Correspondent Joost Bosman komt Georgië niet meer in; wijkt uit naar Armenië

Hoofdstad Jerevan om precies te zijn, maar we spreken Bosman terwijl hij in Nederland is.

Villamedia sprak Bosman vorig jaar uitgebreid, kort nadat hij uit Rusland was vertrokken. “Ik ben een beetje aan het landhoppen nu”, zegt Bosman nuchter. Hij kwam in augustus 2024 in Georgië aan. Twee maanden later waren er verkiezingen, die door de Rusland-vriendelijke partij Georgische Droom zijn gewonnen.

In november vorig jaar verwierp het Europees Parlement de uitslag vanwege de “vrij noch eerlijk” verlopen verkiezingen. Het kandidaat-lid van de Europese Unie zou die verkiezingen binnen een jaar moeten overdoen. Premier Irakli Kobachidze schortte prompt het EU-toetredingstraject op, tot zeker eind 2028.

“Bewijs voor fraude is niet echt voorhanden”, stelt Bosman. “Maar dat de verkiezingen slecht en chaotisch zijn verlopen, dat is wel duidelijk.”

Noodgedwongen verliet Joost Bosman Moskou: ‘In Georgië heb ik het idee dat er een last van mijn schouders valt’ | Villamedia

De naar Georgië uitgeweken Bosman deed dit en vorig jaar in hoofdstad Tbilisi verslag van demonstraties tegen de steeds sterkere anti-Europese koers van Georgische Droom.

De autoriteiten zetten inmiddels camera’s en gezichtsherkenning in tegen demonstranten, die hun gezichten daarom steeds vaker verbergen. Als journalist is dat natuurlijk geen optie, maar Bosman is ervan overtuigd dat hij daar toen is gefilmd en geïdentificeerd.

Boete
Wie bij demonstraties wordt gezien, krijgt automatisch een boete opgelegd van vijfduizend lari - bijna 1600 euro. “Dat is voor mij al geen klein bier om te moeten betalen. Ik zou het van mijn opdrachtgevers waarschijnlijk wel vergoed hebben gekregen, maar voor de gemiddelde Georgiër is dat vier maandsalarissen”, zegt Bosman.

Bosman: “Het gekke is, ik heb helemaal niets thuisgestuurd gekregen. Geen telefoontje gehad. Geen sms’je of wat ook maar.” Toen Bosman afgelopen maart met een minibusje vanuit Armenië naar Georgië reisde, vertelde een Georgische douanebeambte hem van het bestaan van die boete. Met een duim over de schouder richting Tbilisi stelde ze “dat leggen ze je daar wel uit” - waarna Bosman mocht doorreizen.

Bosman ging tegen de boete in beroep, met hulp van een pro-deo advocatencollectief. Overigens met succes, al wist hij dat toen nog niet.

Letterlijk een paar uur voor ons gesprek ontving Bosman schriftelijke bevestiging van het Georgische ministerie van Binnenlandse Zaken. Zijn bezwaarschrift is gehonoreerd en de boete wordt niet opgelegd. De boete op basis waarvan hem waarschijnlijk de toegang is geweigerd. “Ik begrijp er niks van”, zegt Bosman.

Bosman verwachtte dat hij terwijl dit bezwaarschrift liep, niet geraakt kon worden. Tegelijk is deze verwarring en doorlopende onzekerheid een van de methoden die Rusland en Georgië graag inzet tegen journalisten en activisten.

Onzekerheid
Bosman noemt een van de weinige Russische contacten die nog on the record met hem wil praten, analist en oud-journalist Andrei Kolesnikov. Terwijl andere Russen voor een opgehouden blanco A4’tje of uitspraken op sociale media jaren celstraf krijgen, wordt hij met rust gelaten.

Misschien komt die klop op deur alsnog, misschien niet. De onzekerheid is mogelijk een krachtigere intimidatie dan daadwerkelijk te worden opgepakt, werp ik op.

Ondanks die dreigende onzekerheid spreekt zijn contact vrijuit. Zijn vrouw en kinderen hebben Rusland verlaten. Ik heb niets meer te verliezen, zegt Kolesnikov. “Althans, zijn vrijheid”, constateert Bosman sobertjes. Hij noemt Kolesnikov verschrikkelijk dapper. “Die man blijft gewoon Poetin en het hele bewind oorvijgen geven.”

