‘Claimcultuur frustreert RTL Nieuws’
Het komt niet vaak voor dat de volledige binnenlandredactie van RTL Nieuws met stomheid is geslagen. Vorige week donderdag was zo’n moment. Ecomare wilde niet langer meewerken aan een tamelijk simpel onderwerp over verminkt aangespoelde bruinvissen, op de kust van Texel. Actualiteitenrubriek EénVandaag had namelijk ook gebeld en exclusiviteit geëist, meldde de woordvoerster. Dat RTL Nieuws al een afspraak had en al correspondent John Smit op Texel had ingehuurd maakte niet uit. ‘Sorry, het had niet mogen gebeuren maar we staan u nu niet te woord’.
Voor de zoveelste keer in korte tijd dreigde een nieuwsonderwerp verloren te gaan als gevolg van de claimcultuur van de actualiteitenrubrieken van de publieke omroep. Krampachtig claimen programma’s als Pauw en Witteman, NOVA, Netwerk, De Wereld Draait Door en EénVandaag de laatste weken zo’n beetje alles wat los en vast zit, in een poging om origineel te zijn. Kennelijk is dit het antwoord op de kritiek dat deze rubrieken geen eigen identiteit hebben en vooral bezig zijn elkaar na te bauwen.
Zo was op de dag waarop Pieter van Vollenhoven de eerste resultaten bekendmaakte van het onderzoek naar de vliegramp op Schiphol, ongeveer iedere overlevende geclaimd. Het gaat zelfs nog verder. RTL Nieuws had het idee een flightsimulator te huren en daar een deskundige naartoe te produceren. Zo zouden we kunnen laten zien wat er precies is gebeurd met het toestel van Turkish Airlines. Twee dagen voor de presentatie van het onderzoeksrapport vond de redactie een simulator. Dus werd vervolgens hard gewerkt om er ook een deskundige bij te krijgen. Dit keer bleek daags voor de presentatie niet de deskundige maar de simulator geclaimd. NOVA had het ding vastgelegd en eiste exclusiviteit. Gelukkig draaide adjunct-hoofdredacteur Hugo van de Parre van NOVA (voorheen RTL) na een telefoontje deze claim terug.
Gekker hadden we het nog niet meegemaakt. Dat terwijl we bij RTL Nieuws de laatste weken toch veel voor de kiezen hebben gekregen. Bijvoorbeeld in Groningen op de dag van de rechtszaak waar de twee eigenaars van café De Kachel zich moesten verantwoorden voor het maandenlang negeren van het rookverbod. RTL Nieuws was de dag tevoren al naar Groningen gegaan om het hele protestprogramma rond de rechtszaak te kunnen draaien. Er was volop contact met iedereen. Het leverde leuke onderwerpen op voor het late bulletin de avond tevoren en de ontbijtuitzending op de dag van de rechtszaak.
Maar de bereidwilligheid om mee te werken veranderde toen de rechtszaak aan de gang was. Onze redacteur Jelko de Ruijter was er getuige van dat de vader van de eigenaren van De Kachel een sms ontving. “Niemand te woord staan behalve de NOS”, zo luidde de boodschap. Onze redacteur informeerde van wie deze opdracht kwam: Pauw en Witteman. De ijverige claimredactie had de eigenaren vastgelegd. Direct na de zitting zouden ze met een taxi worden afgevoerd naar Hilversum. Wat onze verslaggever ter plekke ook probeerde, er kwam geen fatsoenlijke reactie op de eis. Pas na heel lang aandringen gaf de oudste broer een kort statement en daar moesten wij het mee te doen.
De claimcultuur van de publieken reikt tot ver over de landsgrenzen. RTL-correspondent Conny Mus is er in Israël ook al een aantal keren mee geconfronteerd. Bijvoorbeeld toen Ali B. de Palestijnse gebieden bezocht. Het toenmalige TweeVandaag (nu EenVandaag) had een ploeg gestuurd om hem te volgen: Exclusief. De organisatie Civ for Peace had RTL al maanden bestookt met mailtjes dat Ali B zou komen. Enkele weken voor het bezoek ging ineens het claimverhaal spelen. RTL Nieuws kreeg niet eens het programma. Maar Conny Mus liet het er niet bij zitten en dreigde in een verhaal te melden dat Ali B. niet wilde praten. Hij heeft gewoon doorgezet en Ali B. had geen zin RTL te boycotten. Het is dus allemaal goedgekomen, maar dat kostte meer energie dan gewenst, door de egoïstische claimcultuur van in dit geval het toenmalige TweeVandaag.
