Gelijke kansen, andere aanpak

In antwoord op uw sollicitatiebrief, laat ik u weten dat we geen plaats hebben voor een leerling-journaliste… De redactie van het Algemeen Handelsblad bestaat uit alleen mannen. Lien Heyting (61) ontving deze mededeling in 1967 als 18-jarig meisje. Ze vond de brief pas weer terug in 1976 toen ze inmiddels in vaste dienst was bij de kunstredactie van NRC Handelsblad.

Sinds Heytings tienerjaren is er veel veranderd.

Tijdens een debat op over de feminisering van de journalistiek op 6 maart op het Womeninc festival, blikt Frits van Exter (54) hoofdredacteur van Vrij Nederland, weemoedig terug op de mannencultuur in de jaren ‘60, ‘70: ‘Ik vond de mannenkroegcultuur van toen geweldig – licht bohémien. Het leidde nergens toe, het was kinderlijk jongensachtig. Dat dat verdwenen is, vind ik ergens wel jammer.’

Volgens Alexander Pleijter, verbonden aan de universiteiten van Groningen en Leiden, is 38 procent van de Nederlandse journalisten vrouw. Dat cijfer komt uit een onderzoek uit 2006. Uit de Webredactie Monitor 2010 van Entopic bleek vorige maand dat zeker in web­redactionele functies meer vrouwen werken dan mannen (56,6 procent en onder redacteuren onder de 30 jaar zelfs 67 procent). Bij de infotainment televisieredacties werken relatief veel vrouwen; kranten hebben relatief veel mannen in dienst.

Een oude opvatting dat de ideale journalist 24 uur per dag beschikbaar is, bleek in de praktijk niet veel vrouwen aan te trekken. De belangrijkste verklaring voor de snelle toestroom van vrouwen op redacties, kortom, is de invoer van deeltijdbanen, ook op chefniveau. Jan Tromp (61), van de Volkskrant: ‘Het is een brede maatschappelijke trend waarin de kranten zijn meegegaan. Steeds meer vrouwen dragen vergelijkbare verantwoordelijkheden als mannen. De wereld van toen, is niet meer. Ook in Den Haag heerste toen een uitgesproken mannencultuur. Dat uitte zich bijvoorbeeld erin dat je praktisch op het Binnenhof leefde. Nu zie je Tweede Kamerleden om 17.30 uur – zwaaiend met een OV-jaarkaartpasje – naar huis gaan. Dat is de verburgerlijking van de maatschappij – en dat houdt een gelijkere rolverdeling in.’

Een andere belangrijke verklaring voor de feminisering van de journalistiek: kranten kregen een commerciële reden om vrouwen in dienst te nemen. Ze wilden zo veel mogelijk lezers aan zich binden. En het zijn vrouwen die de krant lezen en die bepalen welke krant er dagelijks op de mat valt.

Bernadette van Dijck (50) was van 1998 tot 2003 coördinator van het Bureau Beeldvorming en Diversiteit en gaf in die periode workshops aan (hoofd)redacties. Besproken werd hoe kranten meer vrouwelijke lezers aan zich konden binden: door meer vrouwelijke redacteuren aan te stellen. Van Dijck: ‘Een dominante mannencultuur leidt tot een dominante nieuwskeuze en dat is een armoedige keuze.’

Een belangrijk effect van meer vrouwen op redacties, is dat vrouwelijke deskundigen veel vaker aan het woord komen, zo blijkt uit talrijke onderzoeken. Maar het blijft zo dat mannen vaker worden geciteerd en àls er vrouwen geciteerd worden, dan eerder als slachtoffer of als moeder.

Begin maart werden de eerste resultaten bekend van internationaal onderzoek van het Global Media Monitoring Project, in Nederland vertegenwoordigd door Van Dijck. Op de peildatum, november 2009, was maar liefst 30 procent van de mensen die in het nieuws aan het woord kwamen in Nederlandse media, vrouw. Van Dijck: ‘Een opmerkelijk hoge score. Maar weet dan wel dat vlak daarvoor bekend was geworden dat de overheid jonge kinderen wilde gaan vaccineren tegen de Mexicaanse griep. Er werden dus veel moeders en werknemers in de zorg geïnterviewd.’ De definitieve resultaten van het internationale onderzoek – waarin ook gegevens over het geslacht van de makers van het nieuws staan – worden gepresenteerd in september.

