Opinie
Mag het een leugentje meer zijn?
donderdag 18 december 2008
‘Een journalist bericht waarheidsgetrouw, maakt een duidelijk onderscheid tussen feiten, beweringen en meningen, handelt met open vizier.’ Met kromme tenen las ik deze aankondiging voor het mediadebat over zelfkritiek onder journalisten.
De afgelopen jaren hebben de media bol gestaan met verhalen over jongeren die zich onophoudelijk te buiten gingen aan seks, drugs, alcohol, criminaliteit en geweld. Het AD schreeuwde ‘Jongeren massaal aan de breezerseks’, Zembla waarschuwde dat tieners leven in ‘een pornografische jeugdcultuur waarin onvrijwillige seks en verkrachting steeds normaler worden’, en Elsevier brulde in ons gezicht ‘Ruim 130.000 kinderen onder de 12 crimineel’. Alle ouders hielden hun hart vast, ervan overtuigd dat hun kroost het einde der tijden inluidde. Dit alles was reden genoeg voor uitgeverij Elmar om mij een jaar lang op onderzoek te sturen en antwoord te geven op de vraag of de jeugd echt van God los was.
Op het moment dat ik de opdracht kreeg had ik instinctief een antwoord klaar. Maar het zou niet journalistiek verantwoord zijn geweest om mijn onderbuikgevoelens als ‘feit’ te presenteren. Een journalist bericht immers waarheidsgetrouw en maakt een duidelijk onderscheid tussen feiten, beweringen en meningen. En dus zweeg ik, om vervolgens een groot netwerk van professionele onderzoekers om mij heen te verzamelen en aan de slag te gaan. Het resultaat werd een meeslepend boek getiteld ‘Ik ben geen kind meer’, dat op 20 november in het bijzijn van minister Rouvoet werd gepresenteerd aan de Nationale Jeugdraad. De conclusie van het onderzoek? Dat er niet zozeer iets mis is met de jeugd maar van alles met de media!
Berichten over kinderen raken onze diepste emoties. Niet voor niets vermelden we bij aanslagen of ongelukken vooral hoeveel kinderen er gewond of gedood zijn. Beelden van uitgemergelde kindjes in een arm land leveren ook meer donateurs op dan uitgemergelde mannen. En zelfs wanneer we naar de dierenwereld kijken, winnen de puppies het van de volwassen dieren. Het zit nu eenmaal in onze genen. Deze basale emotie leidt echter tot een trieste scheefgroei in de berichtgeving over kinderen.
De media maken de politici verwijten wanneer die op de onderbuikgevoelens van het publiek inspelen om te kunnen scoren. De pot verwijt hier echter de ketel dat hij zwart ziet. Het zijn immers de media zelf die zich bijna onophoudelijk schuldig maken aan populisme om een zo groot mogelijk publiek te trekken. Een publiek dat vooral reageert wanneer er weer eens flink ingezet wordt met een vette kop dat het helemaal mis is met onze kinderen. Professionele organisaties zoals de Rutgers Nisso Groep op het gebied van seksualiteit, of de Beke onderzoeksgroep op het gebied van criminaliteit storen zich al heel lang aan de scheve berichtgeving en ook de jeugd zelf ergert zich rot. Dat laatste leidde ertoe dat op You Tube filmpjes werden gezet onder de noemer ‘ Het Weerwoord’ . Daarin proberen jongeren wanhopig om het mediabeeld bij te stellen. Helaas kijken volwassenen maar weinig naar You Tube en dus gaat hun hartenkreet verloren. Temeer omdat de media blijkbaar wel graag bereid zijn om op de voorpagina te schreeuwen dat de jeugd massaal crimineel zou zijn, maar slechts weinig aandacht geeft aan de conclusie van een diepgravend professioneel onderzoek dat ‘de jeugd deugt’. Terwijl zo’n conclusie toch met gejuich zou moeten worden ontvangen.
In 1999 vloog half medialand in de gordijnen omdat de koningin tijdens een bijeenkomst met hoofdredacteuren had gezegd dat in de Nederlandse pers ‘de leugen regeert’. Tien jaar later hebben de media niets gedaan om dit beeld te corrigeren. Sterker nog, we mogen inmiddels genieten van een televisieprogramma met de voornoemde uitspraak als titel. Het feit dat dit programma wekelijks uit talloze leugens kan selecteren, maakt duidelijk dat er iets echt fout zit. En dan opeens lees ik de aankondiging voor het mediadebat over zelfkritiek onder journalisten. Zelfkritiek onder journalisten? Behalve in dat ene televisieprogramma zie ik er bar weinig van. Zelf zou ik overigens ook liever het woord ‘ zelfrespect’ op een groot bord omhoog willen houden. Want wat voor waardeloze journalist, of redacteur, ben je eigenlijk als je jezelf schuldig maakt aan mediapopulisme door goedkoop te willen scoren met berichten over een zogenaamd verloederde Nederlandse jeugd. Als er iets verloedert in Nederland, dan is het de pers.