Een paar weken geleden had ik het als chef van de binnenlandredactie van RTL Nieuws zelf aan de stok met Pauw en Witteman. RTL Nieuws wilde het verhaal maken van de neuroloog uit Enschede die (opzettelijk?) foute diagnoses stelde in het Medisch Spectrum Twente. Hij vloog eruit, maar ging in een Duitse kliniek op dezelfde voet voort. In februari wilden we Tom Zijlstra interviewen. Hij was lid van de raad van bestuur bij het MST en zorgde ervoor dat de neuroloog in Twente zijn werk niet meer kon uitvoeren. We belden Tom Zijlstra vroeg in de ochtend. Hij stond nog onder de douche. Maar we waren te laat. Pauw en Witteman hadden al toegeslagen. Zijlstra was geclaimd. Hij wilde graag ook bij RTL Nieuws optreden, maar dan moesten we het daar eerst over eens worden met de redactie van Pauw en Witteman..
Optimistisch begon ik aan de klus en belde de redactie. Tenslotte zou een kort onderwerp in het nieuws het verhaal alleen maar warm houden. Dat is fijn voor een rubriek die later op de avond meer de diepte in wil, dacht ik nog naïef. Arrogant vertelde een redacteur van Pauw en Witteman dat we kennelijk te laat hadden gebeld en dat Zijlstra bovendien helemaal nergens anders zou willen optreden. Hadden we maar vroeger moeten opstaan We konden het verhaal van de lijst schrappen, want ondanks een nieuwe poging lukte het niet om Zijlstra om te praten.
De laatste weken worden we er op de redactie bij RTL steeds bozer om. Waarom moeten wij als nieuwsrubriek lijden onder het gebrek aan originaliteit en eigen identiteit bij de actualiteitenrubrieken van de publieke omroep. Net als Het Journaal brengen wij het belangrijkste nieuws van de dag. De maximale lengte van onze onderwerpen is 2.30 minuten. De meeste sprekers krijgen in een onderwerp slechts een quote. Dus echt bang dat het hele verhaal wegloopt, hoeven de actualiteitenrubrieken niet te zijn.
Dat de rubrieken onderling strijd voeren om gasten snappen we bij RTL nog wel, al zouden ze al die energie en (taxi)kosten ook kunnen steken in een originelere en dus meer onderscheidende aanpak. Het claimen van betrokkenen terwijl het nieuws plaatsvindt (zoals bij café De Kachel) is volstrekt belachelijk. Telkens als je er een redactie op aanspreekt krijg je het antwoord dat het de keuze van de persoon zelf is om voor de actualiteitenrubriek te kiezen. Men weet echter dat een optreden in Pauw en Witteman niet doorgaat als toch een quote wordt gegeven aan RTL Nieuws.
Het zou fijn zijn als meer personen net als Ali B. maling zouden hebben aan de claimcultuur. Alleen dan verandert er echt iets. De actualiteitenrubrieken worden dan gedwongen iets origineels te bedenken en hoeven geen energie meer te steken in het elkaar dwarszitten. Soms levert dat overigens wel hilarische taferelen op. Zo was de redactie van Editie NL er getuige van dat de restaurateur die vrijwillig van zijn Michelinster af wilde, afwisselend werd gebeld door de tegen elkaar op biedende claimredacties van DWDD en Pauw en Witteman. De actualiteitenrubrieken wilden de restauranthouder per taxi heen en weer laten rijden vanuit zijn dorp bij Heerlen naar Hilversum. Geld was geen probleem.
Zelf heb ik vorige week donderdag Ecomare geprobeerd over te halen toch RTL Nieuws te woord te staan over de bruinvissen op Texel. Afspraak is afspraak, hield ik de woordvoerster voor en we hadden tenslotte ook al kosten gemaakt. De dame van Ecomare begreep het wel, ging ook nog overleggen, maar wilde er uiteindelijk niks aan doen. Ze had het lef niet om gewoon te doen wat zij eigenlijk wilde. Onder andere door haar opstelling blijft de claimcultuur in stand.