Het is zeker niet zo dat alle vrouwelijke journalisten vaker vrouwen opvoeren. Dieuwke Wynia (40), eindredacteur bij De Wereld Draait Door – waar evenveel vrouwen als mannen werken – zei het in de Vara gids zo: ‘Het klinkt misschien hard uit de mond van een vrouw, maar er zijn echt te weinig leuke vrouwen. Vrouwen zijn over het algemeen bescheiden en niet zo uitgesproken, dat werkt op tv minder goed. En vrouwen worden meer op hun uiterlijk beoordeeld.’

Neerlands eerste vrouwelijke hoofdredacteur, van het Brabants Dagblad, Annemieke Besseling (45), noemde tijdens het debat nòg een verschil in de berichtgeving door mannen en vrouwen. ‘Mannen houden meer van nieuwsjagen. In functioneringsgesprekken vragen we onze redacteuren vaak wat ze het liefste willen

doen bij de krant. Ik heb al vaak meegemaakt dat vrouwelijke redacteuren dan antwoordden: “ik wil gewoon iets leuks doen”. Maar weinig van hen hebben gekozen voor een specialisatie in economie.’

Het idee dat vrouwelijke redacteuren vooral de ditjes en de datjes voor hun rekening nemen, is Van Dijck een gruwel. ‘Het gebeurde vroeger zo vaak dat typisch lichte onderwerpen op denigrerende wijze aan vrouwelijke redacteuren werden toebedeeld.’ Wel onderschrijft Van Dijck dat lange nieuwsstukken tegenwoordig minder gewaardeerd worden dan achtergrondverhalen en meer verhalend nieuws. ‘En daar liggen ook kansen voor vrouwen. Mogelijk zijn zij beter in de verhalende vertelvorm dan mannen.’

De visie van Besseling stuit bij Vera Spaans (32), redacteur bij Het Parool, niet op bezwaren. ‘Ik herken wel dat mannen meer houden van nieuwsjagen. Voor mijzelf geldt dat minder – ik werk op de politieke redactie. Maar ik pak het anders aan dan mijn mannelijke collega’s. Ik kies zachtere onderwerpen, of die krijg ik. Dat vind ik geen punt. Vrouwen moeten dezelfde verantwoordelijkheden en doorgroeimogelijkheden krijgen. Maar je moet ze niet geforceerd in een mannenmal persen.’

Claudia Kammer (38), kunstredacteur bij NRC Handelsblad: ‘Vrouwelijke journalisten zijn eerder geneigd om human interest in hun verhalen te verwerken, al zullen veel mannen die manier van werken inmiddels hebben overgenomen. En vrouwen zijn minder status gericht. Niet zelden willen ze liever schrijven dan leidinggeven. Maar ik vind het te generaliserend om te zeggen dat “ze” niet van nieuwsjagen houden.’

Het fenomeen dat vrouwen onderwerpen anders benaderen dan mannen, is volgens Cindy Castricum (33), hoofdredacteur van PM, een vakblad voor de publieke sector, niet voorbehouden aan de journalistiek. ‘Als er in de Tweede Kamer gesproken wordt over zorg, dan zie je bijna geen mannelijke politici. Je krijgt het beste resultaat als je iets doet dat je interesseert. Het is overigens geen absoluut gegeven. Een van mijn vrouwelijke redacteuren levert juist graag hard financieel nieuws. Tegelijkertijd vind ik wel dat als vrouwen de mindere onderwerpen toegeschoven krijgen, ze goed voor zichzelf moeten opkomen.’

Castricum is voorzitter van de Stichting Vrouw en Media. Die werd opgericht in 1982. Twaalf procent van de dagbladredacteuren was vrouw. ‘Toen er nog veel meer noodzaak was dan nu’, aldus Castricum. Toch wordt de stichting niet opgeheven. ‘We bieden vrouwen de gelegenheid in een informele setting met elkaar te netwerken, omdat mannen dat onder elkaar veel vaker doen.’

Ze hoopt dat een onderzoeker ooit nieuwe cijfers kan achterhalen over de man-vrouwverhouding op redacties.

Ook al is zonder die cijfers wel duidelijk dat redacties beter in balans zijn. Daarmee is het volgens sommigen een stuk gezelliger geworden op redacties. Al moet je volgens Castricum ook weer niet te veel vrouwen bij elkaar zetten, “dan wordt het zo’n kippenhok”.’

magazine@villamedia.nl

——-