Gezonde distantie?
Ik ben journalist, dus ik vraag. En omdat journalisten net mensen zijn, stel ik mijn vragen op deze plek in kwetsbaarheid. Want ze gaan over mijn ethische grenzen. Sinds juni vorig jaar volg ik voor dagblad Trouw twee vluchtelingen van protestgroep ‘Wij zijn hier’ in Amsterdam. Ze zijn uitgeprocedeerd en zwerven ruim een jaar van tentenkamp en kerk naar kraakpand. Iedere maand publiceert de krant mijn interviews met Thomas en Bishaaro. Het zijn persoonlijke verhalen die een inkijk geven in het leven van ‘een illegale vreemdeling’, een gezicht proberen te geven aan de complexiteit van het Nederlandse terugkeerbeleid.
Daarnaast volg ik de hele groep, inmiddels opgesplitst. Moeten ze weer eens een gebouw uit, dan maak ik een reportage.
In onze gesprekken zie ik de vechtlust en kalmte van Thomas en de sluimerende ziekte die Bishaaro - met haar negentien jaar de jongste van de groep - in beslag nam. Ik trof ze in volle spanning, depressiviteit, honger, woede en een enkele keer in een goede bui. Nooit vroegen ze mijn hulp. Andere asielzoekers weten mij vaker te bereiken. Regelmatig krijg ik nachtelijke berichtjes en foto’s op mijn telefoon: noodkreten soms. Van ‘the police is taking us to jail’ tot: ‘Kom alsjeblieft, we gaan demonstreren’.
Gezonde distantie. Dat is wat een journalist behoort te hebben tot de mensen over wie hij schrijft. Die afstand ervaar ik letterlijk: ik woon in het oosten, zij in Amsterdam. Ik heb alle demonstraties gemist, belangrijke debatten volg ik achter mijn laptop. Ben ik in de hoofdstad, dan wil ik het liefst de interviews achter elkaar plannen en bijpraten tegelijk.
Bij de laatste ontruiming sprak ik een zichtbaar gefrustreerde vrouw uit de groep. Haar ogen stonden kil, haar stem dimde haar boosheid. ‘Journalisten komen hier binnenvliegen, stellen een paar vragen en gaan weer weg. Maar aan onze inhumane situatie verandert niets. Dieren worden in Nederland beter behandeld dan asielzoekers.’ Ze had niet meer woorden nodig om me mijn plek te wijzen. Die van de aapjeskijker, de journalist die haar brood verdient met de ellende van rechtelozen. En graag rond etenstijd weer thuis wil zijn.
Ik onderzoek mijn grenzen. Sommigen zijn helder: Het is niet mijn taak mensen aan een verblijfsvergunning te helpen, of aan een warme maaltijd. Mijn werk is informeren, beschouwen, checken, naar boven halen wat verborgen is. In pure objectiviteit heb ik nooit geloofd, omdat ons werk zonder empathie onmogelijk is. Maar waar ligt de grens tussen empathie en sympathie, tussen beschouwen en helpen?
Ben ik over de schreef gegaan toen ik die ene keer boodschappen meenam omdat mijn interviewkandidaten honger hadden? Zette ik mijn journalistieke relatie op het spel door Bishaaro een tas mee te geven voor haar spullen? Door haar te bezoeken in het ziekenhuis? Durfde ik daardoor minder kritische vragen te stellen? Durfden zij nog antwoorden te weigeren?
Is het menselijk om maandenlang alleen te beschouwen en niet te doen? Ja, zeggen collega’s. Betrokkenheid toon je door te blijven volgen en te schrijven. Door aandacht te houden voor diegenen die anders vergeten worden. Die rol moet zuiver blijven. Dus niet meer geven dan aandacht, hou vast aan een open blik! In theorie is het prachtig, maar in de praktijk soms een worsteling. En als werk een worsteling wordt, moet je er dan mee stoppen?
Deze column staat tevens in het lentenummer van Nieuwe Liefde. Somajeh is benieuwd naar uw reactie, advies of visie, dus deel uw gedachten vooral met haar via .(JavaScript moet ingeschakeld zijn om dit e-mail adres te bekijken) onder vermelding van ‘Gezonde distantie?’
Praat mee