Des te meer lol hadden we bij RTL toen we hoorden dat correspondent John Smit de directeur van Ecomare al had opgenomen. Er werden nog pogingen gedaan het interview ‘ongeldig’ te verklaren en het materiaal niet naar Hilversum te laten sturen, maar het was al te laat. In Hilversum besloten we dus om de quote uit te zenden. We hebben het onderwerp voor het late bulletin zelfs aan het einde van de half acht uitzending nog geteased.
Lol hadden we ook toen ING onze economieverslaggever Hans de Bruijn min of meer verbood bekend te maken dat popster Anouk het nieuwe gezicht zou worden van de tv-commercials. Tijdens een persbijeenkomst werd een spotje met Anouk getoond. Dus liep de camera mee en was het ‘s avonds ook te zien in de uitzending. Maar dit beeld mochten we niet tonen, want moest eerst in de uitzending van DWDD. Sorry ING, sorry claimredactie van DWDD, wij werken hier niet aan mee!
Ron Kragten is chef binnenlandredactie RTL Nieuws
Praat mee
17 reacties
Stefan, 12 maart 2009, 11:06
Ron heeft natuurlijk helemaal gelijk. Die claimcultuur moet stoppen.
René Quist, 12 maart 2009, 11:09
Interessante kijk in de keuken, had geen idee dat de claimcultuur al zo ver was doorgeschoten. Succes maakt arrogant, jammer hoor
Rob, 12 maart 2009, 11:54
Conclusie: Nederland is veel te klein voor zoveel nieuwsrubrieken.
Franc de Korte, 12 maart 2009, 12:12
Niet alleen de landelijke nieuwsredacties lopen tegen het claimgedrag aan. Ook bij de regionale omroepen krijgen we meer dan eens te horen dat verhalen exclusief zijn voor een of andere rubriek. Het is om ziek van te worden.
Ook de brutaliteit en agressiviteit waarmee wordt geclaimd (denk aan sms’jes, het direct in taxi’s proppen van talking heads en het dreigement: als je anderen te woord staat, dan kun je het bij ons shaken) neemt toe, is mijn ervaring.
Of het exclusief geven van een verhaal de zaak goed doet (of misschien wel te kort) daar hebben de meeste mensen (en daar schaar ik afdelingen communicatie ook onder) geen idee van. Als je kunt kiezen tussen één keer exclusief 1’30” of je verhaal verspreidt over meerdere zenders, dan weet ik het wel.
Dat er exclusiviteit wordt bedongen bij primeurs, daar kan ik nog enigszins inkomen. Maar het afdwingen van exclusiviteit bij lopend nieuws is op en top narcistisch.
Ernst Lissauer, 12 maart 2009, 12:36
Heel vervelend. Het gaat allang niet meer om het algemeen belang. Het sterkt RTL Nieuws dat het zich heeft ontwikkeld tot een regulier nieuwsmedium dat op de angst van de Staatsomroep kan rekenen. Dat is (journalistiek ) hoopgevend. Valse concurrentie,- immers de PO is van de Staat,- kan alleen worden opgelost met kwaliteit en creativiteit.
Jan, 12 maart 2009, 13:05
Kragten geeft een duidelijk, maar droevig beeld. Wat mij echter verbaasd is de tegenstelling die hij schetst tussen de publieken en de commerciëlen. Wordt er aan commerciële kant dan echt niet aan claimen gedaan?
Thierry Zetten, 12 maart 2009, 15:07
De één z’n dood is de ander z’n brood. Dat is het uitgangspunt van commerciële omroep, dus hou op met klagen.
Nu is het; de één z’n brood is de ander z’n dood :)
Olivier, 12 maart 2009, 15:13
Ron heeft helemaal gelijk. Toen ik in Hilversum ging werken na jaren bij de gedrukte media wist ik niet wat ik meemaakte. Wat mij betreft benadrukt het alleen maar dat er teveel actualiteitenprogramma’s zijn die precies hetzelfde doen met dezelfde mensen. Ipv al die energie in claimen te steken, zouden ze beter kunnen nadenken over eigen onderwerpen met verrassende insteek.
