Nieuws
Publieke Omroep ontwijkt Balkenende-norm
donderdag 27 augustus 2009
De Publieke Omroep (NPO) probeert actief presentatoren meer te blijven betalen dan de Balkenende-norm. Daarvoor is eerst een uitzondering bedacht voor freelance presentatoren. En als de politiek daar alsnog een stokje voor steekt, wordt uitgeweken naar de all-in productiecontracten.
Dat blijkt uit een reconstructie van de besluitvorming over de beloningsregels voor presentatoren. Op zaterdag 18 juli berichtte NRC Handelsblad dat van de zestig hoog beloonde presentatoren van de publieke omroepen driekwart een eigen bedrijf heeft. Zij ontsnappen daarmee aan de Balken¬ende-norm die minister Plasterk oplegt.
Ofschoon algemeen bekend was dat het overgrote deel van goedbetaalde presentatoren freelance werkt, reageert NPO-voorzitter Henk Hagoort: ‘Het kan niet dat een management-bv als bypass wordt gebruikt om onder de beperkingen van de code uit te komen. Daar maken we een einde aan.’
Eerder was hij minder stellig. De mogelijkheid om freelance presentatoren uit te zonderen van de Balkenende-norm, is namelijk door de NPO zelf bedacht en doelbewust opgenomen in het Beloningskader Presentatoren Publieke Omroep (BPPO) dat naar de Tweede Kamer is gestuurd. Volgens een woordvoerder van de NPO om ‘de juridisch reikwijdte aan te geven van het document. De publieke omroep heeft weinig in te brengen in de salarissen van BV’s. Dat wordt hier beoogd te zeggen.’ Wel ging de NPO er vanuit dat er richting freelancers een ‘normerende werking’ uitgaat van het nieuwe beloningskader dat bedoeld is voor mensen in loondienst.
De omroepdirecteuren waren ook betrokken bij het opstellen van de BPPO. Is de uitzondering voor freelancers met opzet in de regeling gefietst? ‘Ja, absoluut’, zegt Joop Daalmeijer van de NPS. Koen Becking, KRO-directeur: ‘Dat is de negatieve uitleg. Het is maar net hoe je het aanvliegt.’ Hij is voor een beperkte code. ‘Het gaat erom waarover je kunt beslissen. We willen niet ingrijpen in het vrije ondernemerschap.’
Peter Kuipers, directievoorzitter van de Tros, heeft inmiddels van Hagoort een aanvullende brief ontvangen over de beloning van freelancers. ‘We hebben het niet over de bestaande contracten maar over de nieuwe overeenkomsten in de toekomst. Van degenen die een productie compleet leveren kunnen we ook straks de honorering niet begrenzen.’
Kortom: bij vernieuwing van de contracten moeten presentatoren zich onderdeel maken van de productie, dan zijn ze van het gezeur af. En de omroepen ook. Daarmee blijft de publieke omroep boven de Balkenende-norm betalen. Daalmeijer: ‘Het gaat er natuurlijk om dat je bepaald talent binnen de publieke omroep wilt houden. Dan moet je daar wat extra aan kunnen betalen.
Lees ook het interview met Joop Daalmeijer
Hoe het Beloningskader Presentatoren Publieke Omroep tot stand kwam
Het gaat om het Beloningskader Presentatoren Publieke Omroep of BPPO. (Lees voor die B: Balkenende-norm), en de allerlaatste paragraaf, 8.2:
“Opdrachtnemers werkzaam met een Verklaring Arbeidsrelatie winst uit onderneming (VAR wuo) of vanuit een BV met een verklaring Arbeidsrelatie directeur groot aandeelhouder (VAR dga) blijven in deze BPPO buiten beschouwing.” En daaraan wordt dan toegevoegd: “Overigens verwacht de Raad van Bestuur dat dit beloningskader ook voor hen een normerende werking heeft.”
Wie heeft de BPPO opgesteld?
“Het is opgesteld door de NPO in samenwerking met de omroepen en is vastgesteld door het ministerie van OCW”, aldus de woordvoerder van de NPO in Hilversum. Boeiend, Hilversum schrijft letterlijk het ministerie de wet voor. En het is geen nieuws dat OC&W de NPO een warm hart toedraagt.
Waarom is de genoemde uitzondering 8.2 voor zelfstandigen toegevoegd en door wie?
“Om de juridisch reikwijdte aan te geven van het document. De Publieke Omroep heeft weinig in te brengen in de salarissen van BV’s. Dat wordt hier beoogd te zeggen.”
Weten jullie niet dat al jaren presentatoren grotendeels met eigen bedrijven werken en declareren?
“Er is uitgegaan van mensen in dienst bij de publieke omroep. Wij houden ons ook immers niet bezig met de beloning van andere leveranciers. Als blijkt (en dat lijkt nu het geval) dat er speciale BV’s zijn om alleen presentatiekosten mee te kunnen gaan declareren dan treden we hier tegen op.”
We vroegen het verantwoordelijk departement van OC&W waarom betreffende passage voor uitzondering van bedrijven zo expliciet is opgenomen.
Het antwoord:
“De regeling is opgesteld door NPO en ter goedkeuring voorgelegd aan de minister. De genoemde passage vloeit voort uit de (media)wettelijke regeling.
Het is bekend dat er constructies werden gehanteerd. Een dergelijke presentator wordt namelijk niet als medewerker van de publieke omroep beschouwd, maar als zelfstandig ondernemer. Het BPPO legt daar echter wel een inspanningsverplichting aan de omroepen op, om beloningen vast te stellen die in lijn liggen met de hiervoor genoemde bedragen.”
