Bekijk het portfolio van fotograaf Mona van den Berg: ‘Onverdraaglijk dat de internationale gemeenschap zo stil is over Gaza’

Daria
‘De laatste jaren werk ik aan een groot project over seksueel geweld in conflictgebieden. Vorige maand ben ik naar Oekraïne geweest. Daar ontmoette ik zeven overlevers, waaronder Daria. Ze is 33 jaar en vertelde dat ze net buiten Kiev met haar familie in een huis was toen Russische soldaten binnenvielen. Ze namen haar mee naar hun basis, waar ze verkracht werd door meerdere soldaten. Daarna werd ze weer teruggestuurd naar haar familie. Aan mij vertelde Daria hoe ze tijdens die verkrachtingen dissocieerde; als het ware uit haar lichaam trad. Dat raakte me want ik ben zelf op mijn 22ste verkracht en herinner me nog hoe ik datzelfde had. Verhalen zoals die van Daria moeten verteld worden, want dit is een groep oorlogsslachtoffers die soms bijna onzichtbaar is. Deze vrouwen krijgen geen enkele erkenning en zijn zelden in geschiedenisboeken te vinden. Dat moet veranderen. Ik hoop dat mijn foto’s daar een rol in kunnen spelen.’

Ongedocumenteerd
‘Dit is nu wel een heel urgent thema, want de bed-, bad- en broodregeling wordt afgeschaft. Op de foto zie je een oudere ongedocumenteerde man; wat betekent dit voor hem? Dikke kans dat hij op straat komt te staan, met de winter in aantocht. Duizenden mensen blijven proberen om aan oorlog, armoede en honger te ontsnappen door naar Europa te vluchten, op zoek naar banen die hen en hun gezinnen in staat stellen om te overleven. Een groot deel van die mensen verdrinkt in de zee en degenen die eindelijk Europa bereiken worden nu teruggestuurd. Winstbejag is belangrijker voor het liberalisme dan mensenrechten.’

Ik heb niet de illusie dat ik met mijn foto’s onrecht kan voorkomen, maar ik denk dat het belangrijk is dat mensen zich gezien voelen

Geworteld
‘Ook dat thema speelt nu een grote rol. Steeds meer kinderen die hier geboren of geworteld zijn moeten terug naar een land waar ze nog nooit geweest zijn. Vaak spreken ze de taal niet eens. Daar word ik heel verdrietig van. Ik heb niet de illusie dat ik met mijn foto’s onrecht kan voorkomen, maar ik denk dat het belangrijk is dat mensen zich gezien voelen. Als ik hen fotografeer, komen ze letterlijk in beeld. Dat geeft mensen bestaansrecht, ook deze kinderen.’

X- Alles en niets
‘De portretten voor dat boek heb ik in mijn fotostudio gemaakt in de coronatijd. Net als de rest van Nederland kon ik even niet reizen, dus moest ik een kleiner project verzinnen. Mijn dochter is bijna 20 en identificeert zichzelf als queer. Samen spraken we erover hoe de LHBTIA-gemeenschap steeds meer gediscrimineerd wordt. Met mijn fotografie wilde ik duidelijk maken dat dit niet een soort beweging is, maar dat het om mensen gaat. Dat moeten we als journalisten blijven benadrukken. Nog te vaak worden er overkoepelende termen gebruikt, ook bij vluchtelingen overigens. Dat is jammer, want dat zorgt voor afstand. Met dit boek wilde ik laten zien dat gender ook maar een concept is wat we zelf hebben bedacht, maar dat je net zo goed buiten de lijntjes kunt kleuren. Ik hoop dat steeds meer mensen in de maatschappij dat gaan accepteren.’ 

Wachten
‘De titel van één van mijn boeken en een groot thema in het leven van asielzoekers. Vaak zitten ze jarenlang in onzekerheid tot ze iets horen van de IND. Sommige mensen moeten zes tot tien jaar wachten. In die periode weet je niets en mag je niet werken of een opleiding volgen. Je mag alleen maar wachten. Onmenselijk vind ik dat. Via mijn fotografie wil ik daartegen strijden. Overigens word je geen leuker mens van strijden tegen onrecht. Ik kan heel slecht tegen mensen die maar in hun eigen koker leven en lekker doorgaan met consumeren.’

