De belangrijkste lessen en terugkijktips van het International Journalism Festival in Perugia

Eelco Bosch van Rosenthal - Journalist en presentator van Nieuwsuur
‘Ik zat bij een gesprek met Fergal Keane, een oorlogscorrespondent van de BBC. Hij sprak over de diagnose PTSS [posttraumatische stressstoornis, red], de diagnose die hij zelf enkele jaren geleden had gekregen. Hij heeft daar ook een boek over geschreven. Het is een weergaloze verteller.

Het ging in Perugia geregeld over oorlog, maar dat had wel iets meer gekund. Met name gezien de twee oorlogen die nu worden gevoerd in Gaza en Oekraïne. Het verhaal van Keane was misschien niet per se inspirerend, maar wel pakkend en ontroerend. Het raakte me.

Het aanbod van het festival in Perugia is enorm, alle facetten van de journalistiek komen voorbij. Dat creëert soms een luxeprobleem, omdat je moet kiezen. Ik heb wel het gevoel dat ze ietsjes strenger mogen zijn: sommige sessies waren heel goed en over andere sessies is naar mijn mening niet goed genoeg nagedacht. Maar als je je eigen interesses kent, voor mij zijn dat vooral onderzoeks- en crisisjournalistiek, dan valt er genoeg te halen.

Het is ook een festival waardoor je weer gaat nadenken over je vak. Je ziet hoe breed de journalistiek eigenlijk is. Als je iemand als Keane over de mooie en minder mooie kanten van oorlogsjournalistiek hoort praten denk je even: misschien moet ik mij daar gewoon helemaal op toeleggen.

Ik dacht tijdens het festival ook geregeld: we hebben toch echt het leukste vak op aarde. Zo’n bevestiging heb je af en toe nodig.’

Bekijk hier de sessie ‘Fergal Keane: the scars of war reporting’

Laurens Vreekamp - Auteur en oprichter van de Future Journalism Today Academy
‘Het was vooral inspirerend om in Perugia allerlei mensen te spreken, waar je per ongeluk tegenaan liep.

Eén sessie vond ik heel bijzonder, dat was het gesprek met Jesper Doub (ex-directeur van International News Partnerships van Meta) en Madhav Chinnappa (ex-directeur van News Ecosystem Development bij Google).

Zij bevonden zich natuurlijk eerst aan ‘de andere kant’, maar tijdens deze sessie zaten ze in een soort ‘hot seat’ om op een zelfreflecterende manier sorry te zeggen. Ze probeerden met hun voormalige functies in het reine te komen.

Vooral Doub had wel een scherpe analyse. Samengevat zei hij in grote lijnen dat de nieuwsindustrie zichzelf heel belangrijk vindt, maar in de ogen van techplaftorms niet veel voorstelt.

Canada werd als voorbeeld aangehaald. Daar worden nieuwsmedia sinds de zomer van 2023 door Meta op Facebook buitengesloten, nadat de Canadese overheid een wet had afgekondigd waardoor techreuzen meer moeten afdragen aan die media.

Voor big tech platforms heeft nieuws geen grote waarde. Sterker nog, het faciliteren ervan kost ze soms geld. Die techbedrijven voelen zich ook niet aangesproken door de klagende nieuwsindustrie. In Canada mist geen enkele Facebookgebruiker het nieuws, maar de uitgevers zien hun verkeer vanuit sociale media natuurlijk drastisch dalen.

Het gesprek voelde ook als oproep. Ja, we kunnen het over democratie en de rol van techreuzen hebben. Maar snap nou eens hoe die platforms naar de wereld kijken. Die bedrijven hebben geen boodschap aan onze argumenten. Niet omdat ze kwaadaardig zijn, maar zo werken ze gewoon niet. Dat vond ik verfrissend.

De twee mannen hadden nog een andere oproep aan de journalistiek: ‘Zorg dat je krachten gaat bundelen en samen optrekt om de echte strijd te voeren. Vooral om lezers en kijkers terug te halen die nu hun tijd nu elders besteden, bijvoorbeeld op Netflix. Bedenk vervolgens ook collectief waar het publiek jullie voor nodig zou hebben. En verzin op die manier oplossingen, in plaats van een strijd te voeren tegen big tech die je niet gaat winnen.’

