in het nieuws” aldus de deelnemers die menen dat de media vaak te veel zijn gefocust op dezelfde brandhaarden en conflicten die “hot” zijn. “Ik vind het jammer dat daardoor andere onderwerpen letterlijk en figuurlijk uit de picture raken.”

5: Meer analyses en explainers, minder liveblogs (voor buitenlandnieuws).
Wanneer de deelnemers kunnen kiezen uit een nieuwsvideo, liveblog, explainer, analyse of reportage, verliest de liveblog als genre overduidelijk.  Voor sport of breaking news vinden ze dat een ander verhaal, maar voor buitenlandnieuws is het te versnipperd met te veel “losse flarden”.

“Door de hoeveelheid vind ik het moeilijker om te filteren wat het hoofdnieuws is. Ik wil niet zozeer minder nieuws, maar minder kleine updates. Liever dan één keer per dag een grote samenvatting van de grote lijn.” De genres van voorkeur zijn dan ook de analyse en explainer voor meer achtergrond en verdieping. “Ook omdat ze vaak geschreven zijn door mensen die heel erg gespecialiseerd zijn op dat terrein.”
Meer dan “alleen de feiten”

Bovenstaande resultaten verdiepen de bevinding van Reuters: “few want ‘just the facts’”. Zoals Smartocto ook al eerder signaleerde hebben journalisten de neiging om vooral véél te publiceren over wat er is gebeurd, terwijl het soms beter is om te wachten om vervolgens mensen te helpen begrijpen waarom iets is gebeurd. Het onderzoek naar buitenlandnieuws maakt duidelijk dat ook wat betreft ontwikkelingen op het wereldtoneel er juist in deze turbulente tijden een grote behoefte is aan duiding.

Dat lijkt met name het geval bij respondenten die NU.nl, de NOS (app en online) en RTL Nieuws als belangrijkste bronnen voor buitenlandnieuws gebruiken. Mensen die (daarnaast) een kwaliteitskrant lezen of actualiteitenprogramma’s kijken, geven vaak aan die verdieping wél te vinden.

Dat wekt de suggestie dat eerdergenoemde nieuwsplatforms meer tijd zouden kunnen vrijmaken voor meer duiding bij onderwerpen die impact hebben op het leven van de doelgroep. Daarbij is de slogan “if it bleeds, it leads”, mogelijk aan vervanging toe. “If it feeds, it leads”?