Toch kan het tij nog gekeerd worden. Zeker waar het de berichtgeving over de Nederlandse jeugd betreft. Natuurlijk gaat het soms fors fout bij sommige jongeren, maar op dit moment worden deze incidenten uitvergroot en gepresenteerd op een manier waardoor het lijkt alsof er iets structureel mis is met alle jongeren. Dat is domweg een leugen. Griekse filosofen zoals Plato klaagden in de oudheid al over de jeugd. Zij reageerden echter vanuit een onderbuikgevoel en hadden niet de uitstekende journalisten die wij tegenwoordig hebben. Het enige dat nu dus hoeft te gebeuren is dat iedereen zich strakker aan de norm houdt door feiten in hun juiste context te publiceren en zich van mediapopulisme te onthouden. Door waarheidsgetrouw te zijn, een duidelijk onderscheid te maken tussen feiten, beweringen en meningen, en te handelen met open vizier. Want hoe dan ook, de reputatie van de journalistiek is onlosmakelijk verbonden met het niveau van haar berichtgeving.
9 reacties
1. door Hans Roodenburg, 18 december 2008, 15:46
Gelukkig zijn er nog genoeg dagbladen (NRC Handelsblad, Trouw, De V.) en radio- en tv-programma’s die grotendeels serieus kunnen worden genomen. Opkloppers,sensatiegangers en populaire schrijvers zijn er ALTIJD al onder de Nederlandse journalisten geweest!
Maar je hebt wel gelijk!
2. door Mieke van Wijk, 18 december 2008, 16:47
Ik ben blij met dit bericht van Karl en ben het helemaal met hem eens dat het populisme in de media veel te zwaar vertegenwoordigd is. Het zou fijn zijn als de kritiek hierop wat vaker te horen zou zijn. Al was het maar om de sensationeel opgeroepen beeldvorming te corrigeren.
3. door Tobias Melchior, 18 december 2008, 21:33
Goed en helder - en vooral zeer terecht - stuk van Hammer. Heb inmiddels zijn boek over de Jeugd ook gelezen (na hem op BNR gehoord te hebben). Mieke heeft gelijk; het zou fijn zijn om dit soort kritiek wat vaker te horen. Nog fijner zou zijn als de journalistiek een groot zelfcorrigerend vermogen zou tonen!
4. door Jan Bouwmans, 19 december 2008, 16:49
Niets aan toe te voegen, tenzij dit: ik heb van het zelfreinigingsvermogen van de journalistiek gaan hoge pet meer op na 30 jaar zelf als journalist werkzaam te zijn geweest.
5. door Lia, 23 december 2008, 14:30
Er is nog maar weinig niet vulgaire journalistiek, ook onder de ‘gevestige orden’ sinds het uitgangspunt in de journalistiek selecteren op basis van uitvergroten is. Maar ja, of het ooit zal veranderen? Niet zolang de organisatie van onze Nederlandse samenleving gebaseerd blijft op dat waar hij nu op gebaseerd is, namelijk de verzuiling, waarmee ik niet bedoel betrokkenheid bij anderen maar doelgroepdenken.
6. door Daniel Martens, 23 december 2008, 14:48
@hans roodenburg
Het is inderdaad fijn dat er af en toe goede geluiden van kritiek te horen zijn. Echter de stelling over goede kranten ontkracht bijgevoegd filmpje. De complete situatie waarom dit filmpje is gemaakt, vloeit voort uit een zeer ernstig feit, en toont aan dat het nog veel slechter met onze mediacratie is gesteld.
Vr gr.
Daniel
7. door Olivier, 1 januari 2009, 19:26
Mag ik even braken bij de manier waarop deze meneer zichzelf ophemelt? Citaat:
,,En dus zweeg ik, om vervolgens een groot netwerk van professionele onderzoekers om mij heen te verzamelen en aan de slag te gaan. Het resultaat werd een meeslepend boek getiteld ‘Ik ben geen kind meer’, dat op 20 november in het bijzijn van minister Rouvoet werd gepresenteerd aan de Nationale Jeugdraad.’‘
Inhoudelijk voel ik geen hevige behoefte om het met deze meneer oneens te zijn, maar wie zichzelf zo aankondigt, heeft aan zichzelf ook nog wel wat te sleutelen. Over kromme tenen gesproken…
8. door james, 4 januari 2009, 13:30
een ieder die grijpt naar de pen is bewust toegetreden tot de orde van de ronde tafel van inkt ridders en daarmee verantwoordelijk voor in stand houden van de waarheid zoals hij is op het moment helaas zijn er veel waarheden zoals er ook veel waarnemingen zijn daarom kunnen er in mijn ogen niet genoeg inkt ridders zijn helaas net als vroeger er zijn goede en slechte ridders en het kasteel van intellect lijdt daar wel eens onder.
9. door Ria, 6 januari 2009, 00:00
James, interpunctie is een mooi fenomeen.