Joost Ingen-Housz wint de Villamedia Afstudeerprijs 2024: ‘Ik wil een pleidooi houden voor verhalende journalistiek’

De winnaar van de Villamedia Afstudeerprijs 2024 ontvangt de verslaggever thuis, 6 hoog aan een mooie kade met een weids uitzicht op het Amsterdamse IJ. Dat is het eerste dat opvalt. Het is kennelijk toch nog mogelijk om als jongere comfortabel in de stad te wonen. Een enorme, goed gevulde, boekenkast is het tweede dat bijzonder is. De hele Nederlandse literatuur van de huidige en de vorige eeuw lijkt vertegenwoordigd, afgewisseld met veel Engelse titels. 

Dat zie je zelden bij iemand van nog geen 30. Bewoner Joost Ingen-Housz (Amsterdam 1996) vertelt dat hij hier pas een maand woont en dat hij jaren wanhopig bezig is geweest om passende huisvesting te vinden. Deze flat huurt hij samen met een vriend en gelukkig heeft hij net een jaarcontract bij De Groene Amsterdammer, anders zou hij de huur nauwelijks kunnen betalen. En al die boeken? Zijn opa is net overleden, Joost erfde al zijn boeken en boeken die gooi je niet weg toch? Bovendien is hij dol op lezen. Het is ook de liefde voor de literatuur die hem uiteindelijk op het journalistieke pad bracht. 

Verwijderde internetgegevens
Op de middelbare school droomde Ingen-Housz stiekem van een bestaan als schrijver. “Ik houd ervan om een gebeurtenis te beschrijven waar echt een verhaal in zit, met een ontwikkeling en meerdere personages.”   

Trots is hij daarom op het verhaal waarmee hij nu de Afstudeerprijs heeft gewonnen. Hij schreef het tijdens zijn stage bij NRC en het verscheen in het weekendkatern van de krant van 11 mei 2024. Titel: ‘De hoefsmid uit Den Nul had een drugslab in de tuin.’

Hoe kwam hij op dit onderwerp?

“Mij is ooit geadviseerd om de regionale kranten door te spitten als ik op zoek ben naar ideeën. Op dit verhaal kwam ik door een stukje in De Stentor, een krant die verschijnt in Overijssel en omgeving. Het was juli 2023. De hoefsmid was al bijna een jaar eerder gearresteerd en zou kort daarna voor de rechter komen. De landelijke pers had er nog niet over geschreven en ik was benieuwd naar het verhaal achter het bericht. De man stond alleen met zijn initialen vermeld en online kon ik hem niet vinden.

Ik heb tijdens mijn opleiding een trucje geleerd waardoor je ook verwijderde internetgegevens kan opsporen. Daardoor zag ik dat de hoefsmid met zijn volledige naam en telefoonnummer een website had gehad die inmiddels was verwijderd. Ik belde hem; dat vond ik natuurlijk best eng; ik had geen idee wat voor man het was. Ik voeg of hij een keer koffie met me wilde drinken. Hij was ietwat afhoudend, maar uiteindelijk wilde hij met mij afspreken. Ik wilde zijn vertrouwen winnen maar ook niet de suggestie wekken dat ik me zomaar voor zijn karretje zou laten spannen. Tegenover mij en ook in de rechtbank zei hij van begin af aan, dat hij er geen weet van had dat op zijn erf amfetamine werd geproduceerd.”

Uiteindelijk werd de hoefsmid door de rechter vrijgesproken.

‘Lange worsteling’
Deze beknopte samenvatting doet geen recht aan het uitgebreide NRC-verhaal waarin Joost ons op meeslepende wijze meeneemt in zijn zoektocht naar de gebeurtenissen in een klein Overijssels dorp, waarbij naast de hoefsmid ook een bewoner van een asielzoekerscentrum een belangrijke rol speelt.

“Het was een lange worsteling. Maandenlang zat het in mijn hoofd. De hoefsmid had mij dingen verteld waarvan ik niet wist of ik ze in mijn verhaal mocht gebruiken. Bijvoorbeeld dat hij, tijdens zijn voorarrest, briefjes schreef aan zijn familie dat hij een einde aan zijn leven wilde maken. En de hoefsmid zelf, zijn vrouw en zijn vier dochters wilden het allemaal van tevoren lezen.”

De hele familie zat bij elkaar toen Joost zijn tekst ter lezing voorlegde. Hij ging ‘doodzenuwachtig’ een wandeling maken. Er werd daarna nog heel wat af gediscussieerd maar uiteindelijk kwam bijna alles zo in de krant als hij had opgeschreven.