Qua gecultiveerde onzekerheid: Bosman kreeg van de Georgiërs te horen dat het een weigering voor één keer betreft. “Je kunt in theorie morgen terugkomen om het nog eens te proberen”, aldus een beambte. Uiteraard geen garanties voor toelating of uitblijven van een herhaling van het urenlange oponthoud. Bosman: “Tegelijk zou het me niet verbazen, want de willekeur is zó sterk.”

Enkel een stel lampen, wat kleding en een net aangeschafte digitale piano moet Bosman nog uit Georgië naar Armenië laten versturen, zegt hij op de vraag wat hij in Georgië noodgedwongen achterlaat. Verder was de woning gemeubileerd betrokken, dus gelukkig zonder sentimentele waarde.

De woonruimte in Armenië is al geregeld, zegt Bosman. Eenmaal in Armenië wordt het wel een stuk eenvoudiger om de Georgische willekeur aan de grens nog eens te testen. “Met een minibusje kost dat je drie tientjes. Als je bij de grenscontrole komt en ze laten je door, dan weet je het.”

Bosman wil het in ieder geval eens proberen, zegt hij. “Ik heb de woonruimte nog niet geaccepteerd en ga zondag of maandag vanuit Jerevan met een minibusje toch nog in Georgië zien te geraken. Gewoon om te testen. Laten ze me binnen, dan blijf ik in Georgië. Zo niet, dan terug naar Jerevan en daar voorlopig blijven.”

Pesterij
Een beetje in de buurt blijven na de weigering - “Armenië, Griekenland of Turkije ofzo”, zegt Bosman - was geen optie: “Dat mocht niet. Er stonden zelfs twee agenten bij om te zien of ik wel echt een ticket naar Nederland boekte.”

Hij moest ook een tijdje ‘in quarantaine’. Bosman”: “Ze willen natuurlijk niet dat je de stad in rent met je paspoort en onvindbaar bent”. Gedurende die tijd sprak Bosman met een Italiaanse zakenman, die zonder directe aanleiding ook de toegang was geweigerd. “Hij had niets met de protesten te maken gehad. Het is totale willekeur, heb ik de indruk.”

Bosman was met zijn Russische vrouw bij hun afreizen uit Georgië op 11 juni vroeger dan normaal naar het vliegveld gekomen, omdat hij al extra vragen verwachtte. Er volgden niet nader geduide, uren verslindende ‘onderzoeken’. In de tijd die Bosman aan de grens werd opgehouden werd het bovendien steeds onwaarschijnlijker dat hij z’n vliegtuig terug naar Nederland nog zou halen.

“Mijn indruk was dat het pure pesterij was om me mijn vliegtuig te laten missen. En dat is gebeurd. Mijn vrouw moest alleen naar Nederland vliegen, terwijl ze daar heg noch steg kent.”

Bij terugkeer afgelopen weekend kreeg Bosman uren later, diep in de nacht, tot twee keer toe het aanbod: betaal de boete, dan kom je alsnog Georgië in. “Ik stond aan het loket om te betalen. Ze zeiden: we kunnen u niet vinden. (De boete was toen al geannuleerd, red.). Toen moest ik wéér wachten. Uiteindelijk kwam het hoofd van de douane naar me toe met een stuk papier: helaas, we kunnen u niet toelaten.”

Bosman: “Het was totale verwarring. Misschien ook bij hen, ik weet het niet. Meer dan vijf uur oponthoud: dat heb ik in Rusland nooit meegemaakt. Ik heb daar ook nog nooit zo’n belachelijke hoge boete gekregen. Nou ja, één keer, toen ik in een grensgebied was waar ik niet mocht zijn. Maar dat kostte me omgerekend geloof ik 16 euro. Ik vond het in Rusland wel bedreigender, omdat de FSB (de binnenlandse veiligheidsdienst, red.) een stuk gehaaider is en veel engere dingen met je kan doen, zoals vastzetten.”

“Ik heb de indruk dat, ondanks dat het in Georgië heel snel de verkeerde kant op gaat, ze huiveriger zijn om écht buitenlanders gevangen te zetten”, aldus Bosman.