Bovendien; vanuit de kijker geredeneerd is dit ook echt totale waanzin. Vindt die het zo erg om iemand kort in het Journaal of RTL Nieuws te zien en langer in Nova? Tuurlijk niet…
Rob, 12 maart 2009, 16:42
Ophouden met dat gezeur en die klaagzang. ook nieuws is tegenwoordig big business. Toen het nog goed ging met de commercielen kochten ze gewoon alle sterren bij de publieke omroep weg. Heel goed dat daar nu exclusiviteit geeist wordt.
Olivier, 12 maart 2009, 16:58
@Rob. Wat een onzin. Sterren? Dit gaat over de directeur van een opvanghuis voor zeehonden. En over iemand die bij een ziekenhuis werkt. Normale rechttoe rechtaan bronnen die je als media niet van elkaar moet afgrendelen.
Andere Jan, 12 maart 2009, 17:24
RTL Nieuws is het liefste jongetje van de klas? Hier moeten maar eens Kamervragen over worden gesteld. Belastinggeld gaat naar een kok uit Heerlen die met een taxi naar Hilversum wordt gebracht. Het einde van P&W haal ik trouwens bijna nooit meer, beter hulpmiddel om lekker in slaap te vallen is er niet. Het meest overschatte programma op tv. Dank u.
ton lankreijer, 12 maart 2009, 17:35
Heel goed verhaal, Ron Kragten, oud-collega van me.
Ook ik ken talloze voorbeelden, zelfs als schrijvend journalist in het verleden, waar de televisie dan ook al druk uitoefende op een persoon. Die pikorde bestaat er ook nog. De tv op 1, de radio op 2 en de schrijvende pers op 3.
De arrogantie van redacties van praat- en achtergrondrubrieken is onmiskenbaar als het om claimen gaat. Zeker gezien de kijkcijfers die altijd nog lager zijn dan die van de nieuwsrubrieken. Het is volgens mij nog veel belangrijker dat de betrokkenen, die in items voorkomen, van deze claimcultus afweten, dan wij, insiders. Personen die geclaimd worden hebben natuurlijk geen flauw idee hoe ze daar mee om moeten gaan, dus moeten wij, het journaille, ze dat bijbrengen. Als ik belangrijk nieuws heb dat ook nog eens van hoog maatschappelijk belang is, zou ik juist in alle bulletins en rubrieken willen zitten, gezien de reikwijdte van mijn verhaal. Bewust maken is hier de oplossing.
Kaj Leers, 13 maart 2009, 12:11
Triest. De laatste alinea vind ik trouwens wel opmerkelijk.
Ik was voor Z24.nl ook aanwezig bij die ING-persbijeenkomst, en zette het nieuwtje over Anouk direct op de site. We hadden het als eerste en heb daar niks over gehoord. En dat met toch meer dan 600.000 unieke bezoekers per maand.
Er is maar één oplossing: de Britse. Eist een bedrijf exclusiviteit omdat ze een deal hebben met een ander, en ben je een stevig bekeken/gelezen/beluisterd medium? Breek dan gewoon drie maanden consequent dat bedrijf even af in je berichtgeving, dan houdt dat gebrek aan respect en fatsoen (want dat is het) vanzelf op.
Een andere oplossing is dat wij journalisten elkaar ook eens gewoon gaan hélpen. Een radicaal, revolutionair nieuw concept, ik weet het. Als de luchtafweerkanonnen van een bedrijf (“Flaks”, noemt men PR-lui in Britse nieuwskringen) exclusiviteit beloofd hebben, tip dan even een collega van een ander soort medium. Dan is de ban van de exclusiviteit gebroken. Je hoeft niet meteen een scoop weggeven: ik heb het over de exclusiviteit van personen.
Een heel andere discussie, die ook gevoerd moet worden, is de vraag: hoe lang laten we programma’s als DWDD en P&W nog wegkomen met het kritiekloos zijn?