Het ging me tegenstaan dat ik bij filosofie vooral in mijn eentje bezig was. Pas toen bedacht ik dat je als schrijvend journalist ook kan nadenken over mooie formuleringen en tegelijkertijd in contact komt met andere mensen

Lang op je netvlies
De jury van de Afstudeerprijs roemt het talent van Joost om gebeurtenissen zo gedetailleerd te beschrijven dat de beelden lang op je netvlies blijven. Dat is precies zijn bedoeling; daarom weegt hij zijn woorden zo zorgvuldig af. Het verhaal nam hem zo in beslag dat hij wekenlang nauwelijks tíjd had voor sociale contacten of andere vormen van gezelligheid. ‘Ik lag er echt wakker van. Dat moet ik dus voortaan anders gaan aanpakken.’

Zijn studie journalistiek, die hij aan de Universiteit van Amsterdam volgde, was zijn derde keuze. Hij begon met geschiedenis, daarna stapte hij over naar filosofie, maar ook daarin vond hij onvoldoende bevrediging. Gevraagd om een toelichting formuleert hij zijn argumenten bedachtzaam. “Het ging me tegenstaan dat ik bij filosofie vooral in mijn eentje bezig was. Pas toen bedacht ik dat je als schrijvend journalist ook kan nadenken over mooie formuleringen en tegelijkertijd in contact komt met andere mensen.”

Het was voor Joost daarom geen moeilijke beslissing toen hij op de universiteit moest kiezen tussen de schrijvende en de audiovisuele richting. Hij voelde zich enorm uitverkoren toen hij werd toegelaten. Het aantal kandidaten voor deze masteropleiding is elk jaar veel groter dan het aantal plaatsen en bijna alle studenten hebben voor ze zich aanmelden al de nodige journalistieke ervaring opgedaan. Joost had nog weinig ervaring te melden.
                             
Inmiddels heeft hij die achterstand behoorlijk ingehaald. Hij liep tijdens zijn opleiding stage bij de NRC, werkte een aantal maanden freelance voor die krant en werd in november 2024 aangenomen bij De Groene Amsterdammer in het kader van het Martin van Amerongen-fellowship. Dat is een speciale plaats voor jonge journalisten die De Groene heeft gecreëerd als eerbetoon aan de vermaarde, in 2002 overleden, oud-hoofdredacteur. “Dat ik deze functie heb gekregen voelt alsof ik de journalistieke jackpot heb gewonnen. Natuurlijk is het een prachtplek en ik krijg ook voor het eerst, in mijn leven elke maand salaris op mijn rekening.”

Lees hier het juyrapport Villamedia Afstudeerprijs 2024: ‘Joost Ingen-Housz heeft schrijftalent en oog voor detail’

Pleidooi houden voor de verhalende journalistiek
Tientallen artikelen heeft Joost inmiddels geschreven, voornamelijk voor NRC. “Dat zijn lang niet allemaal lange verhalen hoor. Ik heb stagegelopen op de binnenland-redactie en dat was heel leerzaam. Ik moest ook korte stukken schrijven, gewoon voor de krant van de volgende dag. Dan kan je niet heel lang over elke zin nadenken. Maar het is natuurlijk niet toevallig dat ik bij De Groene heb gesolliciteerd. Als er ergens plek is voor langere verhalen is het daar.”

“Ik wil hier graag een pleidooi houden voor de verhalende journalistiek. Ik vind het geweldig om een ogenschijnlijk klein verhaal van alle kanten te belichten en bij voorkeur langere tijd te volgen. Ik kan daar echt lang over nadenken en het is heel prettig als je daar de ruimte voor krijgt. En ja, dat is echt iets anders dan onderzoeksjournalistiek. Daarbij gaat het echt om de uitkomst van onderzoek. Het kan samengaan met verhalende journalistiek, maar het hoeft niet.” 

Rest de vraag of de huidige jonge generatie, die elkaar vooral chatberichten stuurt van 40 tekens en korte meningen ventileert op X of een ander platform nog belangstelling heeft voor lange, mooi geschreven, verhalen? Daar is Joost niet pessimistisch over.

“Ik zie juist in de weekendkaternen van de dagbladen steeds meer grote verhalen. In mijn vriendengroep bestaat het allemaal naast elkaar. Mijn vrienden lezen boeken, sturen elkaar appjes, zitten op X en lezen lange verhalen. Ik heb een collega die lange stukken schrijft voor De Groene, maar daarnaast een enorme hoeveelheid volgers heeft op X. Xandra Schutte, de hoofdredacteur, heeft wel eens gezegd: ‘We zullen altijd een lezersgroep houden, misschien is het een niche, maar wij zullen die niche blijven bedienen.’”