De methode Middendorp

Peter Middendorp is ‘helemaal kapot’. Het is dinsdag 13 oktober. De tocht langs de media om zijn jongste boek ‘De Lachende Derde’ (over minister-president Balkenende) aan te prijzen is hem zwaar gevallen. ‘Ik heb twee weken op tosti’s geleefd’, vertelt hij boven een uitsmijter in perscentrum Nieuwspoort. De avond ervoor was hij hoofdgast bij OBA Live (Radio 5) met Pieter Hilhorst. Eerder die week ging hij met kamerlid Ger Koopmans (CDA) in debat bij Pauw & Witteman over het dédain ten aanzien van de minister-president dat uit zijn boek zou ademen. Later die middag heeft hij een interview voor het radioprogramma De Avonden. Middendorp: ‘Toen ik besloot Den Haag te gaan volgen heb ik me voorgenomen altijd eerlijk te zijn. Dat betekent dat je moet staan voor wat je schrijft. Dus moet ik me ook in de media verantwoorden.’

De interviews ziet hij ook als erkenning. ‘Mijn eerste drie boeken hadden een kleine oplage. Dit boek heeft nu al een vierde druk.’

Toch is er vandaag weer een nieuwe werkdag. Naast het vragenuurtje vermeldt de Kameragenda weinig interessante onderwerpen. Zoals de behandeling van de ‘subsidiariteitstoets van het voorstel voor een richtlijn tot uitvoering van een gesloten herziene raamovereenkomst inzake ouderschapsverlof’. Middendorp, terwijl hij de Kameragenda terug geeft aan een bode: ‘Prima, een lekker saai vragenuurtje’. Hij neemt zijn ‘vaste’ plaats in op de vrijwel lege perstribune. Het bordje vermeldt: NOS Nieuws.

De interactie in de vakken vindt hij het meest interessant. ‘Dat Ineke van Gent (SP) nu in het vak van de PVV gaat zitten kan een column opleveren als ik later deze week weet wat dat betekent. Het meest interessant is om te volgen wie met wie praat en hoe ze dat doen.’ Zo is hem de verandering in Rita Verdonk opgevallen. ‘Ze is ineens veel aanwezig in de Kamer; stort zich weer op het dagelijkse handwerk. En als ze een voorstel steunt, steekt ze lachend één vinger op, ter illustratie dat ze slechts een eenmansfractie is. Ineens beschikt ze over zelfspot. Het leverde me een column op.’

Verbaasd volgt Middendorp vanaf de tribune Kamerlid Brigitte van der Burg (CDA), die naar de interruptiemicrofoon loopt. ‘Ik zit hier nu al twee jaar, maar nog steeds zie ik mensen naar voren komen die ik niet ken’.

Terwijl Van der Burg haar punt maakt kijkt Middendorp naar Mei Li Vos (PvdA): ‘Ze heeft altijd leuke kleren aan’, zegt hij dromerig. En als Bas van der Vlies naar de microfoon stapt: ‘Je hoort nu geloof ik te zeggen dat hier de nestor van de Kamer opstaat, het staatsrechterlijk geweten. Hij spreek wel mooi en kan bij conflicten goed relativeren. Maar hij is erg radicaal als het gaat over vrouwen of homo’s.’

Aantekeningen maakt hij nauwelijks. Af en toe haalt hij een Moleskine-boekje uit zijn colbertjas ‘Die zijn klein en gaan niet gauw kapot. Ik doe er lang mee.’ Middendorp houdt zich nauwelijks bezig met de inhoud. ‘Alsof debatten werkelijk over inhoud gaan. De inhoud wordt overschat. Neem de AOW. Je kunt in feite drie posities innemen: voor, tegen of iets in het midden. Maar het gaat over winnen, verliezen en cultuur. Neem het debat over de vrijheid van meningsuiting. Balkenende schakelde Mark Rutte uit. Hij diskwalificeerde hem vanwege het feit dat hij de Holocaust erbij haalde. Einde debat. De inhoud wordt hier vaak verkracht.’

De journalisten houden te weinig afstand, vindt hij. ‘De journalistieke belangstelling richt zich op de choreografie van de macht. Ophef, consternatie, ruzies.’ Je kunt de invloed van de lezers en kijkers hierin natuurlijk niet onderschatten, relativeert hij. ‘We zijn immers allemaal geïnteresseerd in machtsspelletjes. Maar op de lange termijn heeft de lezer er niks aan.’ 

