Rubrieken – Collega's en communities
Bij de dood van een jonge Iraakse journalist
woensdag 13 augustus 2008
Het bericht verscheen op 22 juli op diverse news wires: ‘In het Iraakse Kirkuk is de 23-jarige journalist Soran Mama Hama doodgeschoten. Hij was verslaggever voor het tijdschrift Lvin in Sulaymaniyah. Een van zijn laatste artikelen handelde over de opkomst van prostitutie in Kirkuk, geholpen door plaatselijke politie en veiligheidsdiensten. Met Hama komt het aantal dode journalisten in Irak sinds de Amerikaanse inval in 2003 op 129.’
Hoe wreed een conflict als dat in Irak ook mag zijn, kille cijfers van dodenaantallen blijven vaak een abstractie. Maar in dit geval was ik, toen ik enkele dagen later vernam van deze moord, danig van mijn stuk gebracht. Deze jonge, talentvolle journalist had ik nog maar enkele maanden daarvoor getraind, waarbij we het betreffende artikel over prostitutie en de rol van de politie hierin samen hadden besproken.
Ik ontmoette Soran Hama eind mei in Sulaymaniyah, toen ik daar tien dagen lang de redactie van Lvin (‘Beweging’) trainde namens Press Now. Dit politieke tijdschrift, dat tweewekelijks verschijnt, is een van de weinige onafhankelijke politieke tijdschriften in Koerdisch Noord-Irak en heeft de afgelopen jaren een reputatie opgebouwd als criticaster van de twee grote politieke partijen in Koerdisch Irak, de KDP en de PUK.
De afgelopen jaren is de redactie al diverse malen bedreigd en in april 2007 werd de hoofdredacteur, Ahmad Mira, opgepakt na een kritisch artikel over de KDP. Hij werd mede dankzij protesten van andere media snel vrijgelaten. Lvin bleef spraakmakende, kritische stukken publiceren en de oplage bereikte dit jaar zo’n 20.000 exemplaren.
Ook Soran Hama leverde een belangrijke bijdrage aan het succes van Lvin. Deze vriendelijke, trotse jongen met lang haar en een vlassig baardje, was correspondent in Kirkuk, een stad die veel onveiliger is dan het rustige Sulaymaniyah. Kirkuk ligt op de rand van de Koerdische regio en wordt niet door één politieke factie gecontroleerd, waardoor er veel geweld en corruptie heerst.
Soran schreef veel over de sociale ellende in de stad, maar omdat hij daarbij niet schroomde om kritiek te leveren op milities en bestuurders, werd hij ook bedreigd. In een kort portret dat een collega-journalist van hem maakte zei hij: ‘Ik ben er trots op dat ik werk in een gevaarlijk gebied, maar ik maak me ook zorgen. Al vijf keer ben ik met de dood bedreigd. Ik was vooral ongelukkig toen een hoge functionaris van de KDP mij bedreigde. Mijn moeder maakt zich zorgen om mij.’
Toen we tijdens de training mogelijke onderwerpen bespraken, vertelde Soran dat hij al een half jaar bezig was om materiaal te verzamelen voor een stuk over prostitutie in Kirkuk, die welig tierde en waarin politie en veiligheidsdiensten nauw betrokken zijn.
Toen ik zijn conceptartikel las, was ik onder de indruk. Er moest nog wel wat aan de vorm worden gesleuteld, maar het was een mooi en goed onderbouwd verhaal.
Soran was erg blij met de lof die hij kreeg van de hoofdredacteur en zijn collega’s. Niemand vermoedde op dat moment dat dit artikel zijn leven direct in gevaar zou brengen.
Half juni werd het artikel geplaatst. Kort daarna namen de bedreigingen aan zijn adres toe. Anderen waarschuwden hem dat hij werd geschaduwd. Soran voelde dat het gevaar toenam en begon een week voor zijn dood voorbereidingen te treffen voor een eventueel vertrek uit Kirkuk. Maar hij was te laat. Op 21 juli werd hij ’s avonds voor zijn huis opgewacht door vier gewapende mannen en doodgeschoten.
Volgens de politie in Kirkuk zijn de daders spoorloos en is het motief voor de moord ‘onbekend’. Maar veel Koerdische journalisten zien de aanslag als een poging om de vrije meningsuiting over politieke corruptie de kop in te drukken.
De redactie van Lvin, Koerdische media en internationale organi¬saties hebben opgeroepen tot een diepgaand onderzoek.
Soran Mama Hama wist dat hij in een gevaarlijke stad werkte, maar hij had de moed om te schrijven over de wantoestanden en degene die hiervoor verantwoordelijk zijn. Tegen de collega die een portret over hem schreef, zei hij: ‘Ik weet dat ik in een dodenzone werk. Maar zolang ik leef, blijf ik journalist.’ Hij heeft woord gehouden, al duurde zijn leven veel te kort. Ik zal hem niet vergeten, en hoop dat zijn dood, net als die van zijn honderden Iraakse collega’s, niet voor niets is geweest.