“Kamerlid in opspraak”
Je kon de afgelopen maand een aardig zaalvoetbalteam samenstellen van PVV’ers in opspraak. En een CDA’er in het doel. De media deden hun taak als politieke keuringsdienst, en de Kamerleden speelden bijna allen een Oscar-winnende rol als verongelijkt slachtoffer. Geruststellend voorspelbaar. Maar er blijft toch iets aan me knagen: deze mensen staan al meer dan een half jaar op de lijst-Wilders. Waarom komt het nu pas bovendrijven? En waarom zo per ongeluk? Doen wij ons werk wel goed?
“Kamerlid in opspraak”. Ik moet altijd een beetje glimlachen als dat de invalshoek is van een journalistiek item of artikel. Het is een perfect voorbeeld van recursie, het is een verwijzing naar de journalistiek zelf. Want we hebben eerst uitgebreid over iemand bericht, daarna ook nog geschreven dat andere media druk met hem bezig zijn. En in reportages en interviews laten zijn vrienden en collega’s weten het vreselijk te vinden dat-ie zo in de media wordt afgeschilderd. En aan het eind komt de onvermijdelijke conclusie: hij is “in opspraak”. Dat is mooi, want zo klopt het altijd. Of iemand publiek “omstreden” is, dat bepalen we immers zelf.
Waar we gelukkig minder invloed op hebben, is de vraag of Kamerleden zich met dubieuze zaakjes hebben ingelaten. En ook als je vindt dat mensen in de kamer mogen zitten als ze een veroordeling achter hun kiezen hebben, en dat vind ik, is het wel de plicht van politiek en journalistiek daar zoveel mogelijk helderheid over te krijgen. De 150 mensen in het parlement hebben serieuze invloed op het leven van 16 miljoen mensen. Onderzoek dus elk Kamerlid van elke partij. Het liefst voordat we het stemhokje in gaan.
En daar wordt het onaangenaam. Het is goed dat de journalistiek zich nu zo fanatiek stort op de figuren rondom Wilders, maar dat is wel rijkelijk laat. En als sommige van de ontdekkingen moeten komen van PowNews, met een toch niet bepaald gerenommeerde onderzoekjournalistieke redactie, dan moeten kranten en actualiteitenrubrieken zich achter de oren krabben. Misschien iets minder columnisten en iets meer onderzoek?
In de Verenigde Staten word je als aantredend senator doorgelicht, je stemgedrag, schenkingen, veroordelingen, alles wordt naar de oppervlakte gestuwd. Door de pers, maar ook door non-profit initiatieven als ProPublica.org of PublicIntegrity.org. En eigenlijk zou dat een Angelsaksische traditie moeten zijn. Toch is er in Nederland te weinig focus op, en dus te weinig geld voor snelle institutionele onderzoeksjournalistiek als het screenen van kamerleden. En dat terwijl juist daar de waakhondfunctie, een eretitel die we onszelf zo graag opspelden, zich zo duidelijk laat zien.
Als je er wat anders naar kijkt, mogen de kosten van zo’n operatie eigenlijk helemaal geen probleem zijn. Stel dat je de werkwijze van politie eens tot voorbeeld neemt en een groot team van twintig journalisten eens heel intensief aan de slag laat gaan, alsof er een moord is gepleegd. Een maand lang intensief CV’s en BV’s checken, referenties en buurtgenoten bellen, LinkedIn connecties in een matrix zetten. Dat kost je ongeveer een ton, maar het levert je tonnen aan uitzendingen en artikelen op. Datzelfde geldt natuurlijk voor de top van het bedrijfsleven, de georganiseerde misdaad, de burgemeesters en de lobbyisten. Als je zo’n team het gehele jaar aan het werk laat gaan, en aan acht verschillende dossiers laat werken, kost je dat 1,5 miljoen.
Dat zoiets in deze tijden fors geld is voor een omroep of krant, dat snap ik nog wel. En organisatorisch zal het best lastig zijn. Maar je kunt mij eigenlijk helemaal niet wijs maken dat een aantal journalistieke organisaties en fondsen dat samen niet kunnen dragen. Voor een sector zo groot als de journalistieke is dat eigenlijk een kwestie van prioriteiten.
Onderzoeksjournalistiek samen delen, kan dat? Het zal lastig zijn om afspraken te maken over wie de scoops krijgt, welke accenten worden gelegd, en wie de interviews afdrukt. We zijn concurrenten en daar is ook helemaal niks mis mee. Maar misschien moeten we als journalistiek soms de koppen eens bij elkaar steken, zeker als kerntaken in het gedrang komen. Misschien draaf ik door en is het een grenzeloos naïef idee. Of doen we het gewoon voor de verkiezingen van volgend jaar?