Twee weken geleden nog zat ING publicitair in zwaar weer. Financieel-economische redacties van alle soorten media wilden interviews met ING, waarin ook ruim de mogelijkheid geboden werd aan de bank om het eigen verhaal te vertellen. Dat weigerde men consequent, vooral omdat ING beursgenoteerd is en dus niet zomaar koersgevoelige informatie naar buiten mag brengen van de Autoriteit Financiële Markten.
Ten eerste is dat argument onzin; ING mag zeggen wat het wil, zolang het maar zo snel mogelijk een persbericht de deur uit doet opdat alle partijen rapido geïnformeerd worden over het gezegde.
Maar ten tweede is het ronduit een rookscherm. Want op een donderdagavond zat plots Nick Jue, directeur ING Nederland, bij DWDD aan tafel.
Mijn bek viel open. Rond iedere ING-topman bevindt zich een schier ondoordringbare Chinese muur. Maar ja, DWDD en P&W, daar ga je heen als je vooral je eigen kant van het verhaal wil vertellen en niet al te kritisch ondervraagd wilt worden. Dat kan in die programma’s ook niet, want 1) het mag niet ‘te moeilijk’ worden en 2) te lang blijven hangen bij één onderwerp is niet goed voor de kijkcijfers, mensen gaan zappen, dus je weet dat je als geïnterviewde gewoon even 10 minuten voet bij stuk moet houden. Dan wordt er alsnog overgegaan naar de ‘zapservice’ en de volgende gast.
Gelukkig had DWDD toevallig ook Jort Kelder als sidekick en die wist Jue soms nog wat tegengas te geven. Maar aan het einde van het liedje kwam Jue goed weg met zijn goed nieuws-verhaal, zonder dat hem gevraagd werd naar enkele, zeer interessante en moeilijke ING-dossiers.
En dat is overigens óók zoiets: ING weet dat veel Nederlanders zich zorgen maken over de bank, men wil die zorgen wegnemen, maar dat kan niet als journalisten in de uitzending gaan vragen naar problemen bij ING in andere landen. Dus wat doe je dan? Je stuurt de directeur van ING Nederland, die naar waarheid kan zeggen dat hij niets kan vertellen over ING Direct in de VS, omdat dat niet zijn pakkie-an is. Voordat een programma daarin trapt, moet men van tevoren duidelijk maken dat ook andere zaken aan de orde komen, en dat de gast daarvan maar beter op de hoogte kan zijn.
Kaj Leers, 13 maart 2009, 12:28
Nagekomen disclaimer:
Het moge hopelijk duidelijk zijn dat mijn eerste ‘oplossing’, het drie maanden afbreken van een bedrijf om het wat manieren te leren, druipt van het sarcasme. Dit voor het geval het iemand ontgaat.
George Simpson, 14 maart 2009, 12:09
Ik vind het betoog van Ron Kragten niet zo heel sterk. Hij heeft boter op z’n hoofd. Als RTL iemand ‘exclusief’ kan krijgen, zal het dat niet laten. RTL doet altijd zo zielig, laatst ook met die beelden van het bezoek van Alex en Maxima aan Argentinie.
De claimcultuur is irritant maar onvermijdelijk willen de rubrieken niet allemaal nog meer op elkaar gaan lijken.
Tanja Verkaik, 16 maart 2009, 09:55
Mee eens! Het gaat nu te vaak om ‘wie claimt als eerste een persoon of onderwerp’, heel kinderachtig. Begrijp me niet verkeerd, want ik vind een beetje competitie tussen de verschillende programma’s gezond. Dan blijf je scherp, als journalist.
Ik zie de ‘claimcultuur’eigenlijk als een soort spel tussen de redacties, een spel dat eigenlijk niet in het belang is van de kijker. Daarnaast denk ik dat het claimen van onderwerpen en personen ook de creativiteit niet te goede komt. Hierdoor is tv een soort eenheidsworst, want iedereen wil hetzelfde nieuws brengen, maar sneller dan de concurrent.
Probeer met verrassende invalshoeken te komen en laat het publiek eens iets anders zien!
sander, 22 april 2009, 12:03
Beetje vreemde discussie. Ik snap kragten wel, maar doen tv-rubrieken vaak niet meer en niets minder dan artikelen uit kranten overnemen en vervolgens nog eisen dat de kranten afhaken met coveren??