Nederland stijgt op World Press Freedom Index, maar digitale en fysieke veiligheid blijft probleem

Nederland steeg op de World Press Freedom Index naar de vierde plaats, nadat het land eerder was weggezakt naar plaats nummer 22 door onder meer de moord op Peter R. de Vries in de zomer van 2021. De stijging naar plek vier is volgens RSF te verklaren door de “efficiënte vervolging” van de verdachten in de moordzaak op De Vries.

Ook krijgt Nederland lof voor het feit dat uitgeweken Russische media hier veilig onderdak hebben gekregen. Reporters Without Borders maakt zich wel zorgen over de gevolgen van plannen van verkiezingswinnaar PVV voor de publieke omroep en de ronduit vijandige houding van de PVV tegenover journalisten.

PersVeilig kreeg in 2023 in totaal 218 meldingen van incidenten, in vergelijking met 198 meldingen in het jaar daarvoor. PersVeilig ziet met name dat vrouwelijke journalisten en 112-fotografen extra kwetsbaar zijn tijdens hun werk. Het merendeel van de meldingen is afkomstig van vrouwen.

De stijging in meldingen van 112-fotografen duidt Peter ten Velde, projectleider van PersVeilig, als volgt: ‘Zij komen altijd op plekken waar de
emoties hoog oplopen. Een brand bijvoorbeeld, of een ongeval. Het kan snel gebeuren dat mensen hun emoties dan tegen die fotograaf richten’.

PersVeilig voerde ruim 50 gesprekken met vrouwelijke journalisten. Zij ervaren een gevoel van eenzaamheid na een bedreiging. ‘Het gevoel dat je de enige bent die aangevallen wordt. En dus de behoefte om met anderen met een vergelijkbare ervaring erover te praten. We zullen gaan nadenken over hoe we dat kunnen inrichten.’

Tim Hofman
Als voorbeeld van incidenten jegens journalisten noemt Persveilig onder meer de doodsbedreiging tegen Tim Hofman, de drie journalisten van PowNed die aangevallen werden op Ameland omdat zij een reportage wilde maken over het lokale fenomeen Sunneklaas, de VVD-woordvoerder Kees Berghuis die een microfoon afpakte van een journalist en een medewerker van Omroep Gelderland die in Arnhem-Zuid bedreigd en mishandeld werd. 

Follow the Money
Ook de bronbescherming stond in 2023 onder druk. Zo publiceerde Follow the Money bij een artikel over een incassobureau een undercover gemaakt geluidsfragment, waarbij het incassobureau de afgifte van de opname vorderde. Deze vordering werd afgewezen door de rechter.

Ook bleek dat het Openbaar Ministerie (OM) een ontmoeting tussen Sywert van Lienden en drie medewerkers van De Correspondent afluisterde. Naar aanleiding van de controverse rondom deze heimelijke opnames beloofde het Openbaar Ministerie haar beleidsregels rondom het afluisteren tegen het licht te houden. De Correspondent heeft het OM gedagvaard om de opnames te laten vernietigen. De rechter heeft in deze zaak nog geen uitspraak gedaan.

Maurice de Hond
In de rechtbank stonden media en diverse personen wederom een aantal keer tegenover elkaar, zoals Maurice de Hond die de makers van de podcast ‘De Veroordeling’ over de Deventer moordzaak daagde, omdat De Hond van mening is dat de makers een ‘onjuist beeld’ van hem schetsen.

De rechter oordeelde dat De Hond zich in het licht van de onschuldpresumptie terughoudend had moeten opstellen. Dat heeft hij niet gedaan. De vordering werd afgewezen.

Maar de rechtbank oordeelde ook dat BNNVARA een aflevering van de documentairereeks ‘Een Amerikaanse nachtmerrie’ niet mocht uitzenden, omdat er in de aflevering ‘geen duidelijk onderscheid wordt gemaakt tussen feiten, beweringen en meningen.’

Ook diverse ‘juicekanalen’ werden voor de rechter gesleept en werden in diverse gevallen gedwongen tot rectificaties.