Praat mee
6 reacties
Vincent Dekker, 25 november 2010, 15:48
Beste Erik,
Samen delen, waar je terecht toe oproept, is in de praktijk heel goed mogelijk. Dat bleek in de tijd dat een paar journalisten van kranten, tv en radio, onder wie ikzelf - werkend voor Trouw, in de jaren negentig de Bijlmerramp onderzochten. Die ervaring is voor mij mede een reden geweest om met een stel collega’s de vereniging van onderzoeksjournalisten VVOJ op te richten. Ik kan iedereen van harte aanbevelen daar lid van te worden en samen betere en effectievere onderzoeksjournalisten te worden.
Hartelijke groet,
Vincent Dekker.
Dick Bosscher, 26 november 2010, 18:15
Dag Erik en Vincent, altijd goed als journalisten oproepen tot meer onderzoeksjournalistiek en bij de VVOJ kennen ze de basis als geen ander. Maar Erik, je werpt zelf een enorme dam op: door vrij laconiek te strooien met tonnen en miljoenen voed je de heersende gedachte dat onderzoeksjournalistiek onbetaalbaar is. Echt waar, met twee man kom je ook al een heel eind en dan hoeft het helemaal niet zoveel te kosten. Die hele PVV-club kun je met twee man in een maand tijd doorlichten. Alleen: welke (hoofd)redactie durft er nou eens voor te kiezen twee man een maand lang vrij te maken om aan onderzoeksjournalistiek te doen?
frank siddiqui, 26 november 2010, 19:04
Dag ex-collega’s,
Ik weet wel een deel van de oplossing voor het gebrek aan onderzoeksmogelijkheden op redacties. Als freelancer kun je prima onderzoeksjournalistiek bedrijven, omdat je geen last hebt van bureauzaken. Waarom niet een paar geschikte freelancers aan je binden op basis van een stringer-overeenkomst, met extra betaling als hun onderzoek nieuws oplevert? Dat kost relatief weinig, en er zijn constant mensen voor je aan het speuren.
Een beetje creativiteit en ondernemerschap daarin, ook van hoofdredacties inderdaad, dat lijkt me zeer welkom in deze tijden.
Erikvh, 30 november 2010, 16:52
Goede suggesties inderdaad. En ik bedoel inderdaad ook niet te zeggen dat alles maar direct maar tonnen moet kosten; onderzoeksjournalistiek kwam het afgelopen jaar opvallend vaak van regionale media, waar de middelen toch net wat minder groot zijn.
Maar mijn punt is meer, dat zelfs ALS je het groots en meeslepend wil aanpakken, en soms is dat ook aardig om over na te denken, het met een beetje out of the box denken heel goed te doen moet zijn. En dat soort spirit kunnen we af en toe wel gebruiken.
Vincent Verweij, 30 november 2010, 18:09
Het begint een hardnekkig misverstand te worden dat Pownews de aanstichter zou zijn van PVV-gate. Dat klopt niet. De affaire is aan het rollen gebracht door twee ervaren onderzoeksjournalisten: Vincent Verweij (ondergetekende) en Wim van de Pol. Wij hebben als eerste het verhaal over Eric Lucassen gebracht op Crimesite en bij Omroep WNL. Nadat we trouwens in het voorjaar al uitgebreid research naar de PVV hadden gedaan voor KRO Reporter, maar dat leverde toen te weinig op voor een uitzending. Soms moet het geluk een handje helpen.
Ik was ook één van de collega—journalisten waarover Vincent Dekker spreekt in zijn reactie. In de jaren negentig hebben we menige onthulling gebracht over de Bijlmerramp, hij voor Trouw, ik voor Zembla. Wim van de Pol was mede-oprichter van de onderzoeksredactie bij het NOS Journaal (met Lex Runderkamp). En we waren van 2001-2004 collega’s bij Zembla.
Dus om nou net te doen alsof iedereen zat te slapen en de rebellenclub van Pownews het allemaal in gang gezet heeft…nee. Voor wie wil weten hoe het echt gegaan is: tinyurl.com/39bfogf
Erikvh, 2 december 2010, 08:57
Hi Vincent,
Ik beweer ook niet dat alleen Powned PVV-gate aan het rollen kreeg (maar wel het deel Sharp volgens mij). Mijn hoofdbewering is dat de meeste ontdekkingen niet uitgingen van de grote traditionele journalistieke media. Terwijl zij daar wel systematisch moeite voor hadden kunnen en moeten doen.
Dat laat dus onvermeld dat er journalisten (zoals jullie) zijn die opletten, Vincent.