Hij vindt het jammer dat er weinig Haagse journalistieke reportages worden geschreven. ‘Ik vraag me af waarom journalisten na afloop van het debat met zijn allen naar een politicus lopen voor dat ene quootje. Net als sportjournalisten die achter zo’n voetbalpuber aanrennen. Ik denk dan: maak een mooi wedstrijdverslag!’.

Middendorp kan ieder moment van de dag zijn agenda wijzigen, in tegenstelling tot de journalisten naast hem in het persvak die gedwongen zijn zich tot hun onderwerp te beperken. ‘Laatst bezochten twee moslimmeisjes de publieke tribune. De beveiligingsmensen waren in rep en roer. Toen ze opstonden besloot ik hen te volgen. Ze liepen vrolijk naar de tramhalte en hadden volstrekt niet door dat de beveiliging van de Tweede Kamer in totale paniek was.’

Na het vragenuurtje loopt Middendorp naar de wandelgang, de plek in het Kamergebouw voor de plenaire zaal waar journalisten en lobbyisten op dinsdagmiddag Kamerleden en bewindslieden aanschieten. Sommigen wenden hun hoofd af wanneer ze Middendorp door de gangen van het Kamergebouw zien lopen. ‘Ik heb weinig vrienden hier. Er zijn kwesties geweest door mijn columns. Ik heb wel excuuscolumns geschreven, omdat ik later vond dat ik te ver was gegaan. Bij Max van Weezel (zie kader) en Henk Kamp. Maar dat kun je niet iedere week doen.’

Trouwens, zo voegt hij toe. ‘Ik heb ook bewonderaars onder politici en journalisten. Maakt ook niet uit. Ik ga voor het stukje en wil niemand ontzien, ook mezelf niet. Ik ben niet aan het afzeiken om het afzeiken. Geen afrekeningen. Natuurlijk voel ik wel eens een steek in mijn maag als ik hier loop, maar daar probeer ik me niks van aan te trekken.’

In de wandelgang wordt hij hartelijk begroet door de Haagse redacteuren Peter Kee en Jurgen Latijnhouwers van Pauw & Witteman. Ze bespreken de komende parlementaire week. Kee vertelt een anekdote. Over Camiel Eurlings, waar hij bijna tegenaan liep toen hij Middendorp eens de ministerskamer liet zien in het Tweede Kamergebouw. ‘Eurlings zei: “Zoek je mij?”. Hij wilde duidelijk al te graag aan tafel bij P&W worden uitgenodigd.’

Middendorp: ‘Ik heb een paar vrienden in Den Haag. Aan hen heb ik beloofd mijn column vooraf voor te leggen als ze erin voorkomen. Maar eigenlijk past de eenzaamheid van dit vak mij wel. Ik ben slecht in samenwerken.’ Latijnhouwers beaamt: ‘Peter durft schade op te lopen. Hij schrijft interessant voor journalisten én voor mensen die niets van journalistiek weten. Dan doe je het goed.’

Middendorp heeft nog geen inspiratie voor een column. ‘Ik kan mijn stukjes tot vrij laat in de avond aanleveren, maar meestal schrijf ik in de ochtend. Rond het uitkomen van de film Fitna leverde ik mijn columns vlak voor de deadline in, omdat de gebeurtenissen zich snel opvolgde. Achteraf bezien waren dat niet de beste. Tegenover mijn Groningse vrienden (Middendorp woont alleen doordeweeks in Den Haag, red.) merkte ik destijds dat ik Haagser geworden was dan ik wilde zijn. Door in de ochtend te schrijven kan ik beter afstand bewaren en beter mijn eigen waarnemingen terughalen. Je wordt hier de hele dag geïnfecteerd met meningen.’

Op weg naar Nieuwspoort voor het interview met De Avonden wordt hij staande gehouden door voormalig Kamerlid en vice-voorzitter van Nieuwspoort Godelieve van Heteren: ‘We houden volgende week in Nieuwspoort een debat met jongeren over de media. Doe je mee?’, vraagt ze. Peter vindt het prima en verdwijnt snel in de perstoren.

Later in de sociëteit van Nieuwspoort (‘Het interview ging over mijn literaire stijl’) vertelt hij over de boosheid van het bestuur van het perscentrum toen hij de code tot twee keer toe schond. ‘Dat gezeik is nu afgelopen. Ze weten nu dat ik niet wegga. Blijkbaar hebben ze besloten me te omarmen. Het is biologie: het krachteloos maken van je tegenstander. Ik kom hier zo’n twee keer in de week om te borrelen. Niet teveel. Ik ga ook graag naar de sportschool hier om de hoek.’

