Gratis de krant weggeven voor meer vertrouwen in de journalistiek, werkt dat? In Nijmegen wel

Het was een opiniestuk van Ron Meyer, voormalig SP-voorzitter en nu directeur van het Nationaal Programma Heerlen-Noord, dat Joris Gerritsen - hoofdredacteur van De Gelderlander - aan het denken zette. De krant naderde het 175-jarige jubileum en de hoofdredacteur wilde eens iets anders doen dan ‘een boekje’ maken. ‘We zochten naar een betekenisvol iets. En dit idee sloeg direct aan.’

En zo stond Gerritsen begin 2023 in een winkelcentrum in de Nijmeegse wijk Hatert, waar onder andere een 57-jarige inwoner van de wijk de krant in ontvangst nam. ‘Ik ben zonder krant toch minder goed geïnformeerd, heb het idee dat ik belangrijke informatie mis’, zei deze vrouw tegenover de verslaggevers.

Nu, ruim een jaar later, heeft communicatiewetenschapper Lott Fransen in samenwerking met de Radboud Universiteit conclusies getrokken: het gratis verspreiden van kranten doet het vertrouwen in de democratie en de journalistiek stijgen. De personen die deelnamen aan het experiment zijn uitgebreid ondervraagd voor het onderzoek. Er is juist gekozen om de krant aan een relatief kleine groep mensen te verstrekken, omdat het effect ervan dan beter gemeten kan worden.

‘Geniet ervan om de krant te lezen’
De deelnemers aan het onderzoek voelen zich beter geïnformeerd over de verkiezingen van afgelopen jaar, hebben een groter vertrouwen in politiek en media, hebben meer zelfvertrouwen en het gevoel van sociale cohesie steeg. De deelnemers hebben meer invloed op hun eigen omgeving en hebben een groter vertrouwen in het maken van keuzes, zo blijkt onder andere uit de enquête die bij het onderzoek hoort. En het lezen van de krant zorgt er ook voor dat de lezers meer geïnteresseerd raken in de politiek.

En zo zeggen de deelnemers: ‘Ik ben er ontzettend blij mee, word er blij van, en geniet ervan om de krant te lezen. Ik zal het erg gaan missen.’ ‘Ik lees de Gelderlander vooral vanwege het regionale nieuws- specifiek Nijmegen. Dit zijn artikelen die ik normaal gesproken niet zou kunnen lezen door de vele premium artikelen.’ ‘Ik doe weer mee in de maatschappij. Dit was niet mogelijk vanwege problematische schulden. Fijn dat ik de kans heb gekregen weer mee te doen in de samenleving.’ Veel respondenten noemen het ‘jammer’ dat het abonnement straks weer afloopt: veel van hen kunnen de kosten van het abonnement simpelweg niet in hun eentje ophoesten.

Omdat de periode van de proef ook viel in dezelfde tijd waarin er Tweede Kamerverkiezingen gehouden werden, is er ook gekeken of het lezen van een krant juist aanspoort om te gaan stemmen. De mensen die wél meededen aan de proef gingen vaker naar de stembus dan diegenen die buiten het experiment vielen. Opvallend is dat het niet uitmaakt of de respondenten de krant lazen via de papieren editie of online. Dat biedt ook een opening voor andere experimenten elders in het land: een digitaal abonnement is immers een stuk goedkoper.

Vervolg bij andere regiotitels en AD
Erik Roddenhof, uitgever van De Gelderlander, liet vorig jaar al aan De Gelderlander weten dat hij het experiment ‘ook met andere kranten zou willen doen’. Of dat dan gaat om regionale titels van DPG Media of juist landelijke titels is nog onduidelijk.

Communicatiewetenschapper Lott Fransen, die het onderzoek voor De Gelderlander uitvoerde, hoopt dat het initiatief navolg vindt in andere regio’s. In Heerlen loopt momenteel een soortgelijk initiatief, ditmaal met De Limburger.

Daarin staat ze niet alleen: ook hoofdredacteur Gerritsen zinspeelt op een vervolg. ‘Dit project liep in Nijmegen, maar De Gelderlander bestrijkt een enorm gebied’, vertelt hij. ‘Dit kunnen we ook in Arnhem of in Doetinchem doen.’ En het initiatief van De Limburger in Heerlen ‘juich ik alleen maar toe’, zegt hij.

Artikel gaat verder onder de foto

Joris Gerritsen, hoofdredacteur van de Gelderlander. Foto: DPG Media

Binnen het AD en de aangesloten regiotitels worden momenteel gesprekken gevoerd om dit initiatief ook elders te herhalen, Gerritsen heeft daarover binnenkort een afspraak met AD-hoofdredacteur Rennie Rijpma. ‘Het plan is al geschreven. We willen dit, op een duurzame manier, doorzetten. Niet meer voor één jaar, maar een langere periode. Want in bijvoorbeeld Tilburg en Rotterdam wonen óók veel mensen die bij de Voedselbank lopen en wel een krant zouden willen lezen, maar die niet kunnen betalen.’

Gesprekken bij de Voedselbank
Bij de aanvang van de proef nam De Gelderlander zich voor om ook meer aanwezig te zijn in de wijk waar de krant gratis verstrekt werd. ‘Dat is nadrukkelijk een doel van mij.’ In het afgelopen jaar had de krant een soortgelijke actie in Arnhem in ‘afgehaakte wijken’, waarin in een serie de problematiek uit die buurten uitgelicht wordt.

‘De gesprekken die ik voerde bij het uitdelen van de gratis kranten in Hatert vond ik, persoonlijk, erg leerzaam. Het is voor ons erg inspirerend om rond te lopen bij de Voedselbank en te horen welke problemen er leven bij de mensen.’

Want in de loop der jaren is de Gelderlander die lezers ‘kwijtgeraakt’: ‘Er zijn verschillende barrières, en de prijs van een krantenabonnement is er eentje van.’ Dankzij de weggeefactie heeft de krant nu een bestand van circa honderd ‘oud-gratis-lezers’ aan wie de krant vragen kan stellen. ‘Uit die lezersonderzoeken komt heel veel waardevolle informatie die we kunnen gebruiken voor onze verslaggeving.’

Uiteindelijk hoopt Gerritsen dat het plan ‘van een klein sneeuwvlokje bovenop een berg een grote lawine wordt die over heel Nederland rolt’, zegt hij.