Nobelprijswinnaar Maria Ressa was ook aanwezig in het publiek en stond op een gegeven moment op om een vraag te stellen. Toen hield de hele zaal zijn adem in. Wat ze precies vroeg moet ik even terugkijken, want ik was zelf ook een beetje starstruck.

Bekijk hier de sessie ‘What went wrong between Big Tech and the News? And did anything go right?’

Karel Smouter - NRC. Vormt vanaf 1 juni samen met Wendelmoet Boersema de hoofdredactie van Trouw
‘Social media is dead, long live the social web’ - Een panel met een hoogwaardige line-up (Zoe Schiffer van Platformer, Joanna Geary, ex-Twitter, nu Bloomberg en Tik Tok-journalist Johanna Rudiger), waaruit ik opstak dat de toekomst van de journalistiek op het internet in feite opnieuw open ligt.

De decentralisatie op de socials (niet drie, maar wel tien platforms om rekening mee te houden) geeft hoofdbrekens, maar biedt ook kansen. Bijvoorbeeld om een directe relatie met je gemeenschap van lezers op te bouwen.

Bekijk hier de sessie ‘Social media is dead, long live the social web’

Interne communicatie
‘Communication as culture’. Pijnlijk herkenbaar: waar journalisten voor hun publicaties ieder woord of segment op een schaaltje wegen en zorgvuldig afstemmen op hun publiek, zijn we qua interne communicatie soms slordig. Slacken, appen, ‘signallen’, mailen (ook buiten werktijd): we doen maar wat.

In dit leuke panel wordt de gedachte verkend: wat als we nu eens net zo zorgvuldig communiceren met elkaar als met ‘de buitenwereld’?

Met als bonustip voor leidinggevenden: al je externe communicatie is óók intern. Goede kans dat een LinkedIn-post zelfs beter wordt gelezen dan het volgende mailtje aan iedereen.

Bekijk hier de sessie ‘Communication as culture: how journalists can use their story-telling skills to improve their organisation’

Nieuwsmijders
Er werd in Perugia veel gesproken over nieuwsmijders, naar aanleiding van de alarmerende rapporten daarover van het Bonn Institute en het Reuters Institute. Dit vond ik een prettig praktische sessie, met strategieën om nieuwsmijders alsnog binnenboord te halen.

Recensie: Avoiding the News verplichte kost voor inzicht in een bewust onbereikbaar deel van ons publiek

Van transparantie tot oplossingsgerichte journalistiek: je hebt het vast allemaal al eens gehoord, maar deze sessie zorgt voor overzicht en is voor leidinggevenden ook goed om te delen met chefs en collega’s, door de praktische toepassingen.

Bekijk hier de sessie ‘Seven practical strategies to counter news avoidance’

Eric Smit - Journalist en mede-oprichter van Follow the Money
‘Het waren niet zozeer de sessies die mij hebben geïnspireerd, maar meer het ín Perugia aanwezig zijn. Samen met heel veel andere journalisten. De gesprekken met mensen die nieuwe dingen proberen. Op plekken waar het echt knokken is. Collega’s uit Polen en Hongarije bijvoorbeeld.

Die zitten vol kracht, inspiratie en doorzettingsvermogen en willen journalistiek een plek bieden in die totaal vergiftigde en gepolariseerde medialandschappen. We bespraken waar ze mee worstelen en hoe ze de eindjes aan elkaar knopen. Daarin kun je elkaar van adviezen voorzien.

Ik vond dat sommige onderwerpen in sessies niet helemaal uit de verf kwamen. Bijvoorbeeld omdat de moderator niet goed was, maar ik ben wel mega kritisch. Om er toch een sessie uit te halen wil ik het gesprek met een voormalig Google-man en een voormalig Facebook-man uitlichten. Dat gesprek (zie de tip van Laurens Vreekamp, red.) ging over hoezeer de wereld van de kranten door hen beschadigd is geraakt.

Ik kom uit een tijdperk waarin die strijd vol aan de hand was en wij zelf iets aan het bedenken waren om ons daartegen te weren.

Het discours was toen: ‘de techbedrijven eten onze boterham op’. Ik vond dat een standpunt vanuit slachtofferschap. Er kwam gewoon een beter product op de markt, dat handiger was voor adverteerders. Daar heb je mee te dealen, zo werkt kapitalisme. Dat zorgt ook voor innovatie.

Grappig genoeg werden er tijdens die sessies ook vragen uit het publiek gesteld, die dat slachtofferschap nog steeds onderstreepten. Zoveel jaar na dato. Die houding heeft veel innovatie in de media tegengehouden. Follow the Money is een advertentieloos medium. Zie daar; je kunt er omheen bewegen.