Rechten
‘Ik ben ooit op de mavo begonnen. Daarna heb ik mbo sociale dienstverlening gedaan en vervolgens de sociale academie. Uiteindelijk ben ik rechten gaan studeren. Met als doel onrecht aan te pakken; ook al is het recht niet altijd rechtvaardig. Op de lagere en middelbare school ben ik ontzettend gepest, mede vanwege mijn Roma-achtergrond. Dat strijden tegen onrecht is waarschijnlijk daaruit voortgekomen. Ik wil niet stil zijn. Na de studie ben ik zes jaar lang asieladvocaat geweest, maar ik ben meer een mensenmens dan iemand die alles tot op de letter uitzoekt. De fotografie past veel beter.’

Grenzen
‘Mijn eigen grenzen bewaken vind ik soms lastig. Ik wil niet even in iemands leven kijken, hen fotograferen en dan weer weggaan. Dat voelt disrespectvol. Dus ik blijf bij veel mensen wel betrokken. Soms help ik ze op juridisch gebied of start ik een crowdfunding. En soms stuur ik ze simpelweg eens per maand een berichtje. De meeste van hen blijven in mijn leven.’

Moria
‘Daar hoor je dus helemaal niets meer over, maar dat bestaat nog steeds. Mensen zitten daar gewoon vast omdat ze niet verder kunnen. Ik ben daar nog voor de brand van 2020 geweest, maar toen was het al heel heftig. Er wordt geslapen in kleine geïmproviseerde tentjes en hygiëne is er ver te zoeken. Vreselijk om te zien. Als ik dan vervolgens weer naar mijn warme en schone huis ga is dat even wennen. Door al dat onzichtbare onrecht wordt mijn activisme weer extra aangewakkerd. Dan spreek ik me uit op sociale media, ga ik naar demonstraties of plak ik politieke stickers op mijn deur. Met teksten zoals: vluchtelingen zijn wél welkom. Dat doe ik nu ook met teksten over het onrecht in Gaza.’

Gaza
‘Israël voert eigenlijk de holocaust uit. Momenteel wordt herhaald wat hen ooit zelf werd aangedaan. Het is voor mij onverdraaglijk dat de internationale gemeenschap zo stil is. We hebben met zijn allen afgesproken dat het oorlogsrecht moet worden nageleefd, maar Israël doet dat niet.’

Bonaire
‘Nou, dit wordt echt een gezellig gesprek. De leuke onderwerpen ontbreken een beetje in mijn werk, ook al kies ik daar natuurlijk bewust voor. Wat er op Bonaire gaande is, is ook weer zo onrechtvaardig. Het eiland komt onder water te staan en Nederland laat de mensen daar totaal aan hun lot over. Toen ik er was kwam er een enorme regenbui en stonden alle straten onder water. Die grote overstroming komt steeds dichterbij.
Gelukkig is Greenpeace bezig met een rechtszaak tegen de Nederlandse staat omdat er volgens hen niet genoeg wordt gedaan om het eiland te beschermen. Ik hoop dat daar iets uitkomt.
Zullen we het nu even over een leuk onderwerp hebben?

Ik zie zelf ook dat mijn werk mooier is in kleur en dat het onderwerp gewoon overeind blijft

Zwart-wit
(Kijkt even om zich heen in haar kamer). ‘Wel grappig eigenlijk, alle foto’s die hier hangen zijn zwart-wit. Inmiddels maak ik alles in kleur. Dat kwam door een ontmoeting met Natalia Toret, de chef beeldredactie van NRC. Op een netwerkborrel raakte ik met haar in gesprek. Ze vroeg aan mij waarom ik in zwart-wit fotografeerde. Kleur leidt alleen maar af van het onderwerp, vertelde ik haar. Toch vroeg ze me om wat werk in kleur te sturen. Daarop zei ze: dit werkt heel goed, wil je voor NRC werken? Daarna heb ik nooit meer in zwart-wit gefotografeerd, want ik zie zelf ook dat mijn werk mooier is in kleur en dat het onderwerp gewoon overeind blijft.’

Activist
‘Ik gebruik mijn fotografie als middel voor activisme. Objectieve documentairefotografie bestaat niet. Je fotografeert altijd vanuit je eigen visie. Bij mij is dat natuurlijk wel heel duidelijk. Soms krijg ik het verwijt dat ik emotieporno maak of objectiever moet zijn. Dat vind ik bullshit. Je kunt niet neutraal zijn als je al deze ellende ziet.’