In memoriam: Nicole Lucas schuwde het makkelijke denken in goed en fout

Stomverbaasd is ze – in haar eigen woorden – als het Brabants Nieuwsblad in haar eigen Brabant haar meteen aanneemt na een open sollicitatie. Eerdere baantjes geven haar geen voldoening. Als docent geschiedenis op een middelbare school wil ze het liefst zelf spijbelen, en aan de Universiteit Utrecht vindt ze de wetenschap maar traag.

Haar liefde voor schrijven ontdekt ze als vrijwilliger bij een stichting voor ontwikkelingssamenwerking, de Evert Vermeerstichting van de PvdA . Ze kan er haar enorme betrokkenheid kwijt. De pen en de wereld lonken.

Al snel draait ze met vier collega’s (twee overdag, twee ‘s avonds) dagelijks alle buitenland- en binnenlandpagina’s in elkaar. Vrijdagnacht na enen, als de krant naar de drukker is, staan ze in de disco in Roosendaal.

Toevallig is ze in 1990 op de juiste plek als de machtsverhoudingen in Europa grondig verschuiven. Ze is dan – met een tussenstop bij het Leidsch Dagblad - net een jaar in dienst bij Trouw. Als verslaggever internationale economie maakt ze een reis naar de Sovjet-Unie, wanneer de ene na de andere Sovjetrepubliek de onafhankelijkheid uitroept.

Ze verhuist naar Belgrado
Twee miljoen demonstranten vormen in de Baltische republieken een indrukwekkend menselijk lint. Ze blijft spontaan twee weken langer in Litouwen en schrijft er haar vingers blauw. Daarna wil de redactie een extra buitenlandredacteur voor het roerige Oost-Europa. Ze krijgt de Balkanregio, waar nog geen jaar later de oorlog in Joegoslavië uitbreekt. Ze verhuist naar Belgrado.

Waar oorlogen zich nu live afspelen op alle zenders en socials, in een overweldigende oceaan aan informatie, moeten zij en haar – veelal mannelijke – collega’s zelf hun weg zoeken. Informatie is schaars, de strijdende partijen strooien met leugens en propaganda. Ook letterlijk zoekt ze haar weg, door het bergachtige landschap van haar geliefde filmmaker Emir Kusturica, in belegerde steden en langs chaotische frontlinies. Een thuis vormt de pick-upcamper van collega Dick Verkijk, met wie ze goed bevriend raakt.

Zelf noemt ze die periode achteraf de meest intense van haar journalistieke carrière. In een interne rubriek voor Trouw-collega’s schrijft ze in 2023: “Niet eens zozeer vanwege de fysieke risico’s die ik soms liep. Veel meer omdat toen pas echt tot me doordrong hoe moeilijk ons vak is. En hoe groot de verleiding is om, in een situatie waarin je lang niet alles weet, toch maar de veilige weg te kiezen, binnen de marges te blijven van het geaccepteerde narratief (vreselijk woord), ook al kom je het nodige tegen dat daar niet in past.”

Tanende aandacht voor deze burgeroorlog
De redactie in Amsterdam begrijpt het niet altijd, ondervindt ze. Wat het is om te werken in oorlogsgebied, hoe complex deze burgeroorlog is. Ze worstelt met tanende aandacht voor een strijd die zich voortsleept. Haar verhalen schuren soms, ze schuwt het makkelijke denken in goed en fout. Het levert haar soms de kritiek op dat ze té neutraal is. Eigenlijk een groot compliment, stelt oud-hoofdredacteur Frits van Exter later vast.

De Balkan is ook op ander gebied haar grote liefde. Op een nieuwjaarsfeestje in Belgrado ontmoet ze Drasko Klikovac. Hij helpt haar de dag erna met haar kapotte auto, en dat is het begin van een leven samen. Hij en zijn dochter Irena gaan met haar mee als ze in 1995, uitgeput door al het oorlogsgeweld, weer in Nederland gaat werken. Samen krijgen ze een zoon, Milan.

Een volgend correspondentschap in Brussel is van relatief korte duur. Ze werkt keihard, maar bij de dan nog bedaagde en taaie Europese politiek ligt haar hart niet. Wel bij mensen. Dat kan ze kwijt op de redactie gezondheid waar ze in 2006 begint. Ook hier heeft ze een scherp gevoel voor nieuwe ontwikkelingen. Ver voor de troepen uit schrijft ze over de medische problemen die bij vrouwen veel minder snel herkend worden.

Scherpe kritische vragen
Haar snelheid, gedegen feitenkennis en scherpe, kritische vragen maken indruk op wie met haar samenwerkt. Net als haar warme collegialiteit (en onwankelbare bewondering voor tennisser Novak Djokovic). In haar jaren bij de redactie Opinie, het magazine Letter & Geest en later Tijdgeest specialiseert ze zich in diepte-interviews. Met niet de minsten der aarde, en altijd over thema’s die ertoe doen. Oorlog en vrede, macht en onmacht en de gevolgen voor gewone mensen.

In 2022 wordt ze ziek. Desondanks blijft ze meedenken. Collega’s die op bezoek komen hebben altijd levendige discussies, ze mailt ideeën voor artikelen. Ze is verontwaardigd over het gebrek aan psychische zorg voor uitbehandelde patiënten, of over de dodelijke clusterbommen die geleverd worden aan Oekraïne.

Ondertussen breit ze kussentjes voor andere kankerpatiënten. Het is Nicole Lucas ten voeten uit. Een groot journalistiek geweten, met een groot hart.