Janice Deul koesterde de vaardigheid om professionele distantie te bewaren, maar kon dat bij het schrijven van haar boek niet meer

Sommige boeken schrijf je omdat je geen andere keuze hebt. ‘Kan ik nog thuis zijn in dit land’, mijn tweede boek, is zo’n project. Ik móést het schrijven; zwijgen was geen optie meer.

Het boek is een zoektocht, geboren uit emoties die me plots overvielen: vervreemding, ontzetting, frustratie, boosheid. Gevoelens die me overspoelden, telkens wanneer het publieke en politieke debat rauwer, killer, racistischer werd.

De titelvraag is geen stijlfiguur. Na de verkiezingsuitslag van november 2023 diende ze zich heel geniepig aan. Steeds urgenter en uiteindelijk onontkoombaar.

Als journalist leer je professionele distantie te bewaren: luisteren, analyseren, beschouwen ‘van een afstandje’. Die vaardigheid koesterde ik. Maar steeds vaker voelde ik hoe de thema’s die ik agendeer – marginalisatie, stereotypering, uitsluiting – ook aan mijn bestaan raakten. Het ging óók over mijn naam, mijn huid, mijn haar, mijn zichtbaarheid. En over de twijfel die plotseling opkwam: is dit land nog wel de plek voor mij? Wil ik hier wel zijn? Die vraag vormde het startpunt van dit boek.

Het schrijven bleek geen sinecure; het was confronterend en persoonlijk, terwijl het onderwerp het individuele overstijgt. Ik deel mijn ervaringen en ging in gesprek met andere mensen van kleur, onder wie eminente vrouwen als Dichter des Vaderlands Babs Gons, psycholoog-antropoloog-liefdeswerker dr. Aminata Cairo en auteur Roline Redmond. Hun stemmen klinken luid en duidelijk door in het boek, maar de mijne vormt de rode draad. En dat voelde zowel krachtig als kwetsbaar.

Ik wilde laten zien wat het betekent om loyaal te zijn aan een land dat jou niet vanzelfsprekend terug omarmt. Wat het betekent om ergens te wonen, te werken, lief te hebben, te schrijven en te strijden, terwijl je zijn steeds weer wordt bevraagd.

Tijdens het schrijven overviel de twijfel me geregeld. Ik wist: dit wordt geen blij, maar wel een realistisch verhaal. En ik wilde dat het hoopvol zou zijn: als een klein baken van licht in politiek donkere dagen. Die hoop vond ik zelf pas in het allerlaatste schrijfstadium.

Ik wilde zichtbaar maken wat meestal onzichtbaar blijft: hoe het voelt om ergens volledig geworteld te zijn en toch als ‘de ander’ te worden gelezen. ‘Thuis’ is niet alleen een fysieke plek, maar een complex begrip dat raakt aan emotie, cultuur en politiek.

Dit boek heeft niet de pretentie om een universeel antwoord te geven op de titelvraag. Dat moet eenieder heus voor zichzelf doen. Het is een uitnodiging. Om te luisteren, te leren, te voelen en te erkennen – en vandaaruit samen te bouwen aan een werkelijk ‘gaaf’ land waar eenieder - ongeacht etniciteit, huidskleur, religie, gender of andere trivialiteiten - volledig en volwaardig mens kan zijn.