De Speld wil serieus zijn in onserieusheid

‘Aan de orde is de verwarring over de steun aan Griekenland. Dat staat er echt. Live op Nederland 1.’ Diederik Smit (23) leest op de site van de NOS de aankondiging van het Tweede Kamerdebat over Griekenland. Van de andere kant van de lage houten tafel mompelt Jochem van de Berg (29): ‘Wat een mooi woord, belastingharmonie.’ Smit reageert onmiddellijk met een grap: ‘Het zijn belastingen, maar als je er harmonie achter zet klinkt het toch positief. Of je noemt het gewoon soeverei­niteitsondermijning.’

Ze zitten in een flexkantoor in de Amsterdamse Jordaan. Een stuk of twintig jonge mensen werken er aan druppelvormige bureaus. Laptops met een Apple-logo overheersen. Hier en daar overleggen groepjes op zachte toon, anderen hebben koptelefoons op. Alleen het geluid van de koffiemachine klinkt nu en dan hard door de open ruimte. In een hoek leidt een wankele houten trap naar ‘het aquarium’. De kleine kamer kan met een glazen deur worden afgesloten. Hier kun je lawaai maken. Jochem start een geluidsfragment om het te bewijzen. ‘Rrrroekoekoe rrrroekoekoe’, tettert de stem van Marijke Helwegen door de ruimte. ‘Dus dan schrijf ik hier roekoe roe..’. Diederik onderbreekt: ‘Nee, het is roekoekóe.’

Voor de tweede achtereenvolgende dag werken de Speldmakers hier aan een uitzending van Globaal Nieuws, de radiorubriek die De Speld sinds vorig jaar maakt voor WNL. ‘Normaal maken we vijf minuten radio, nu is het twee uur,’ vertelt Jochem tussendoor. ‘WNL wil in de zomer experimenteren met nieuwe programmering. Ze vroegen zelfs of we vier uur konden maken. Maar twee leek me genoeg.’

Dan weer tegen Diederik: ‘Goed, dus we hebben het intro.’ Smit onderbreekt: ‘In hoeverre gaan we eigenlijk aankondigen dat het deels oud materiaal is dat we hergebruiken?’ Jochem antwoord: ‘Niet. Voor die paar mensen die dat door hebben… Een cabaretier zegt toch ook niet: “We doen al het hele jaar deze grappen”.’

De satirische website De Speld ging in 2007 online. Motto: ‘Jouw vaste prik voor betrouwbaar nieuws’. Met koppen als ‘Multiculturele discussie officieel afgerond’ en ‘Mart Smeets betrapt op EGO-gebruik’. En filmpjes over ‘Asielzoekers voortaan ontgroend’ en ‘Duits, gym en natuurkunde voortaan één vak’.

Het initiatief komt van Jochem van den Berg en Melle van den Berg (31). Geen familie, wel vrienden. Melle legt uit: ‘We wilden iets maken wat goed was, iets wat er nog niet was. We willen uniek zijn.’  Waarmee hij niet wil zeggen dat er in Nederland geen goede satiremakers zijn. ‘De Nederlandse versie van de Daily Show vond ik ook erg goed. Maar wel jammer dat Jan Jaap van der Wal qua tekstschrijvers alleen in zijn eigen vijver gevist heeft. Stand-up comedians zijn niet per se goede schrijvers voor televisie.’

De meeste artikelen voor De Speld worden door twee of drie mensen geschreven. Het contact verloopt voornamelijk digitaal. Redactievergaderingen zijn er niet, hooguit af en toe een brainstorm over specifieke publicaties. Wel is er grondige eindredactie.

De site trekt inmiddels zo’n honderdduizend unieke bezoekers per maand en dat aantal groeit nog steeds exponentieel. Vorig jaar steeg het bezoek met 250 procent. Toch vindt Melle dat het beter kan. ‘We zitten nog niet aan het plafond. Ooit hadden we een businessplan waarbij we in 2010 een volledig betaalde redactie hadden. Zo ver zijn we nog niet. We hoeven er niet rijk van te worden, maar het is wel redelijk dat mensen die enkele dagen per week in de site steken, ook betaald worden.’