Hoe lang hij nog bij De Pers blijft weet hij niet. De krant bood hem kort na zijn intrek in Den Haag een podium voor zijn Binnenhof-project in de vorm van een dagelijkse column. ‘Ik ben freelancer. Maar volgens mij zijn ze tevreden. En ik ook.’ Hij heeft weinig contact met de drie Haagse redacteuren van de krant. ‘Af en toe geven ze me een tip.’ Het gaat volgens hem beter met De Pers. ‘Er wordt weer gedacht aan uitbreiding van oplage en verspreiding.’

Zijn volgende boek zal gaan over tegenslag. ‘De titel is: “Het leven gaat door”. De relatie tussen politiek, publiek en journalistiek heb ik wel zo’n beetje behandeld.’ Hij denkt aan verhalen over hoe mensen omgaan met tegenslag, afgewisseld met – toekomstige – columns uit De Pers. ‘Het zou kunnen gaan over iemand als dichter Pieter Boskma. Hij verhuisde met zijn vrouw naar een duinhuisje, waar zij al snel overleed. Sinds haar dood schrijft hij als bezeten over de liefde.’

Hij overweegt daarnaast zich serieus op het Koninklijk Huis te storten. ‘Mijn theorie is dat het koningshuis ons het zicht ontneemt op onszelf. Nederland was eigenlijk de eerste moderne republiek, met alle vrijheden van dien. Na de Franse tijd is de monarchie hier pas gevestigd, met hulp van de grote mogendheden. Om het koningshuis als bindend element te kunnen presenteren, wordt ons republikeins verleden verwaarloosd in het onderwijs. Ik zou daar wel eens mijn tanden in willen zetten.’ foremus@villamedia.nl

Anderen over Peter Middendorp

Martijn van Dam, mediawoordvoerder Partij van de Arbeid: ‘Ik heb één of twee keer met hem te maken gehad. Interessant is dat hij op een andere manier waarneemt dan we gewend zijn. Hij heeft me één keer in zijn column genoemd. Het grappige in deze kwestie – ik weet niet eens meer waar het over ging – was dat ik van iedereen complimenten kreeg, terwijl hij me de grond in boorde. Hij houdt je een spiegel voor. Dat is verfrissend.’
Ferry Mingelen, presentator Nova/Den Haag Vandaag: ‘Ik heb niet echt leuke ervaringen. Maar ik heb weinig zin om dat weer op te rakelen. Daar wilde ik het bij laten.’
Femke Halsema, fractievoorzitter van GroenLinks bij de presentatie van zijn eerste bundel columns (‘Lange Poten’) in Nieuwspoort: ‘In tegenstelling tot wat de parlementaire pers over het algemeen doet – namelijk het duiden van het nieuws – beschrijft Middendorp nog wat er gebeurt in de Tweede Kamer. Ik heb hem uren eenzaam op de perstribune zien zitten.’ Ze vroeg zich wel af of het een goed idee is dat Middendorp nog een jaar op het Binnenhof blijft. ‘Hoe lang kun je vreemdeling blijven?’
Max van Weezel, dreigde – als voorzitter van perscentrum Nieuwspoort – Middendorp vorig jaar te royeren als hij nog één keer de Nieuwspoortcode (de afspraak dat hetgeen journalisten en politici in de sociëteit bespreken off the record blijft) zou schenden. Nu zegt hij: ‘Het was een bestuursbesluit, dat ik hem als voorzitter moest meedelen. Ik vond het niet leuk dat hij mij vervolgens nogal persoonlijk aanviel in zijn columns.’ Inmiddels is Van Weezel een ‘groot bewonderaar’ van Middendorps column. ‘Ik vind het een briljant idee van De Pers om een antropologische studie te laten uitvoeren naar de rare diersoort die er op het Binnenhof rondloopt.’ Van Weezel geeft Middendorp tegenwoordig ‘paternalistische’ tips. ‘Bijvoorbeeld hoe hij creatief met de code om kan gaan. Want als hij iets in Nieuwspoort hoort dat hij in een column wil gebruiken kan hij het ook in café Plein 19 situeren.’ Dat Middendorp hierop een gesprek van een aantal RT L-redacteuren liet plaatsvinden in de rookruimte van de Haagse RT L-redactie was weer niet zo handig, vindt van Weezel. ‘Die redactie heeft namelijk geen rookruimte.’
‘Mutsaerts’ op GeenStijl: ‘(..) enorm brutaal Pers-columnistje met controversiële stukjes die het “ons kent ons” gevoel in Den Haag altijd zo lekker verzieken.’