Op 1 juli debatteerde de Tweede Kamer die direct acht sloeg op de uitzondering, wellicht geholpen door lobbyisten van de commerciële omroepen die immers presentatoren mogelijk straks goedkoper kunnen inlijven. De ‘commerciëlen’ voelden zich niet geroepen hier iets over te zeggen.
Een motie van Mariko Peters (Groenlinks) gericht tegen de uitzondering, haalt bakzeil na het afraden ervan door minister Plasterk.
Enkel passages uit het boeiende debat:
Johan Remkes (VVD): “Misschien kan de minister ingaan op de VAR-bv of VAR-DGA, want daar wordt weinig over gezegd. Daar ligt echter een aanmerkelijke mogelijkheid van een vluchtroute.”
Jasper van Dijk (SP): “Hoe zit het met de bv’tjes? Hiervoor geldt een inspanningsverplichting. Wat voor sancties staan hier dan op?”
Joël Voordewind (ChristenUnie): “Tot slot een opmerking over de sluiproutes zoals de bv’s. Die zijn niet dichtgetimmerd, maar er is wel sprake van een inspanningsverplichting voor de omroepen om beloningen vast te stellen die in lijn liggen met de hiervoor genoemde bedragen. Waarom is dit niet steviger dan alleen een inspanningsverplichting?”
Minister Ronald Plasterk in zijn antwoord: “Tot dusverre hebben wij het alleen maar gehad over mensen in loondienst. Strikt genomen is dat het enige waar je echt bij kunt. Ik stel het dus toch op prijs dat de publieke omroep in de code die men zelf heeft vastgesteld heeft gezegd te willen dat er ook wanneer men een programma inkoopt, bijvoorbeeld van een eenmanszaak of een bv van iemand die zich via die bv ter beschikking stelt voor het maken van een programma voor de publieke omroep, een inspanningsverplichting ligt om ook dan de vergelijkbare beloningscode van toepassing te doen zijn. Dat geldt dan ook voor buitenproducenten….
…Dit is geen tandeloze inspanningsverplichting, omdat ik wil zien dat de omroepen na een jaar rapporteren waartoe dit leidt en dat elk geval waarin zich zoiets voordoet ook bekend is bij de raad van bestuur, zodat wij ook kunnen zien dat dit niet vervolgens als een vluchtroute wordt gehanteerd. Dat kan natuurlijk niet de bedoeling zijn.”
Dan zet Mariko Peters (GroenLinks) de aanval in: “Mij ontgaat nog een beetje de ratio achter deze uitzondering voor bv’tjes. Waarom ook voor bv’s niet de gedragscode voor beloningen op dezelfde manier toegepast? Waar het nu om gaat, is of er wordt ingekocht of dat het geld in een arbeidsovereenkomst wordt geschoven….
…Kan de minister bevestigen dat dat niet de bedoeling is en dat je netto, of je nu bv, opdrachtnemer of werknemer bent, op hetzelfde moet uitkomen: de Balkenendenorm?
Plasterk: “Dan is het inderdaad zo — dus dat misverstand kan ik hier wegnemen — dat dit niet betekent dat daar ongelimiteerd opgeplust kan worden…Waar wij hier over bv’s praten, gaat langzamerhand heel ver.
…Wij spreken nu over een situatie waarin en productiebedrijf voor een omroep een programma maakt. In zo’n situatie heeft de omroep nu een inspanningsverplichting. Men moet tegen de maker van het programma zeggen: wij willen eigenlijk ook van u horen dat u zich houdt aan de Balkenendenorm. Bij een overheidsinstantie kunnen wij vaststellen wat het maximumsalaris zal zijn en bij een semioverheidsinstantie kunnen wij dat ook nog doen. Bij een vrij bedrijf, wat een bv is, kunnen wij dat echter niet zomaar doen…”
(Hier debiteerde Plasterk een feitelijke onjuistheid: Het ging niet over productiebedrijven, maar over management-BV’s en zelfs eenmanszaken (die hij eerder expliciet noemde).
Plasterk gaat nog wat verder: “…Stel dat de publieke omroep een voetbalwedstrijd uitzendt. Dan kunnen wij wel meedenken over de vraag welk bedrag de publieke omroep mag betalen voor de voetbalrechten. Daarover kan je eventueel een opvatting hebben. Wij kunnen echter niet meedenken over het salaris van de voetballer. Bewust kies ik een voorbeeld dat ver weg lig, omdat wij het over dit voorbeeld snel eens zullen worden.”
Fraaie redeneerkunst van de minister, maar dit voorbeeld dient de waarheid allerminst. Als Mariko Peters (GroenLinks) blijft aandringen op inperking van deze bedrijven, zet Plasterk er nog een tandje bij:
“Op een gegeven moment bereiken wij hierbij de grenzen van de redelijkheid. Als de publieke omroep de muren laat behangen, is men toch ook niet verantwoordelijk voor het salaris dat de behanger krijgt?”
Boris van der Ham (D66) weet ook dat het om een substantieel aantal via een bedrijf bruto declarerende presentatoren gaat: “Er wordt weliswaar steeds gesproken over de ongeveer dertig personen die de Balkenendenorm overtreffen, maar met de bv’s erbij gaat het misschien wel om veel meer personen, misschien wel om het dubbele.”
Peters dient daarop motie 74 (31804) in om de uitzondering voor zelfstandigen ongedaan te maken:
Plasterk raadt de motie van Peters af. Een dag later, op 2 juli 2009, vindt de stemming plaats: de aanwezige leden van de fracties van de SP, PVV, GroenLinks, SGP en Rita Verdonk stemmen vóór deze motie en de overige fracties (CDA, PvdA, ChristenUnie, VVD, D66) tegen.