Sophie van Oostvoorn - Redactiechef C.Tru (Mediahuis) en auteur van de nieuwsbrief De Nieuwe Lezer
‘De leukste sessie heb ik op zaterdag bezocht. Die ging over de verslaggeving van populistische en vooral rechts-populistische partijen. Die proberen het discours te veranderen door keer op keer extreme uitspraken te doen. Hierdoor raken de journalistiek en de lezers langzamerhand murw geslagen en die uitspraken geaccepteerd.

Ik werd bevestigd in mijn gedachte; als uitspraken in strijd zijn met de democratische rechtsstaat, dan moet dat ook gewoon benoemd worden door journalisten.’

Bekijk hier de sessie ‘How should Europe’s mainstream media cover far right political parties’

Clicks of binding?
‘Daarnaast was er een mooie sessie met Carmella Boykin, TikTok-producent van de Washington Post. Ze kreeg de vraag hoeveel verkeer vanuit TikTok terugvloeit naar de website van The Washington Post. Die cijfers had ze niet paraat, maar ze onderstreepte juist de enorme bereidheid van hun TikTok-volgers met betrekking tot oproepen vanuit de krant.

Je kunt dus naar zo’n TikTok-account kijken vanuit het oogpunt dat het meer clicks en verkeer naar je andere platformen moet opleveren, maar je kunt ook het belang van betrokken lezers centraal stellen.’

Bekijk hier de sessie ‘New voices in journalism: YouTube creator panel’

Freek Staps - Hoofdredacteur ANP
‘Mijn twee take-aways uit Perugia: mentale gezondheid, het is inmiddels een breed gedeelde worsteling. Hoe houden we elkaar gezond terwijl we wel werk moeten afleveren? Grenzen stellen aan de kant van werknemers, weten we gelukkig al langer. Maar leidinggevenden moeten evenzeer grenzen stellen. Wat verwachten we van elkaar, waar begint en eindigt werk? Wat moeten we samen bereiken? Heldere communicatie voorkomt ruis en ruimte voor twijfel. Daar is iedereen mee geholpen.

Ten tweede: de AI-hype begint in te dalen tot een nieuw realisme. Het gaat niet meer over alles dat kan, maar over waar het de journalistiek kan ondersteunen en versterken. Kwantiteit is niet het doel, iedereen kan namelijk wel 1.753 verschillende versies van een artikel of foto uit een computer laten rollen.

Waar wordt de journalistiek echt beter van? Daar zal het gesprek over gaan, het komende jaar.

Bekijk hier de sessie ‘AI Showcase’

Marijn Duintjer Tebbens - Crisis- en klimaatjournalist bij Nieuwsuur
‘Het festival voelde een beetje als de Uitmarkt, maar dan met journalisten. En ik dacht op meerdere momenten: wat hebben we toch leuk en belangrijk werk.

De beste en meest concrete sessies waren die waarin journalisten gewoon vertelden hoe ze te werk gaan. Een van die sessies ging bijvoorbeeld over onderzoeksjournalisten die op straat iets zagen en dat als beginpunt van hun onderzoek namen.

Een journalist van The Financial Times zag bijvoorbeeld hoe een moskee in Peking in korte tijd helemaal verbouwd en ontdaan werd van zijn Arabische architectuur.

Daar zijn ze ingedoken en het bleek dat er in honderden moskeeën in China een soort anti-islamitische actie van de Chinese overheid gaande was. Dat hebben ze ontdekt met behulp van Google Earth Pro, waarmee ze moskeeën voor en na de verbouwing vast konden leggen.

In diezelfde sessie ging het over een lokale verslaggever uit Manhattan in New York City. Hij zag op een bepaald moment heel veel auto’s met tijdelijke nummerborden, uit allerlei Amerikaanse staten door zijn stadsdeel rijden.

Zijn onderzoek kwam uit bij een lucratieve zwendel in tijdelijke nummerborden, waarvan er duizenden werden uitgegeven. Ook zo’n verhaal begint gewoon bij goed kijken.

Zo’n sessie geeft niet alleen energie, maar maakt ook duidelijk dat je ook in je eigen omgeving om je heen moet blijven kijken.’ 

Bekijk de sessie ‘Investigating stories hiding in plain sight’