Nieuws
KIM-college: de pessimist en de optimist
donderdag 22 januari 2009
Veel lof was er voor de Brit Nick Davies, Europees Journalist van het Jaar, toen zijn boek ‘Flat Earth News’ in februari 2008 uitkwam. Logisch: hij schetst de teloorgang van de journalistiek, en verwijt dat de op winst gerichte grote corporaties waar mediabedrijven in de loop der jaren in zijn opgegaan. Prof. dr. Marcel Broersma, hoogleraar Journalistieke Cultuur en Media aan de Rijksuniversiteit Groningen, is genuanceerder: ‘Davies’ visie is wat mij betreft te zwart’.
De pessimist en de optimist, zoals Broersma het zelf verwoordde, stonden woensdag 21 januari tegenover elkaar tijdens het jaarlijkse college van het Katholiek Instituut voor Massamedia (KIM). Davies, een geanimeerd verteller, mocht nog eens uit de doeken doen wat hij eerder al in Flat Earth News schreef, en deed dat aan de hand van een reeks hilarische missers die hij uit de Britse media had gevist.
Die missers komen volgens Davies voort uit de voorverpakte berichten van persbureaus en voorlichters, die zonder controle één op één in de krant worden gezet. Dat gegeven gaat hand in hand met wat Davies ‘morele paniek’ noemt. Zingt er een sterk verhaal rond, waarvan je eigenlijk wel weet dat er bij nadere inspectie niet veel van over blijft? Dan zou een ‘wijze journalist’ besluiten er niets mee te doen. Maar de rest pikt het wel op, je lezers lopen over en dus plaats je het uit commercieel oogpunt toch, is de redenatie van Davies.
De grote boosdoeners? Op twee: de pr-bureaus die de journalisten op gehaaide wijze onzin verkopen. Op één: de grote bedrijven, die commercie tot speerpunt hebben gemaakt en daarnaast zo diep in het journalistenbestand hebben gesneden dat de overgebleven verslaggevers niet meer de tijd hebben om fatsoenlijk werk af te leveren.
Broersma pleitte in zijn co-referaat om niet alle schuld af te schuiven op de bedrijven, maar ook eens wat beter naar de journalistiek zelf te kijken. Een pijnpunt, weet Broersma. Want werd het introspectieve ‘Het zijn net mensen’ van Joris Luyendijk niet veel kritischer ontvangen dan het vingerwijzen in het boek van Davies?
Daarnaast vraagt hij zich af of het werkelijk zo erg is dat media veel gebruik maken van pr- en persbureaus. Dat de feiten gecheckt moeten worden, daar heeft Davies een punt. ‘Maar ook hier denkt Davies te zwart’, aldus Broersma. Davies onderzoek zegt niets over de stukken die wél zijn gecheckt, en vervolgens niet gepubliceerd. En soms wordt er gecheckt zonder dat het aan de tekst is af te zien.
Broersma’s stelling gaat nog een stapje verder: ‘Volgens Davies zijn alleen artikelen die helemaal geen gebruik maken van voorverpakte informatie volledig betrouwbaar. Maar is dat wel zo eerlijk?’ Ook al doe je alles volgens het boekje, volgens de hoogleraar betekent dat nog steeds niet dat er geen ruis in je werk kan zitten. Objectiviteitstreven is goed, maar volledige objectiviteit is nooit haalbaar. Ofwel: er zit een grijs gebied tussen zwart en wit. De situatie is ‘zorgelijk’, beaamt hij uiteindelijk. Maar er is nog ‘voldoende hoop’.
Tijdens het KIM-college werd een verkennend onderzoek van de Radboud Universiteit Nijmegen gepresenteerd waaruit blijkt dat ook Nederlandse kranten voor een aanzienlijk deel van de binnenlandberichtgeving leunen op informatie van persbureaus, andere media of p.r. bureaus. Vaak kan de lezer dit niet uit het bericht opmaken. Meer op Villamedia.