Quote-journalist Vita van Lennep wint de Villamedia Afstudeerprijs 2025

Het was een topjaar, voor de Villamedia Afstudeerprijs. We kregen 28 inzendingen binnen, en dat is meer dan ooit. Voor ons als jury kunnen het er nooit genoeg zijn, want er niets is leuker dan nieuw talent ontdekken bij de jongste lichting collega’s. Wij bogen ons over 28 zeer uiteenlopende afstudeerprojecten. Daaronder klassieke scripties, wetenschappelijk onderzoek op het gebied van de media, maar die raken in de minderheid.

Voorheen spraken we van scriptieprijs, maar dat is het allang niet meer. Het merendeel waren journalistieke producties: artikelen of series voor dagbladen, tijdschriften en nieuwssites, podcasts, theatervoorstellingen, explainers en films. Of een combinatie daarvan, want veel afgestudeerden stuurden een samenhangend pakket over één thema; vooraf hadden we wel gevraagd op welk onderdeel de kandidaten beoordeeld wilden worden.

Wij, dat is de jury onder leiding van Mirjam Bartelsman, die alles organiseert, Arjan de Jongh (werkt bij NRC) en Margot Hoogerwerf (werkt bij EenVandaag) en ik, Aleid Truijens, (ik schrijf freelance voor de Volkskrant). Arjan en Margot zijn beiden oud-winnaars, dus je ziet: de Villamedia Afstudeerprijs brengt je eeuwige roem. Zegt het voort, onder familie, vrienden en collega’s: stuur je afstudeerproductie van dit komende jaar op naar ons.

Diverse onderwerpen
Een straf was het niet, het jurywerk. De kwaliteit lag gemiddeld behoorlijk hoog en de onderwerpen waren divers. Om eens wat te noemen: de opkomst van politiek rechts, in de wereld en in de journalistiek. De woningmarkt, die op slot zit voor jongeren, doordat ook ouderen geen geschikt kleiner huis vinden. En: wat herdenken we eigenlijk op 4 mei, en waarom? Veel jongeren doen een tijdje vrijwilligerswerk in een ontwikkelingsland, maar is dat wel zinvol? De ooit hechte vriendschap tussen Noorwegen en Rusland, waarom is die voorbij? Het HIV-virus, ooit gevreesd, nu bijna vergeten. De invloed van bestrijdingsmiddelen op onze gezondheid. Het uitblijven van protest bij de komst van een AZC in Katwoude. Een gefilmd portret van een vader, politiek vluchteling, door zijn dochter, nadat hij zijn gezin is ontvlucht. Goede en belangrijks onderwerpen.

Na één gespreksronde hielden we een stuk of zes heel goede inzendingen over. Wat een hel was het om uit deze weelde het allerbeste te kiezen. Hoe vergelijk je een hard wetenschappelijk onderzoek met een levendige geschreven reportage of een professioneel gemaakte documentaire? Uiteindelijk kwamen we tot drie kanshebbers; noem het een shortlist.

Soevereinen in Overijssel
Het zijn, in alfabetische volgorde: Daan Brunsman, afgestudeerd aan de Hogeschool Windesheim in Zwolle, met een serie artikelen voor RTV Oost, over groepen van zogenoemde ‘soevereinen’ in Overijssel. Vita van Lennep, afgestudeerd in Journalistiek, richting Redactie en Research en aan de Universiteit van Amsterdam, met de filmdocumentaire Het blijft mijn moeder. En Merve Özdemir, die afstudeerde in Schrijvende Journalistiek aan de Universiteit van Amsterdam met het onderzoek The paradox of impartiality (over (on)partijdigheid de Gaza-oorlog). Drie genomineerden, alle drie met steengoed werk.

Daan Brunsman schreef voor RTV-Oost zes samenhangende artikelen, reportages en onderzoekverhalen. Ze gaan over de beweging van ‘soevereinen’ in Overijssel, een groep mensen die elkaar in 2021 vond in het protest tegen de coronamaatregelen, maar die uitgroeide tot een breder actief verzet tegen de overheid, ook in de stikstofcrisis. Een deel van de soevereinen wil ‘het systeem’ compleet omverwerpen en wil overheidsfunctionarissen wereldwijd arresteren.