De ongeveer vijftien medewerkers hebben allen een baan of studie ernaast, zoals promovendus, docent filosofie (Jochem) of consultant (Melle). Maar er zijn ook enkele journalisten en een cabaretier bij de vaste kern. Al wil Diederik zichzelf geen cabaretier noemen zolang hij er nog naast studeert.

Toch begint De Speld langzamerhand een begrip te worden, en met de bekendheid stijgen ook de inkomsten. Drie jaar lang hebben ze het voor niks gedaan, maar sinds een jaar wordt er geld verdiend. Met een radiorubriek voor WNL en een wekelijkse krantenpagina in De Pers. Ook verkopen ze nu en dan advertorials op de site en worden ze ingehuurd als dagvoorzitter op congressen. Dit najaar verschijnt hun eerste scheurkalender (15 euro, te koop op hun eigen site en bij boekwinkels en via bol.com) en op Prinsjesdag wordt de Kamervragengenerator gelanceerd. Verder staat er nog een boek over de Nederlandse geschiedenis op de planning.

‘We zijn – om het hip te zeggen – een crossmediaal imperium’, aldus Jochem. Voor hem is de combinatie van filosofielessen geven en De Speld ‘een mooie balans tussen serieus en dit.’ Hij gebaart naar zijn computer en Diederik vult aan. ‘Hoewel we in onze onserieusheid toch wel serieus zijn.’ Want hoewel vermaak en relativering belangrijke doelen zijn, gaat het er ook om dat het ergens op slaat. ‘Met wellicht af en toe een kritische noot.’

Zo bracht De Speld een liveblog over ‘Zwarte Maandag’, om die van nieuwssites als nrc.nl, volkskrant.nl en nos.nl op de hak te nemen. Uit het intro: ‘Een media-evenement, vergelijkbaar met Roze Zaterdag, Blauwe Maandag, Frikadellendinsdag en Panorama Mesdag.’ En updates als: ‘Premier Rutte stelt partyminded Nederland gerust: “Dance Valley gaat volgend jaar gewoon door. Desnoods met overheidssteun.”’ Maar ook: ‘Zwarte Maandag gaat ook in de Hoorn van Afrika niet ongemerkt voorbij, Somalische Kwame Mpufu ziet jaarloon van 60 dollar in rook opgaan na verkeerde belegging.’

Ook na de dood van Osama Bin Laden werd een liveblog gestart. Melle: ‘We zaten ’s ochtends te chatten over wat we ermee zouden doen. Toen kwamen er al zoveel grappen voorbij, dat ik zei: laten wij ook een liveblog beginnen.’ Want, zo was een van de eerste updates: ‘Veel nieuws in allerlei kranten en ook op internet over de dood van de leider van Al Qaeda. Heel veel nieuws. Te veel misschien om het allemaal te vatten. Voor duiding kunt u daarom op dit liveblog terecht.’ En meteen daarna: ‘Voorlopig blijven we CNN overschrijven. U leest het hier dus altijd als tweede.’

Mediakritiek is de grootste component van hun satire, beaamt Melle. ‘Neem bijvoorbeeld de aanslag in Noorwegen, ik snap dat iedereen daar iets mee wil doen, maar in één middag waren er alweer 58 experts aan het woord.’

Ondanks die kritiek is De Speld behoorlijk populair bij journalisten. Voor de pagina in De Pers werden ze door de krant zelf benaderd. ‘Ze vonden ons leuk. Na een gesprek van vijf minuten hadden we een deal.’

Nog altijd trappen veel mensen in hun grappen, blijkt uit reacties die de schrijvers horen. ‘Zelfs van vrienden die heel goed weten wat De Speld is, hoor ik dat ze pas na twee, drie artikelen in De Pers denken: “Oh, het is niet echt”,’ vertelt Jochem. Toch is De Speld er allerminst op uit mensen te foppen. ‘We willen niet een hoax de wereld in helpen’, stelt Diederik. Jochem beaamt dat: ‘Als we zouden schrijven “Bom op de Dam”, is dat op geen enkele manier grappig. Wij willen mensen vermaken.’

www.speld.nl

——-