Vlaamse Vereniging van Journalisten spreekt Mediahuis aan op ‘aanvullend’ AI-gebruik
De Vlaamse Vereniging van Journalisten (VVJ) heeft uitgever Mediahuis aangesproken op de recent ingevoerde kaderovereenkomst voor freelancers. Uit deze overeenkomst blijkt dat de gebruiksrechten voor doeleinden van artificiële intelligentie (AI) onder 'aanvullend gebruik' vallen. Voor de VVJ is het echter onduidelijk wat er met die doeleinden bedoeld wordt. Daarnaast wordt er door Mediahuis geen vermelding gemaakt van een vergoeding voor het gebruiken van content voor AI-doeleinden en kunnen freelancers er niet voor kiezen om hun werk niet beschikbaar te stellen voor AI-doeleinden.
In een brief aan Mediahuis stelt de VVJ dat het trainen van AI modellen voor een groot deel leunt op content van journalisten en dat deze AI-modellen een grote economische waarde vertegenwoordigen. Daar zouden freelancers, en eigenlijk de hele beroepsgroep, dan ook een vergoeding voor moeten ontvangen.
De VVJ licht de drie bezwaren in haar brief toe:
1. Gebrek aan duidelijkheid
De overeenkomst blijft uiterst vaag over wat er precies bedoeld wordt met ‘doeleinden van artificiële intelligentie’. Onvoldoende specificatie roept belangrijke vragen op:
- Welke concrete toepassingen zijn bedoeld (intern versus extern gebruik)?
- Welke garanties worden geboden voor ethisch gebruik van content?
- Hoe wordt ervoor gezorgd dat deze toepassingen niet ten koste gaan van de toekomst van (freelance) journalisten?
2. Ontbreken van gepaste compensatie
In voorliggende regeling staat geen specifieke vergoeding tegenover het gebruik van content voor AI-doeleinden. Het algemene bedrag voor aanvullend gebruik dekt dit nieuwe gebruik zonder aanvullende beloning. Dit is onacceptabel. De ontwikkeling van AI-modellen, die steeds vaker op content van journalisten gebaseerd zijn, creëert economische waarde. Het spreekt voor zich dat freelancers (en bij uitbreiding de gehele beroepsgroep) – als leveranciers van deze content – hiervoor eerlijk gecompenseerd moeten worden.
3. Gebrek aan een opt-outmogelijkheid
Freelancers die ervoor kiezen dat hun werk niet als trainingsdata voor AI mag worden gebruikt, moeten deze keuze kunnen maken via een duidelijke opt-outmogelijkheid. Het ontbreken hiervan beperkt de autonomie van freelancers en kan leiden tot ongewilde situaties waarin hun werk wordt ingezet voor doeleinden waarmee zij niet akkoord gaan.
‘Eenzame strijders’
Peter Freitag, president van de Duitse beroepsvereniging voor journalisten dju, geeft aan dat deze kwestie ook in Duitsland speelt: “Freelancers voeren als eenzame strijders reeds gevechten met uitgevers en platformen, die nog steeds niet willen onderhandelen met Duitse vakbonden. Het gebruik van AI moet fatsoenlijk beloond worden, zowel voor vaste als voor freelance medewerkers.”
Ook algemenen secretaris Ricardo Gutiérrez van de EFJ vindt het onacceptabel dat het werk van journalisten zonder hun toestemming gebruik kan worden voor andere doeleinden. “AI moet niet worden gebruikt als voorwendsel om journalisten uit te buiten. We roepen Mediahuis op om zo snel mogelijk in gesprek te gaan met een afvaardiging van de journalisten in kwestie. We waarschuwen ervoor dat soortgelijke bepalingen ook in andere landen waar Mediahuis acteert worden gehandhaafd.
In Nederland lijkt Mediahuis de bovengenoemde voorwaarden nog niet te hanteren.
De VVJ wordt in haar actie gesteund door de Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ), haar Duitse collega’s dju in ver.di, de Franse Association des journalistes professionnels (AJP) en de European Federation of Journalists (EFJ)
Praat mee