AI-Media Journaal: Tegen de afhankelijkheid van de VS kun je ook zélf iets doen

Misschien heb je hem deze week voorbij zien komen: een post waarin Rob Wijnberg president Trump het grootste gevaar voor de wereld sinds 1933 noemt. Lang stond het bericht niet online voor het zonder pardon door LinkedIn verwijderd werd.

Kritiek op de POTUS wordt niet gewaardeerd. De verontwaardiging van de Correspondent is groot: “Het verwijderen van journalistieke inhoud door een groot digitaal platform als LinkedIn raakt aan een fundamenteel beginsel van de democratische rechtsstaat: de vrije verspreiding van informatie”. Het is niet het eerste incident dat laat zien hoezeer de macht van big tech ons raakt.

Die invloed reikt verder dan sociale media. Het Internationaal Strafhof kampt al langer met Amerikaanse sancties. Dat begon met het Microsoft-account van hoofdaanklager van het Internationaal Strafhof, Karim Khan. Inmiddels zijn ook andere rechters en aanklagers aan de beurt. De gevolgen zijn ingrijpend. Geen Uber, Airbnb of Netflix. Geen e-mail via Microsoft of Google. WhatsApp, Instagram en Facebook: onbereikbaar. Betalen met Visa, Mastercard of PayPal? Het kan allemaal niet meer. Sancties vanuit de VS kunnen ver reiken.

Afhankelijkheid van Amerikaanse bigtech neemt nauwelijks af
Toch neemt de Europese afhankelijkheid van Amerikaanse bigtech nauwelijks af. Software-ontwikkelaar Bert Hubert brengt in kaart welke organisaties ‘voor hun primaire missie’ afhankelijk zijn van Amerikaanse bedrijven. Schrik niet, het zijn er nogal wat: van het UWV tot gemeentes tot de veiligheidsregio’s. Je vraagt je bijna af: wie niet? Ook onderwijsinstellingen draaien bijna allemaal op software van Google of Microsoft.

Zelfs het bedrijf dat de software achter DigiD beheert, dreigt in Amerikaanse handen te vallen. Het leidde tot een brandbrief en een Kamerdebat, want zo maken we onszelf wel héél kwetsbaar voor eventuele sancties van de VS. Een onafhankelijk AI-adviesorgaan ‘om de blinde vlek op het gebied van AI weg te nemen’ zou dan ook geen dag te vroeg zijn. Deze week riepen zesenvijftig briefschrijvers vanuit wetenschap, onderwijs en maatschappelijke organisaties daartoe op.

Tandje bijzetten
De noodzaak voor de EU om een tandje bij te zetten, is inmiddels ook in Davos doorgedrongen. De voorzitter van de Europese Commissie, Ursula von der Leyen, presenteerde daar EU INC, een initiatief dat het voor AI-bedrijven makkelijker moet maken om te opereren in verschillende EU-landen. Geen 27 verschillende wetgevingen meer. Geen aparte juridische entiteiten, advocaten of accountants voor elk land. De belofte: je registreert je onderneming binnen 48 uur online, zonder verder bureaucratisch geneuzel. De hoop is natuurlijk dat dit innovatie stimuleert, groei versnelt en investeringen aantrekt, zodat Europa op eigen benen gaat staan.

Er klonken meer voorzichtig optimistische geluiden in Davos. Zo lanceerde W Social een Europees alternatief voor de bekende sociale netwerken. W Social verifieert of gebruikers echt zijn, doet factchecks en wordt gebouwd, bestuurd en gehost vanuit Europa. Een paar maanden geleden maakten we ook al kennis met het Luxemburgse Monnett, een ‘post algorithmic’ sociaal medium waar je je eigen tijdlijn samenstelt. Nu nog hopen dat het aanslaat.

Gedoe? Wel een beetje
Ondertussen kun je ook zelf je afhankelijkheid van Amerikaanse big tech vast wat terugschroeven. Bits Of Freedom presenteert een stappenplan om je los te maken. Mailen kan bijvoorbeeld ook prima met Soverin. Browsen in Firefox of Brave, zoeken in DuckDuckGo. Veilige online opslag vind je The Good Cloud of Proton Drive. Je weg vinden? Probeer OpenStreetMap of Organic Maps eens. AI-assistenten en chatbots kunnen ook lokaal draaien. Kijk eens naar JanAI, OLMo 2 of Proton Lumo. De NGO geeft ook tips voor wachtwoordmanagers, messaging apps (Signal of Threema) en social media (Mastodon of Pixelfed).

Gedoe? Wel een beetje, maar Bits of Freedom praat je stap voor stap door iedere overstap heen.