Brunsmans gedegen onderzoekswerk leidde tot Kamervragen. Wij beoordeelden het artikel waarin hij Telegram-chats van de soevereinen analyseert; er zijn zo’n 2000 leden actief in deze chatgroepen. Brunsman laat zien hoe het zo heeft kunnen escaleren, vooral onder ‘witte mannen van middelbare leeftijd’, die boos zijn omdat de staat zich uit hun regio heeft teruggetrokken, maar ineens toch van alles gaat eisen. Een voorbeeld van zeer goede regionale onderzoeksjournalistiek.

Het blijft mijn moeder
Vita van Lennep maakte als afstudeerproduct een filmdocumentaire, Het blijft mijn moeder. Deze film is een documentaire met journalistiek urgentie, over de gevolgen van de instroom van vele migranten, zoals die wordt ervaren door inwoners van Milaan, en tegelijk een heel persoonlijk verhaal over een meningsverschil, en een verschil in perceptie tussen de Italiaanse, in Nederland wonende moeder van de maakster en zijzelf, Vita van Lennep. Beiden zijn personages en gesprekspartners in de film. Vita van Lennep reist met haar moeder naar Milaan. Zij wil onbevooroordeeld onderzoeken in hoeverre de migranten werkelijk zoveel last bezorgen. Ze kijkt mee door haar moeders ogen, om te begrijpen waarom die steevast migratie aan criminaliteit koppelt, wat volgens de dochter van vooringenomenheid getuigt. Zij voeren gesprekken over wat ze hebben gezien, met een wetenschapper en een journalist, met mensen op straat, en met elkaar.

Moeder en dochter komen niet nader tot elkaar, maar zien wel uit welk totaal verschillend perspectief zij beiden praten en observeren. Volgens de moeder kennen wetenschappers en journalisten de échte werkelijkheid van mensen niet. De dochter maakt de moeder niet belachelijk, al ergert ze zich zichtbaar, maar ze laat zien waar hun verschillende overtuigingen vandaan komen.

(On)partijdigheid
En tot slot nummer 3; Merve Özdemir, The Paradox of Impartiality. Het is een onderzoek, in het Engels geschreven, over de partijdigheid of onpartijdigheid van de verslaggeving van de Israël-Hamas-oorlog in Gaza. Merve Özdemir analyseerde liveblogs gepubliceerd in De Telegraaf, NOS.nl en de Volkskrant, rond een Israëlische aanval op Nuseirat, waarbij honderden Palestijnen werden gedood.

Ze keek daarbij naar het taalgebruik, dat ideologie verraadt, en naar hoe de actoren in het conflict worden weergegeven, hoe hun identiteit in de stukken werd gevormd. Zij concludeert dat de machtsverhouding die er in werkelijkheid is in de oorlog, wordt gerepresenteerd in de tekst: de informatievoorziening en bronnen zijn niet in evenwicht, er wordt zwaar geleund op informatie vanuit Israël; Palestijnse actoren zijn slecht gerepresenteerd in de verslagen. Onpartijdigheid is wel beoogd, maar juist doordat er traditionele journalistiek wordt bedreven, waarbij wordt geleund op externe bronnen en op gesprekken in gebieden waar vrije toegang is, wordt de Palestijnse zijde veel minder belicht. Zo wordt, concludeert Merve Özdemir, de bestaande ongelijke machtsverhouding gereproduceerd in de blogs. Het is een indrukwekkende, perfect uitgevoerde studie, waar redacties veel van kunnen leren.

De winnaar
Wie van deze drie voortreffelijke journalisten is de winnaar? Uiteindelijk koos de jury voor een productie die ons op meer dan één niveau aanspreekt: er wordt een verhaal verteld dat een actuele werkelijkheid in Europese steden in beeld brengt, we worden die werkelijkheid ingetrokken. Dat verhaal overtuigt en zet aan het denken, terwijl we tegelijk beseffen dat ieder zijn eigen waarheid ziet, die is gevormd door de familietraditie, door slechte ervaringen en angsten. Zo worden we ook op emotioneel niveau geraakt. Bovendien zit deze productie technisch goed in elkaar en is het een feest om naar te kijken.

De Villamedia Afstudeerprijs 2025 gaat naar Vita van Lennep voor haar documentaire Het blijft mijn moeder.