Opinie Fred Sengers over de bezuinigingen bij de publieke omroep: Eerst denken, dan schrappen

Ik draai inmiddels lang genoeg mee om te weten wat er gebeurt als er bezuinigingen bij de publieke omroep worden aangekondigd: een cascade van programmatitels die moeten verdwijnen. Zorgvuldig uitgekozen zodat iedereen zich aangesproken voelt: drama, sport, cultuur, documentaires, jeugd en amusement.

Daarna volgen de teleurgestelde reacties van programmamakers. Heel begrijpelijk. Het is natuurlijk niet leuk als je te horen krijgt dat het programma waar je met jouw collega’s met ziel en zaligheid aan werkt moet verdwijnen. Het voelt toch een beetje alsof het kraambezoek een blik in de wieg werpt, een zuinig gezicht trekt en dan zegt dat het kind stinkt.

Vervolgens komen de boze reacties van kijkers en luisteraars die vinden dat er heus wel mag worden bezuinigd op de publieke omroep, maar niet uitgerekend op dat ene programma waar zij zo van genieten. Misschien begint er iemand wel een petitie. Sowieso zijn er altijd wel een paar Bekende Nederlanders die ook een duit in het zakje willen doen en hun welgemeende steun betuigen.

Ondertussen hebben de omroepdirecteuren al in koor verkondigd dat de publieke omroep een van de goedkoopste in Europa is en dat nieuwe bezuinigingen onrechtvaardig zijn. En dat het heel jammer is dat juist programma’s bij hun omroep moeten verdwijnen (al verdenk ik ze ervan dat ze soms de gelegenheid aangrijpen titels waar ze stiekem al langer vanaf wilden nu uit naam van Den Haag het genadeschot geven).

Het is allemaal zo voorspelbaar, ook dat de meest voor de hand liggende reactie iedere keer weer ontbreekt. Zelden begint er in Hilversum iemand over de wettelijke media-opdracht van de publieke omroep of de afspraken die met de overheid zijn vastgelegd in de Prestatieovereenkomst. En dat is gek, want je zou verwachten dat het eerst over de missie gaat en daarna pas over het schrappen of juist behouden van individuele titels.

Als er bezuinigd moet worden op de overheidsuitgaven raakt dat alle sectoren in de samenleving. Het zou een beetje gek zijn als bijvoorbeeld zorg en onderwijs minder geld krijgen, maar de publieke omroep daarvan gevrijwaard moet blijven. We weten ook dat de bezuinigingen van 157 miljoen euro te groot zijn om alleen met verbeterde efficiency of minder managers op te vangen. Dat er programma’s zullen sneuvelen is onvermijdelijk. En dan komt de kaasschaaf tevoorschijn: een beetje minder van dit en een snufje minder van dat.

In Hilversum zijn we goed in beargumenteren waarom alles goed is zoals het is en waarom alles wat we doen even belangrijk is. Er wordt wel van de publieke omroep beweerd dat die door progressievelingen wordt bevolkt, maar omroepbestuurders zijn aartsconservatief. Het is een goede zaak dat de politiek op afstand van de inhoud blijft, maar omdat er een sloot gemeenschapsgeld naartoe gaat mag zij best iets vinden waarom de publieke omroep op aarde is en wat -als er dan toch bezuinigd moet worden- de prioriteiten zijn.

Het nieuwe kabinet moet zich 3+1 vragen stellen. Hoe nuttig zijn bereiksdoelstellingen? Ze werken in de praktijk als een perverse prikkel die programma’s en hele genres naar de getto’s van de daluren duwen, totdat ze naar een themakanaal verdwijnen of in de grabbelton met podcasts belanden. Ja, een publieke omroep kost geld, maar bereik is niet de meetlat om zijn effectiviteit te meten.

Natuurlijk is de publieke omroep voor iedereen, maar betekent dat ook dat voor iedere Nederlander alles voor zijn mediaconsumptie moet worden geproduceerd? Definieer en concentreer je op wat echt tot je publieke taak behoort en complementair is aan wat er door commerciële partijen wordt aangeboden.

Als kwaliteit een uitgangspunt is moet ook de vraag worden gesteld: zijn drie nationale televisiezenders, zes radiozenders, talloze themakanalen en internetplatforms echt noodzakelijk? Want minder geld voor dezelfde kwantiteit leidt tot homeopathische verdunning van kwaliteit. Andersom kun je -zelfs met minder geld- investeren in kwaliteit als je minder kwantiteit in de lucht hoeft te houden.

Pluriformiteit is belangrijk, maar zijn ledenomroepen daarvoor noodzakelijk? Stapje voor stapje wordt het aantal omroepen teruggebracht en de ledeneis versoepeld. Misschien is langzamerhand weleens tijd om die laatste, onvermijdelijke stap te zetten: afschaffen van de ledenomroepen.

Kabinet: red de publieke omroep, want zelf is zij er niet toe in staat.